Dementie: wat het is, oorzaak, symptomen en 6 manieren om jouw risico te verlagen

Veel dingen vergeten, simpele taken die ingewikkeld worden of moeizaam kunnen praten: steeds meer Nederlanders hebben dementie. En doordat wij vrouwen gemiddeld ouder worden, hebben we er vaker mee te maken dan mannen. Wat is dementie precies, en hoeveel invloed heb je er zelf op? WH zocht het uit. 

Bij dementie kunnen de hersenen informatie steeds minder goed verwerken. Daardoor heb je moeite met nadenken en verandert soms je gedrag. Het slechte nieuws is dat er nog altijd geen genezing is voor deze hersenaandoening.

Maar gelukkig is er ook goed nieuws: met een aantal simpele gewoontes kun je het risico op dementie wel degelijk verkleinen. Zo houd jij je hersenen zo lang mogelijk gezond. Voordat we in die gewoontes duiken, vertellen we je alles wat je over dementie wilt weten.

Wat is dementie?

Anders dan je misschien zou denken is dementie niet de naam voor één ziekte, maar de verzamelnaam voor ruim 50 hersenziekten. De bekendste is Alzheimer, maar je hebt ook vasculaire dementie, frontotemporale dementie (FTD) en Lewy body dementie. Al deze ziektes hebben één ding gemeen: ze zorgen ervoor dat de hersenen informatie niet meer goed verwerken. 

Dat komt doordat de hersenen steeds verder beschadigd raken. Delen van de hersenen staan niet meer goed met elkaar in verbinding, doordat hersencellen steeds minder met elkaar kunnen communiceren. Uiteindelijk krijgt iemand met dementie steeds meer klachten en sterven er hersencellen af. Hoe snel dat allemaal gaat en hoe dat proces verloopt verschilt per persoon en per vorm van dementie.

Zo zit het in Nederland

In Nederland hebben momenteel naar schatting 320.000 mensen dementie. Alzheimer Nederland verwacht dat dit aantal in 2050 door vergrijzing oploopt naar 500.000 mensen. Dementie komt vooral voor op latere leeftijd en vrouwen krijgen het vaker (1 op de 3 vrouwen krijgt dementie) dan mannen. Dit komt doordat we gemiddeld ouder worden en door het gebrek aan onderzoek naar het vrouwelijk lichaam. Ook zijn we vaker mantelzorger voor iemand met dementie dan mannen.

Wat kan dementie veroorzaken?

Nog altijd tasten de wetenschap in het duister als het gaat om het antwoord op de vraag wat dementie veroorzaakt. Wel zijn er volgens Alzheimer Nederland een aantal factoren die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van dementie. Denk aan roken, weinig bewegen, een hoge bloeddruk, diabetes, sterk overgewicht, slechte nieren en weinig uitdaging van de hersenen. 

Wat zijn signalen van dementie?

Wie aan dementie denkt, denkt aan dingen vergeten. Dat gaat van iets kleins zoals het vergeten van het boodschappenlijstje, tot het soms niet meer herkennen van naasten. Maar dat is niet het enige wat komt kijken bij dementie, want bij deze hersenaandoening is er altijd sprake van meerdere klachten. Volgens Alzheimer Nederland zijn dit tien symptomen die passen bij dementie: 

1. Geheugenproblemen. Zoals het vergeten van nieuwe informatie of andere levensgebeurtenissen.
2. Problemen met dagelijkse handelingen. Dingen zoals koken of bankzaken regelen worden steeds moeilijker, doordat plannen of dingen in de juiste volgorde uitvoeren ingewikkeld is.
3. Vergissing met tijd en plaats. Niet weten waar je bent en hoe je daar bent beland: mensen met dementie raken vaker de weg kwijt en hebben minder besef van tijd. 
4. Taalproblemen. Het wordt steeds moeilijker om een gesprek te volgen, op de juiste woorden te komen en te praten. 
5. Kwijtraken van spullen. Een portemonnee in de koelkast of sleutels in de oven: iemand met dementie legt soms zijn spullen op onlogische plekken weg, waardoor diegene er vaker naar moet zoeken.
6. Verminderd beoordelingsvermogen. Iemand met dementie heeft meer moeite met het goed inschatten van situaties en het maken van keuzes. 
7. Terugtrekken uit sociale situaties. Als iemand plots niet meer mee wil naar sociale activiteiten, zoals verjaardagen, kan dit te maken hebben met dementie. Iemand wil bijvoorbeeld niet mee uit angst om iets verkeerd te doen of zeggen.
8. Verandering in gedrag of karakter. Achterdocht of stemmingswisselingen, iemand met dementie kan anders reageren dan je normaal van degene gewend bent. Ook is er vaker sprake van een angstig of depressief gevoel.
9. Onrust. Continu iets zoeken, opruimen of andere dingen doen: iemand met dementie is vaak onrustig en loopt soms veel heen en weer. Dit kan weer zorgen voor slaapproblemen.
10. Problemen met zicht. Met de ogen zelf is er niets mis, maar toch kan iemand met dementie problemen krijgen met lezen, moeilijk afstanden inschatten of kleur en contrast onderscheiden.

