Achter het cijfer

68% van de vrouwen heeft eigen 'eetregels' - hoe gezond is dat nog?

Praat mee!
Freelance Digital Editor
Julia is gek op een lange wandeling in de natuur met als afsluiting een zoet gebakje. Het leven draait om balans toch?

Dupe

Dupe

Misschien eet je doordeweeks geen snoep, tel je calorieën, laat je koolhydraten staan of heb je met jezelf afgesproken dat je na acht uur 's avonds niets meer eet. Op zichzelf hoeft daar niets mis mee te zijn. Eetregels kunnen praktisch zijn en structuur geven. Alleen wat begint als een handige afspraak met jezelf, kan langzaam veranderen in iets waar je steeds minder makkelijk van afwijkt.

Uit ons lezersonderzoek blijkt dat 68 procent van de vrouwen bepaalde eetregels voor zichzelf hanteert, zoals calorieën tellen of producten vermijden. 17,7 procent heeft er zelfs meer dan drie. Wanneer wordt zo'n regel een probleem? En hoe merk je dat je steeds minder vrijheid ervaart rondom eten? We vroegen het aan Frouke van Overveld van Stichting Kiem.

Eetregels zijn niet per definitie ongezond

Een eetregel hoeft op zichzelf helemaal geen reden tot zorgen te zijn. Misschien eet je vegetarisch, heb je een allergie of vermijd je bepaalde producten vanwege een medische noodzaak. Ook zulke keuzes vallen onder eetregels. Bij zelfopgelegde regels ligt het volgens Van Overveld vooral aan de betekenis die ze voor je krijgen. 'De vraag die je eigenlijk wil stellen is: kun je ervan afwijken als de situatie daarom vraagt, zonder dat het veel angst of schuldgevoel oplevert?' Kun je tijdens een etentje iets anders kiezen dan je vooraf had bedacht? Kun je spontaan met iemand mee-eten zonder dat je de rest van de dag bezig bent met wat je hebt gegeten? En lukt het om een keer van je vaste patroon af te wijken zonder dat je het gevoel krijgt dat je hebt gefaald?

'Je voorkeur verandert in een verplichting als een eetregel een soort harde eis voor jezelf wordt en spanning oproept', zegt Van Overveld. Dat is volgens haar een belangrijk onderscheid. Gezond eten kan iets zijn waar je bewust mee bezig bent. Wanneer regels ten koste gaan van flexibiliteit, plezier of sociale contacten, kan de focus op gezond eten juist ongezond worden.

Als eten steeds meer om controle draait

Waarom maken we eigenlijk zo makkelijk regels voor onszelf? Volgens Van Overveld geven ze duidelijkheid. 'Het is meetbaar. Als je dit wel eet en dat niet, dan doe je het goed. Dat kan je tijdelijk geruststellen.' Vooral wanneer iemand onzeker is over haar lichaam of gezondheid, kunnen regels een gevoel van controle geven. Ook wanneer andere dingen in het leven onrustig of onvoorspelbaar zijn, kan eten een gebied worden waar iemand grip op probeert te krijgen.

Alles volgens het plan

'Je kan het gevoel krijgen dat je weer controle of grip hebt op een ander gebied in je leven, dus op die voeding', vertelt ze. 'Die regels worden dan een manier om met die onzekerheid om te gaan. Of een manier om te beoordelen of je wel voldoende discipline hebt.' Daar zit ook een risico in. Als het volgen van een regel steeds meer gekoppeld raakt aan je gevoel van eigenwaarde, kan afwijken voelen als persoonlijk falen. Een dag waarop alles volgens plan gaat, voelt goed. Een dag waarop dat niet lukt, kan juist schuld, schaamte of onrust oproepen.

Sociale media maken de regels soms nog strenger

Ook wat je dagelijks online ziet, kan invloed hebben op hoe je naar eten kijkt. Eetdagboeken, voedingsadviezen, 'what I eat in a day'-video's en foto's van lichamen geven voortdurend voorbeelden van hoe je zou kunnen eten en eruit zou kunnen zien. 'Wat voor de een werkt, wat iemand online laat zien, dat kan gaan voelen als een norm waar jij ook aan moet voldoen', zegt Van Overveld. Daarbij kan eten al snel worden verdeeld in goed en slecht. 'Wanneer voeding wordt voorgesteld als goed of slecht, of iets wat je moet verdienen, dan kan eten je eigen waarde gaan inkleuren.'

Volgens Van Overveld spelen sociale media bij iedereen een andere rol. De inhoud die je ziet en je persoonlijke kwetsbaarheid bepalen mede wat zo'n omgeving met je doet. Ze benadrukt daarom dat gezondheid veel breder is dan wat er op je bord ligt. 'Gezondheid gaat ook over mentale gezondheid, over rust, over voldoende slapen, met plezier bewegen.'

