Hormoontherapie: steeds meer vrouwen aan de hormonen tegen overgangsklachten
© Getty Images
Opvliegers, slapeloze nachten, stemmingswisselingen: de overgang kan voelen als een achtbaan zonder rem. Steeds meer vrouwen stappen daarom over op hormoontherapie om de rit draaglijker te maken.
In 2024 slikten of smeerden al 130.000 vrouwen tussen de 40 en 60 jaar hormoonmedicatie, 40 procent meer dan een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers die NOS-podcast De Dag opvroeg bij Stichting Farmaceutische Kengetallen. Maar wat is hormoonvervangende therapie precies en wat kun je ervan verwachten?
Wat is hormoontherapie?
Hormoontherapie, ook wel hormoonvervangende therapie (HST), vult de dalende oestrogeen- en progesteronspiegels aan. Het doel is om klachten zoals opvliegers, nachtelijk zweten, slaapproblemen en stemmingswisselingen te verminderen.
'Doordat je eierstokken minder oestrogeen produceren, krijgen vrouwen last van opvliegers. Het ontregelt namelijk je lichaamstemperatuur,' legt gynaecoloog Mary Beshay van het Haaglanden Medisch Centrum uit. 'Hormoontherapie bestaat uit de toevoeging van oestrogeen en heeft tot doel het bestrijden van de hinderlijke overgangsklachten. Bij vrouwen die hun baarmoeder nog hebben, heeft oestrogeen de neiging om het baarmoederslijmvlies te verdikken. Daarom wordt, om het baarmoederslijmvlies te beschermen, vaak een progestageen toegevoegd aan de behandeling.'
Verschillende vormen
Hormoontherapie is er in meerdere gedaanten, van een eenvoudig smeersel tot een hormoonhoudend spiraaltje. ‘De transdermale vorm, zoals pleisters, gel of spray die via de huid worden toegediend, heeft de voorkeur. Dit komt doordat het oestrogeen direct in de bloedbaan terechtkomt zonder eerst door de lever te gaan, wat wel gebeurt bij tabletten', zegt gynaecoloog dr. Frans Lim van het IJsselland Ziekenhuis.
Voor progesteron bestaan tabletten, maar er is ook een spiraaltje dat het hormoon langzaam afgeeft. ‘De tablet met progesteron kan slaperigheid veroorzaken, wat vrouwen helpt beter te slapen als ze het voor het slapengaan innemen,’ zegt Lim. Daarnaast zijn er vaginale zetpillen en crèmes met estriol, een mild werkend oestrogeen dat vooral wordt ingezet bij vaginale of blaasklachten. Welke vorm het beste past, hangt af van de aard en ernst van de klachten, je gezondheidsgeschiedenis en persoonlijke voorkeur.
Het domino-effect van minder opvliegers
'Gynaecoloog Mary Beshay benadrukt dat het effect van hormoontherapie vaak verder reikt dan alleen het verminderen van warmte-aanvallen. Als de opvliegers afnemen, kan de hele dag-nachtcyclus zich herstellen en dat merk je op meerdere fronten. Als de therapie goed werkt tegen opvliegers zal het automatisch zorgen voor een positief domino-effect,' vertelt ze. 'Ze ervaren hierdoor een betere nachtrust, wat de volgende dag voor betere stemming zorgt, een beter concentratievermogen en ze zijn hoogstwaarschijnlijk ook minder prikkelbaar.'
Volgens Beshay ontstaat zo een kettingreactie: beter slapen betekent dat het lichaam zich kan herstellen, hormonen stabieler blijven en het energieniveau stijgt. Dat heeft niet alleen invloed op het humeur, maar ook op productiviteit, relaties en algeheel welbevinden. Het aanpakken van één hardnekkige klacht kan dus onverwacht veel andere overgangsproblemen verzachten.
Wanneer helpt het?
Hormoontherapie kan verlichting bieden bij opvliegers, nachtzweten, stemmingsschommelingen, slaapproblemen, vaginale droogheid, gewrichtspijn en verlies van botdichtheid of libido. Het wordt meestal aangeraden wanneer klachten het dagelijks leven sterk beïnvloeden en er geen medische contra-indicaties zijn, zoals een voorgeschiedenis van borstkanker of bloedstolsels.
Risico’s en duur
'De risico's van hormoontherapie zijn per vrouw verschillend en hangen van diverse factoren af, waaronder ziekten, BMI, alcoholgebruik, medicatiegebruik, voorgeschiedenis en aandoeningen bij familieleden,' legt Beshay uit. Meestal zijn de bijwerkingen mild, maar een licht verhoogd risico op borstkanker en baarmoederkanker bestaat bij langdurig gebruik.
Lim adviseert om te starten vóór het 60e levensjaar. 'Maar wel binnen 10 jaar na de laatste menstruatie. En doe het bij voorkeur niet langer dan 5 jaar.' Daarbij benadrukt Beshay een belangrijk aandachtspunt: 'Het is belangrijk om ná de menopauze, dus als je een jaar lang geen bloedingen meer hebt gehad, om elk vaginaal bloedverlies te laten controleren. Dit helpt bij het opsporen van eventuele kwaadaardige cellen in het baarmoederslijmvlies, zodat je indien nodig gerichte behandeling kunt krijgen.'
Geen pretje, wél opties
'De overgang is eigenlijk een heel mysterieus tijdperk waarin je lichaam besluit een paar flinke veranderingen door te voeren,' zegt Beshay. Van stemmingswisselingen en gewichtstoename tot spierpijn: geen pretje. Maar hormoontherapie kan de scherpe randjes eraf halen. Het is geen wondermiddel en vraagt altijd om overleg met een arts, maar voor veel vrouwen betekent het wél een veilige manier om de overgang minder zwaar te maken.