Angst, schaamte en prikkels: dit moet je weten over de eetstoornis ARFID

Naast bekende eetstoornissen als anorexia, boulimia en binge eating disorder, zijn er ook eetstoornissen die minder bekend zijn. Een voorbeeld van zo'n eetstoornis is avoidant/restrictive food intake disorder, oftewel ARFID.

Deze eetstoornis staat al sinds 2013 in DSM5, een handboek met erkende stoornissen, maar is nog helemaal niet zo bekend. Benieuwd wat het precies is? Je leest het hier.

Wat is ARFID?

Mensen met ARFID zijn - zoals bij vele andere eetstoornissen vaak wel het geval is - niet bang om aan te komen en hebben geen verstoord lichaamsbeeld, maar ze eten wel te weinig en/of te selectief. Daarin zijn drie profielen te onderscheiden. Te weinig eten gebeurt omdat ze bijvoorbeeld geen interesse voelen in eten; ze zitten snel vol of vergeten te eten. Te selectief eten heeft vaak te maken met sensorische prikkels; omdat ze bijvoorbeeld heel gevoelig zijn voor geur, smaak, textuur, uiterlijk, samenstelling of temperatuur van voedsel, of omdat ze bang zijn voor de gevolgen van bepaald eten (zoals pijn, overgeven of stikken).

Daardoor krijgen ze te vaak weinig calorieën binnen, of eten ze juist uitsluitend bepaald calorierijk voedsel. In beide gevallen komen ze noodzakelijke voedingsstoffen tekort. ARFID komt bij beide seksen in ongeveer dezelfde mate voor, en naar schatting komt het voor bij zo'n 3 procent van de Nederlandse kinderen en 1 procent van de volwassenen.

In de DSM-5-TR worden 3 verschillende profielen van ARFID beschreven (bron: GGZ):

1. Gebrek aan interesse in voeding en eten - weinig tot geen hongerprikkels voelen, vergeten te eten.
2. Vermijding van bepaalde voeding vanwege sensorische eigenschappen, zoals smaak, geur, kleur, of textuur.
3. Vermijding van (bepaalde) voeding vanwege ernstige zorgen of angst voor aversieve consequenties ervan - bijvoorbeeld angst om te slikken, stikken, kokhalzen, overgeven, (buik)pijn te krijgen of een allergische reactie.

Mensen met ARFID kunnen zich in één of meerdere profielen herkennen.

Kenmerken van deze eetstoornis

Het eetpatroon bij ARFID hangt volgens Stichting Kiem samen met één of meer van deze 4 kenmerken:

1. Een significant gewichtsverlies, of uitblijven van een te verwachten gewichtstoename, of achterblijvende groei (dit laatste geldt met name bij kinderen)
2. Een significant tekort aan bepaalde voedingsstoffen
3. Afhankelijkheid van sondevoeding of orale voedingssupplementen om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen
4. Eeen duidelijk interfereren met het psychosociale functioneren

Stereotypen ontkrachten

Het stereotype beeld van ARFID is dat van een 'picky eater': iemand die alleen 'beige en krokant' eet, weinig tot niks lust of bijvoorbeeld specifiek rode producten vermijdt. Dit kán, maar is lang niet altijd het geval. Wat je precies wel of niet eet verschilt per persoon, en heeft te maken met de prikkels vanuit je lijf (interesse in voeding of hongerprikkels) of met sensorische prikkels en/of traumatische ervaringen.

Veel kinderen vertonen kenmerken

De omschrijving van ARFID wordt vaak geassocieerd met het eetgedrag van kinderen. Hiermee worden vooral kinderen bedoeld die bijna niets lusten, of juist maar één gerecht lusten. Veel peuters en kleuters hebben tijdelijke eetproblemen, wat bij in totaal 25 tot 30% van de jonge kinderen voorkomt, maar dit is niet direct te verwarren met de eetstoornis ARFID. Bij de meeste kinderen gaat dat vanzelf weg, maar sommigen blijven selectief eten.

Symptomen van de eetstoornis

ARFID uit zich bij iedereen op een andere manier. Voorkomende symptomen van de eetstoornis zijn:

• Het vermijden van bepaald voedsel door kleur, textuur, temperatuur en smaak
• Het verliezen van eetlust
• Vermijden van situaties waarin confrontatie met bepaalde voeding kan voorkomen
• Schaamte of conflicten rondom het vermijden
• Stress rondom maaltijden (en eventuele aanpassingen binnen het gezin)
• Het hebben van een tekort aan voedingsstoffen
• Problemen hebben met het gewicht door deze missende voedingsstoffen
• Het hebben van een tekort aan vitaminen en mineralen
• Last hebben van psychosociale problemen
• Het hebben van sociale problemen
• Oververmoeid zijn
• Zwakke nagels en haaruitval
• Eventuele gezondheidsproblemen: maagdarmproblemen, problemen in het keel/mondgebied en (senso)motorische

Oorzaken van ARFID

De meest voorkomende oorzaken van ARFID zijn:

• Een traumatische ervaring (bijvoorbeeld stikken in een bepaald product, of overgeven door een bepaald product)
• Erfelijke factoren
• Hypergevoeligheid voor bepaalde soorten voedsel (smaken kunnen te sterk ervaren worden in je mond)
• Een allergie of voedselintolerantie
• Een ontwikkelingsstoornis
• Opvoeding
• Emotionele en relationele problemen
• Mensen met een angststoornis, autisme of ADHD zijn gevoeliger om ARFID te ontwikkelen

Hoe kom je ervan af?

Aangezien de oorzaak per persoon verschillend is, is de behandeling ook voor iedereen anders. Toch is behandeling wel degelijk mogelijk, zowel voor kinderen als voor volwassenen. Op basis van de achterliggende oorzaak kan een bepaalde behandeling worden voorgeschreven. Vaak wordt er gebruik gemaakt van cognitieve gedragstherapie. Daarbij is het van belang dat mensen geconfronteerd worden met het verschil tussen hun angst en de werkelijkheid. Een belangrijk pluspuntje: deze eetstoornis is goed te genezen.

Er beter mee leren omgaan

Misschien klinkt het voor jezelf herkenbaar, of ken je iemand anders die ermee te maken heeft. Zoals je hierboven hebt gelezen zijn er verschillende manieren om het aan te pakken. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847

Bronnen: AD, PsyQ, Stichting Kiem, GGZ

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.