Het aantal eetregels zegt niet alles

Dat 17,7 procent van de vrouwen uit ons onderzoek meer dan drie eetregels heeft, klinkt misschien als een duidelijke grens. Toch kun je volgens Van Overveld niet zeggen dat drie regels gezond zijn en vier regels te veel. 'Er is geen regel over. Het is niet dat we zeggen: als je meer dan drie eetregels hebt, dan is dat de grens tussen gezond en ongezond.' Het gaat vooral om de ontwikkeling. Worden de regels steeds strenger? Komen er steeds meer regels bij? Wordt het moeilijker om ervan af te wijken als je spontaan met iemand gaat eten? 'Begint het met een kleine, onschuldige eetregel, vanuit een dieet iets te volgen bijvoorbeeld, en worden de regels strenger, worden de regels meer, wordt het lastiger om van de regels af te wijken, dan zijn dat signalen dat het slechter gaat.'

Ook voortdurend etiketten controleren, steeds meer tijd besteden aan het plannen van eetmomenten of steeds meer producten uit je dagelijkse eetpatroon schrappen, kunnen signalen zijn om serieus te nemen. 'Voortdurend nadenken over wat je gegeten hebt, of wat je mag eten straks, dat verdient de aandacht.'

Als een etentje ineens ingewikkeld wordt

Soms merk je pas aan je dagelijks leven hoeveel ruimte eetregels innemen. Misschien zeg je vaker etentjes af. Word je onrustig als een maaltijd anders loopt dan gepland. Zie je op tegen een vakantie omdat je daar minder controle hebt over wat je kunt eten. Ook concentratieproblemen, maaltijden overslaan of extra bewegen om eten te compenseren kunnen signalen zijn. Lichamelijke klachten zoals vermoeidheid, duizeligheid, het voortdurend koud hebben of veranderingen in je menstruatie zijn volgens Van Overveld eveneens redenen om met de huisarts te bespreken wat er speelt. Daarbij hoef je volgens haar niet te wachten tot iemand zichtbaar is afgevallen of aangekomen. 'Eetproblemen en eetstoornissen kunnen bij iedereen voorkomen, ongeacht iemands lichaamspostuur of lichaamsgewicht.'

Kijk naar wat de regels je kosten

Herken je jezelf in het steeds strenger worden voor jezelf rondom eten? Dan kan het volgens Van Overveld helpen om eens stil te staan bij wat je regels je opleveren én wat ze kosten. 'Geven die regels nou echt rust of ben je eigenlijk vooral heel druk bezig om die regels vol te houden?' vraagt ze. Ook kun je jezelf afvragen wat je vreest dat er gebeurt als je een regel loslaat. Misschien geeft een bepaalde afspraak je structuur of het gevoel dat je controle hebt. Tegelijkertijd kan het zijn dat je sociale leven, rust of plezier steeds meer onder diezelfde regel begint te lijden.

Praat erover

Van Overveld adviseert om daarover te praten met iemand die je vertrouwt. 'Je hoeft niet eerst te bewijzen dat je probleem ernstig genoeg is.' Een eerste stap kan ook zijn om te kijken welke invloed sociale media op je hebben. Accounts die veel bezig zijn met angst rondom voeding, schuldgevoel of ontevredenheid over je lichaam kunnen die gedachten versterken. 'Het is echt goed om erover na te denken om die te dempen of te ontvolgen, zodat er wat meer ruimte weer ontstaat om uit die vergelijking te komen voor jezelf.'

Meer vrijheid rondom eten

Het doel hoeft volgens Van Overveld niet te zijn dat je van de ene op de andere dag al je eetregels loslaat. Het gaat erom dat er weer ruimte komt voor flexibiliteit. 'Als je merkt dat eetregels steeds meer ruimte innemen, dan is het fijn om als doel te hebben om weer meer vrijheid en vertrouwen rondom eten te krijgen,' legt ze uit. Daar hoort ook voldoende en regelmatig eten bij. Structureel te weinig eten kan volgens Van Overveld juist eetbuien uitlokken. En heb je een keer meer gegeten dan je van plan was, dan hoef je dat niet te compenseren door een maaltijd over te slaan of extra te sporten.

Het versoepelen van regels kan spannend zijn. Daar hoef je volgens Van Overveld niet alleen doorheen. Een partner, vriendin, psycholoog, diëtist met expertise in een verstoorde relatie met eten of huisarts kan helpen om te onderzoeken waar de spanning vandaan komt. 'Het gaat er niet om wat je eetregels zijn. Het gaat erover welke spanning het met zich meebrengt.'

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.