6 slimme aanpassingen om het risico op dementie te verkleinen

Het goede nieuws: omdat veel risicofactoren voor dementie te maken hebben met je levensstijl, heb je hier zelf invloed op. Hoewel het dementie niet kan voorkomen - soms is het immers een kwestie van pech - kunnen een aantal aanpassingen in je dagelijks leven wel het risico op dementie verkleinen. Dit kun je volgens Alzheimer Nederland doen: 

1. Blijf sociaal actief

Uit onderzoek blijkt dat een gebrek aan sociaal contact een risicofactor is voor dementie. Door regelmatig sociaal contact te hebben met anderen bescherm je juist je hersenen. Sociale interactie is namelijk een uitdaging voor je brein, waarbij je het netwerk van verbindingen in je hersenen versterkt. Daarmee bouw je een reserve op, waar je later op terug kunt vallen als je hersenen minder goed gaan werken. 

2. Nieuwe dingen leren

Af en toe een nieuwe uitdaging voor je hersenen doet wonderen. Niet alleen voor je eigen plezier, maar ook om je geheugen een boost te geven. Wetenschappers denken namelijk dat het het risico op dementie kan verminderen. Door af en toe je brein te prikkelen met een nieuwe activiteit maken je hersenen nieuwe verbindingen. En dat zorgt weer voor een veerkrachtiger brein. Dus, wat wordt jouw nieuwe hobby? 

3. Voldoende bewegen

Een rondje lopen, fietsen of krachttraining: beweging is niet alleen goed voor je fysieke gezondheid, maar ook voor je hersenen. Volgens wetenschappers zorgt het voor nieuwe en sterkere verbindingen van je hersencellen en een betere doorbloeding van het brein. Daardoor worden er weer meer bloedvaatjes gemaakt, wat weer helpt om goed na te denken. Bovendien verklein je met bewegen het risico op een hoge bloeddruk en hoog cholesterol, overgewicht en suikerziekte. Allemaal factoren die het risico op dementie vergroten. Met een beetje beweging boek je dus een boel winst!

4. Gezonde voeding

Ook gezonde voeding verkleint de kans op risicofactoren als een hoge bloeddruk en overgewicht. En dat draagt weer bij aan gezondere hersenen. Hoewel er nog geen hard bewijs is dat een specifiek voedingsmiddel dementie voorkomt, kan een combinatie van bepaalde voeding wel helpen dementie te voorkomen. Denk aan voeding uit de schijf van vijf of een mediterraan dieet. 

5. Stoppen met roken, minder drinken en voldoende slaap

Eén glas alcohol per dag kan al invloed hebben op de verbindingen van hersencellen, ontdekten onderzoekers recent in een grootschalig onderzoek. Hoe meer alcohol, hoe groter het effect op de hersenen. Wil je je hersenen beschermen? Dan kun je dus beter iets minder of geen alcohol drinken. Ook stoppen met roken verbetert de doorbloeding van de organen én dus het functioneren van je hersenen. Daarnaast zorgt voldoende slaap ervoor dat je informatie beter kunt verwerken.

6. Zintuigen en hoofd beschermen

Wie goed zorgt voor zijn hoofd, beschermt zichzelf tegen dementie. Als je gehoorproblemen, problemen met zicht of depressieve klachten niet behandelt, loop je meer kans om de hersenaandoening te krijgen. Het is dan namelijk moeilijker om actief te blijven meedoen in sociale situaties en je hersenen uit te dagen. Met hulpmiddelen zoals een bril of gehoorapparaat kan dat wel.

Hoewel niemand zit te wachten op hersenschade na een val, is dit ook in de strijd tegen dementie het beste om te voorkomen. Hersenschade vergroot namelijk de kans om dementie te ontwikkelen. Dit voorkom je door jezelf goed te beschermen op momenten dat hier meer risico op is. Draag bijvoorbeeld op wintersport of tijdens het fietsen een helm.

Moraal van het verhaal

Goed zorgen voor je hersenen is dus niet anders dan goed zorgen voor jezelf. En ook al nemen deze gewoontes het risico op dementie niet volledig weg, het houdt je hersenen wel langer gezond. Dus hup, leer een nieuwe taal, kom in beweging en zoek je vrienden op! Aan jou zal het niet gelegen hebben.

Bron: Alzheimer Nederland, dementie.nl

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.