YouTube pusht nog steeds video's die eetstoornissen triggeren, blijkt uit onderzoek: ‘Het begint heel onschuldig’
Dupe
Hoewel je misschien denkt dat je zelf bepaalt wat je kijkt op social media, neemt het algoritme die keuzes steeds meer van je over. Dat kan handig zijn - zo zie je precies wat je leuk vindt - maar het kan ook heel gevaarlijk zijn. Zeker als het gaat om kwetsbare groepen, en onderwerpen met een grote impact.
Let op: in dit artikel worden de onderwerpen rondom verstoord eetgedrag en eetstoornissen aangehaald, en kan als triggerend worden ervaren. Onderaan lees je hoe en waar je hulp kunt vinden.
Uit nieuw onderzoek blijkt dat YouTube zijn tienergebruikers nog steeds video's over eetstoornissen aanbeveelt, ondanks strengere regels. Vorig jaar voerde de Britse mediawetgeving (zoals de Online Safety Act) nog nieuwe regels in voor social media platformen, om voor alle gebruikers schadelijke online content te beperken - maar in de praktijk gaat dat dus nog niet altijd goed.
Verschillende organisaties maken zich zorgen om de impact van deze algoritmes, waaronder ook Stichting Kiem. Ervaringsdeskundige Frouke van Overveld van Stichting Kiem vertelt over de impact van ‘pro-eetstoornis-content’, en wat je als ouder kunt doen als je kind met de video’s in aanraking komt. ‘Sociale media veroorzaken niet op zichzelf een eetstoornis, maar dit soort content kan wel de vonk zijn die dat vuurtje verder aanwakkert.’
Kritiek op het YouTube-algoritme
Voor het onderzoek zette The Centre for Countering Digital Hate (CCDH) een gesimuleerd account op voor een 13-jarig meisje dat voor het eerst content over ongezonde diëten en lichaamsbeelden bekeek. Uit het rapport bleek dat 1 op de 10 video's die vervolgens door het 'Up Next'-algoritme van YouTube werden aanbevolen, nog steeds 'thinspiration', extreme caloriebeperking of andere schadelijke inhoud bevatten - terwijl dat volgens de wet dus niet mag.
Google, eigenaar van YouTube, verklaarde dat ze zich onverminderd in zouden zetten voor om verspreiding van deze schadelijke inhoud tegen te gaan, en liet weten dat de in het rapport genoemde video's inmiddels waren verwijderd.
De afgelopen maanden is YouTube vaker in het nieuws gekomen, vanwege kritiek op veiligheid van de content op de app. Zo stelde een Amerikaanse rechtszaak in maart dit jaar dat Meta (Facebook en Instagram) en Google (YouTube) hun apps expres verslavend en schadelijk maken (NOS, 2026), met psychische schade tot gevolg.
Schadelijke content kies je niet zelf
Dat dit soort content zo schadelijk is, zit hem niet eens in de losse filmpjes zelf, legt Van Overveld uit: ‘Het grootste probleem is dat de algoritmes van platforms zoals YouTube en TikTok het werk doen, zonder dat je het doorhebt. Je hoeft maar een paar video’s over afvallen en lichaamsbeeld te kijken om in het algoritme terecht te komen, terwijl je dat zelf helemaal niet doorhebt.’
Van algoritme tot eetstoornis
Daarbij vindt Van Overveld het meest zorgelijk ‘dat sommige video's van inspiratie naar instructie gaan’, zo vertelt ze. ‘Dan laten ze niet alleen een heel dun lichaam zien, maar ze vertellen ook precies hoe je daar kunt komen; wat je zou moeten eten, hoe je honger kunt onderdrukken, of hoe je zo snel mogelijk af kunt vallen.’
Onderliggende boodschap
Het doel van de schadelijke video’s is nooit direct om mensen een eetstoornis aan te praten. ‘De boodschap is altijd: word de beste versie van jezelf’, vertelt Van Overveld. ‘Heb discipline, wees gezond, neem controle. Al die losse dingen klinken natuurlijk heel positief, maar als je goed kijkt, zie je dat gezondheid eigenlijk wordt gelijkgesteld aan steeds dunner worden - terwijl dat in werkelijkheid niet zo werkt.’
Honger wordt neergezet als iets wat je moet negeren. Rust nemen wordt een zwakte. En eten wordt iets wat je moet verdienen of wat je moet compenseren. ‘Terwijl we vanuit de wetenschap juist weten dat gezondheid betekent dat je flexibel om kan gaan met eten, dat je kunt genieten van eten en dat je je lichaamssignalen serieus neemt’, aldus Van Overveld.
