50-plussers opgelet: de check-ups die je niet wilt missen

Je vijftigste verjaardag is meer dan een nieuwe mijlpaal. Het is hét moment waarop je gezondheid een extra portie aandacht verdient. Niet omdat alles ineens misgaat, maar omdat een paar slimme controles enorm veel kunnen opleveren. Zie het als een apk voor je lijf: vroeg ingrijpen voorkomt gedoe.

De grote gratis klassiekers

Vanuit de rijksoverheid worden er verschillende bevolkingsonderzoeken gefinancierd. Je kunt hier gratis aan deelnemen en worden georganiseerd om darmkanker, borstkanker en baarmoederhalskanker in een vroeg stadium te ontdekken. Tip: heb je klachten zoals bloedverlies of een knobbeltje, ga dan direct naar de huisarts en wacht niet op de volgende ronde.

Darmkanker - vanaf 55 jaar

Iedere twee jaar krijg je een ontlastingstest thuisgestuurd. Deze test is heel laagdrempelig en bewezen effectief. Hoe eerder poliepen of beginnende kanker ontdekt worden, hoe eenvoudiger de behandeling.

Borstkanker - vrouwen tussen 50 en 75 jaar

Het borstkankeronderzoek vindt om de twee à drie jaar plaats met een mammografie. Borstkanker vroeg ontdekken, scheelt zware behandelingen en vergroot de overlevingskans aanzienlijk.

Baarmoederhalskanker - vrouwen tussen 30 tot 60

Zelfs als je HPV-gevaccineerd bent, blijft het slim mee te doen wanneer je uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker op de mat valt.

Prikjes die je vooruithelpen

Na je zestigste krijg je automatisch een uitnodiging voor de griepprik. Vaak komt daar sinds een aantal jaar ook de coronaprik bij, zeker als je een chronische aandoening hebt. Daarnaast loont het om te vragen naar:

• Pneumokokkenvaccin - In het najaar 2025 wordt PCV20 ingezet binnen het Nationaal Programma Pneumokokkenvaccinatie Volwassenen, met uitnodigingen onder meer rond het 60e levensjaar en voor 78+.
• Gordelroosvaccin – Shingrix beschermt ongeveer 90% tegen gordelroos bij 50-plussers. In Nederland wordt invoering in het publieke programma door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) beoogd vanaf 2027, maar tot die tijd kun je de vaccinatie zelf (betaald of met vergoede indicatie) regelen. Bespreek dit met je huisarts, zeker bij verhoogd risico.

Hart, vaten en suiker

Hoge bloeddruk merk je meestal niet, maar het kan wel veel schade aanrichten. Laat je bloeddruk daarom minstens één keer per jaar meten, en doe dat bij voorkeur ook zelf thuis. Artsen raden aan om meerdere metingen te doen, bijvoorbeeld verspreid over een paar dagen of met een 24-uursmeting. Zo voorkom je dat een eenmalige “witte-jas”-meting in de spreekkamer je een vertekend beeld geeft.

Combineer dat met:

• Cholesterol en totaalrisico - Je huisarts berekent aan de hand van leeftijd, roken en labwaarden hoe groot je kans is op hart- en vaatziekten.
• Diabetes-screening - Vooral zinvol als je risicofactoren hebt zoals overgewicht of familieleden met diabetes.

Sterke botten

Een val is zo gebeurd, en na je vijftigste kan een breuk extra gevolgen hebben. Heb je een bot gebroken of gebruik je langere tijd prednison, vraag dan je arts om een DEXA-scan om je botdichtheid te meten. Je kunt zelf ook veel doen: blijf aan krachttraining en balansoefeningen werken, want ook na je vijftigste kun je nog prima spiermassa opbouwen. Zorg daarnaast dagelijks voor voldoende calcium en vitamine D, bij voorkeur via gezonde voeding, om je botten sterk te houden.

Zien, horen en lachen

Je ogen en oren verdienen óók een check. Glaucoom (aandoening aan de oogzenuw) en gehoorverlies sluipen langzaam binnen, maar met regelmatige controles voorkom je blijvende schade. En een jaarlijkse tandartscontrole houdt niet alleen je glimlach, maar ook je hartgezondheid op peil.

Alert blijven op je huid

Je huid is een orgaan dat veel verraadt, maar veranderingen gaan vaak geleidelijk. Het KWF adviseert daarom om regelmatig je eigen huid te controleren, bijvoorbeeld na het douchen of tijdens het insmeren met bodylotion. Let vooral op moedervlekken die plots van kleur veranderen, asymmetrisch worden of een onregelmatige, rafelige rand krijgen. Ook een moedervlek die jeukt, bloedt of duidelijk groter wordt, verdient aandacht. Merk je zo’n verandering op, maak dan een afspraak bij je huisarts. Die kan beoordelen of verder onderzoek bij een dermatoloog nodig is.

Geef je geest evenveel aandacht als je lijf

Naast lichamelijke controles is het minstens zo belangrijk om ook je mentale gezondheid jaarlijks onder de loep te nemen. Merk je dat je geheugen hapert, je vaker somber bent of dat stress en slecht slapen de overhand nemen, bespreek dit dan met je huisarts. Die kan een korte geheugentest doen, vragenlijsten gebruiken voor stemming of angst en je zo nodig doorverwijzen voor verder onderzoek, bijvoorbeeld naar een geheugenpoli of slaapkliniek.

Ook een gesprek over alcohol- of medicijngebruik kan zinvol zijn, want naarmate je ouder wordt verwerkt je lichaam deze stoffen trager en stijgt het risico op gezondheidsproblemen. Door geestelijke en lichamelijke check-ups te combineren krijg je een compleet beeld van je welzijn en kun je klachten vroeg aanpakken.

Maak het jezelf makkelijk

Gun jezelf één vast gezondheidsmoment per jaar. Prik bijvoorbeeld in je agenda een week waarin je je bloeddruk laat meten, je tandarts bezoekt, je griepprik haalt en even bij de huisarts binnenloopt voor een korte check. Met zo’n vaste routine hoef je er het hele jaar niet meer over na te denken. Meet je bloeddruk ook af en toe thuis en schrijf de waarden op, zo krijgt je huisarts een betrouwbaarder beeld dan met één meting in de spreekkamer. En vergeet niet om belangrijke familieziekten te noteren, zoals hart- en vaatziekten of bepaalde kankersoorten. Met die informatie kan je arts een persoonlijk risicoprofiel maken en beter met je meedenken over preventie.

Kortom: de vijftig passeren is geen reden tot zorgen, maar wél een uitnodiging om je lichaam de aandacht te geven die het verdient. Met deze mix van vaste bevolkingsonderzoeken, jaarlijkse controles en een paar extra prikken blijf je niet alleen langer gezond, maar geniet je langer (zorgeloos) van alles wat het leven je na je vijftigste te bieden heeft.

Disclaimer: dit overzicht geldt voor Nederland en is bijgewerkt tot september 2025. Heb je klachten of val je in een risicogroep, zoals bij erfelijke aandoeningen, roken, bepaalde afkomst of een chronische ziekte? Dan kan jouw persoonlijke 'planning' anders zijn. Overleg daarom altijd met je huisarts wat in jouw situatie het beste is.

Volg je Women's Health al op Facebook en Instagram?