Het risico van competitie
‘Dat eetstoornissen vaak een competitief element hebben, maakt het schadelijker dan heel veel mensen zich vaak beseffen’, legt Van Overveld uit. ‘Het benoemen van hoeveel calorieën iemand op een dag eet, kan voor een kwetsbare jongere niet klinken als een waarschuwing, maar als een nieuw doel.’
Sociale media veroorzaken volgens de ervaringsdeskundige niet op zichzelf een eetstoornis. ‘Dat is een misverstand’, zegt ze. ‘Een eetstoornis ontstaat altijd door een combinatie van biologische, psychologische en sociale factoren. Maar als iemand al kwetsbaar is - bijvoorbeeld door perfectionisme, behoefte heeft aan controle of een onzeker zelfbeeld, dan kan dit soort content wel de vonk zijn die dat vuurtje verder aanwakkert.’
Impact op tieners, en wat je als ouders kunt doen
Een eetstoornis of verstoord eten kan voor jongeren een groot risico zijn, omdat hun lichaam nog in ontwikkeling is. ‘Wie nog in de groei is, heeft energie nodig voor groei, hormonen, botopbouw, concentratie en emotionele ontwikkeling’, vertelt Van Overveld.
Mocht je tieners hebben die regelmatig gebruikmaken van social media, zoals YouTube, en ben je bang dat ze met schadelijke content in aanraking komen (of wil je weten hoe je er zelf mee omgaat)? Dan heeft Van Overveld een aantal tips:
Geef social media zelf niet de schuld
‘Social media zijn niet per definitie alleen maar slecht. Via social media vinden veel jongeren ook herkenning, steun en herstelverhalen. Zeker als ze lang moeten wachten op een behandeling, kan dat ook heel erg waardevol zijn. Het probleem zit hem in de content die angst, vergelijking, schaamte en controle voedt, in plaats van vrijheid en flexibiliteit.’
Probeer het niet gelijk te verbieden
‘Ik snap heel goed dat je schrikt als je ziet wat je kind bekijkt, maar als je meteen zegt, dit mag niet meer, is de kans groot dat iemand het toch stiekem blijft kijken. Ga nieuwsgierig het gesprek aan: hé, wat spreekt jou nou eigenlijk aan in deze video's? Hoe voel je je nadat je ze hebt gekeken? Denk je dat dit echt een compleet beeld geeft van deze persoon? Waarom denk je dat deze influencer deze content maakt? Zo kun je het echte belang achter de video duidelijk maken.’
Leg uit hoe algoritmes werken
‘Veel jongeren denken dat ze zien wat populair is, of dat ze zien wat de waarheid is. Maar eigenlijk zien ze vooral waarvan het platform verwacht dat zij zo lang mogelijk naar blijven kijken. Een tijdlijn is geen afspiegeling van de werkelijkheid. Het is een selectie die speciaal voor jou gemaakt is. Hoe langer je naar een bepaald onderwerp kijkt, hoe smaller die wereld wordt.’
Leer signalen te herkennen
‘Kijk niet alleen naar wat iemand zegt in de video’s, maar kijk ook vooral naar die onderliggende boodschap:
- Wordt gezondheid gelijkgesteld aan dun?
- Moet je eten verdienen?
- Wordt bewegen gebruikt om calorieën te compenseren?
- Wordt er een extreem lage calorie-inname gedeeld?
- Zie je heel veel bodychecking: mensen die steeds hun buik filmen of hun taille laten zien
Dit zijn allemaal signalen waarvan ik denk: hier moet je echt kritisch op zijn.’
Misschien wel de belangrijkste vraag:
‘Hoe voel jij je nadat je zo'n video hebt gekeken? Voel je je geïnspireerd om beter voor jezelf te zorgen? Of voel je juist schaamte of schuld, of de behoefte om minder te eten, om meer te sporten, of om jezelf met anderen te vergelijken? Dit antwoord zegt natuurlijk meer dan de inhoud van de video zelf.’
Het belang van de juist hulp
Herken jij jezelf hierin, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel het moeilijk kan zijn - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. In de praktijk zoeken mensen vaak hulp juist terwijl ze nog twijfelen of ontkennen.
Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:
- Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
- Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
- Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.
Bronnen: Stichting Kiem, BBC, CCDH, Beat
Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.
Volg je Women's Health al op Google Discover?
Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.