Psyche

Anorexia: dit zijn de kenmerken, oorzaken en symptomen van deze eetstoornis

Redactiestagiair

Getty Images

Getty Images

Je relatie met eten hoort je leven niet over te nemen. Toch gebeurt dat bij anorexia vaak wél. Deze eetstoornis draait niet alleen om weinig eten of willen afvallen, maar ook om angst, controle, perfectionisme en een verstoord zelfbeeld. En hoewel anorexia vaak met een bepaald stereotype wordt geassocieerd, kan het iedereen treffen.

Anorexia nervosa is een ernstige psychische aandoening waarbij iemand extreem bang is om aan te komen en daardoor steeds minder gaat eten, maaltijden vermijdt of overmatig beweegt. Zelfs bij ondergewicht kan iemand zichzelf nog ‘te dik’ voelen. Juist daarom is het belangrijk om de signalen vroeg te herkennen en hulp te zoeken.

Let op: in dit artikel worden de onderwerpen rondom verstoord eetgedrag en eetstoornissen aangehaald, en kan als triggerend worden ervaren. Onderaan lees je hoe en waar je hulp kunt vinden.

Wat is anorexia?

Anorexia is een psychische ziekte waarbij gewicht, eten en lichaamsvorm vaak de hele dag centraal staan. Mensen met anorexia alles te doen om niet aan te komen van extreem weinig eten en/of onder de energiebehoefte van het lichaam eten (ogenschijnlijk een 'normale' hoeveelheid, maar met toch te weinig voedingsstoffen) tot dwangmatig bewegen of compenseren. Het afvallen kan tijdelijk voelen als grip of controle, terwijl de eetstoornis ondertussen steeds meer ruimte inneemt. Volgens het DSM-5 is er bij anorexia vaak sprake van significant laag lichaamsgewicht in verhouding tot leeftijd, geslacht en ontwikkeling, maar dit hoeft niet altijd zichtbaar (extreem) ondergewicht te zijn.

Er bestaan twee soorten van anorexia:

  • Restrictief: vooral extreem weinig eten, regels rondom voeding en veel controle.
  • Purgerend: periodes van weinig eten, soms afgewisseld met momenten van wel eten en met compenserend gedrag zoals braken of laxeren.

Symptomen van anorexia

De signalen verschillen per persoon, maar dit zijn veelvoorkomende kenmerken:

  • Snel of ernstig gewichtsverlies
  • Extreem bezig zijn met calorieën, voeding of de weegschaal
  • Maaltijden overslaan of smoesjes verzinnen om niet te eten
  • Obsessieve gedachten of rigiditeit
  • Angst om aan te komen
  • Jezelf dik voelen terwijl anderen ondergewicht zien
  • Overmatig sporten of bewegen
  • Vermoeidheid en weinig energie
  • Duizeligheid of flauwvallen
  • Het vaak koud hebben
  • Haaruitval of broze nagels
  • Somberheid, prikkelbaarheid of angstklachten
  • Sociale situaties vermijden, vooral als eten centraal staat

Waardoor ontstaat anorexia?

Er is meestal niet één oorzaak aan te wijzen voor een eetstoornis; het wordt niet veroorzaakt door slechte opvoeders, gebrek aan wilskracht of naïviteit of dommigheid. Anorexia ontstaat vaak door een combinatie van psychologische, sociale en biologische factoren. Denk aan perfectionisme, onzekerheid, behoefte aan controle, stress, ingrijpende gebeurtenissen of een negatief zelfbeeld. Genetische aanleg en neurobiologische verschillen spelen ook mee. Ook druk vanuit de maatschappij rondom uiterlijk en ‘ideale’ lichamen kan voor sommigen een rol spelen. Een eetstoornis is in feite een psychische stoornis die zich uit in gestoorde voedselinname.

Mensen met eetstoornissen hebben dubbele gedachtestromen, zo schrijft Stichting Kiem: 'Ze denken met hun verstand, én ze denken met hun eetstoornis. In hun hoofd strijden hun verstand en hun eetstoornis om voorrang, waarbij de laatste het te vaak wint – met alle gevolgen van dien. Hulpverleners helpen patiënten om hun gezonde deel aan te spreken, te vertrouwen en te gebruiken, zodat zij de eetstoornis (op termijn) het zwijgen kunnen opleggen.'

Het is belangrijk om te weten dat anorexia geen keuze is, en ook geen fase waar iemand ‘even overheen groeit’. Het is een serieuze aandoening die professionele hulp verdient.

De lichamelijke gevolgen van anorexia

Omdat het lichaam langdurig te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, kunnen de gevolgen groot zijn. Denk aan hormonale klachten, uitblijvende menstruatie, darmproblemen, uitdroging, concentratieproblemen en verzwakking van spieren en organen. In ernstige gevallen kan anorexia levensbedreigend worden.

Hoe langer de eetstoornis aanwezig is, hoe moeilijker herstel soms kan voelen. Maar herstel is wel altijd mogelijk, en hulp is altijd beschikbaar. Vroeg ingrijpen is daarbij altijd van groot belang, maar het is nooit 'te laat' om hulp te zoeken.

De cijfers liegen er niet om

Anorexia treft in Nederland naar schatting zo’n 5600 mensen en komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen - wellicht omdat het bij mannen vaak niet gediagnosticeerd wordt. De eetstoornis ontstaat meestal in de puberteit of jongvolwassen leeftijd, een periode waarin onzekerheid, lichaamsbeeld en sociale druk vaak een grote rol spelen. Jaarlijks komen er bovendien naar schatting ongeveer 1300 jonge vrouwen met anorexia bij. 

De impact van de stoornis

De impact van de ziekte is groot en herstel vraagt soms veel tijd: gemiddeld duurt anorexia zes tot zeven jaar, al verschilt dit sterk per persoon. Ongeveer 45 procent van de patiënten herstelt volledig, terwijl een deel gedeeltelijk herstelt of langdurig klachten houdt. De kans op terugval is aanzienlijk en bij ongeveer één op de vier mensen wordt de ziekte chronisch. Daarmee is anorexia niet alleen een ingrijpende, maar ook een van de gevaarlijkste psychische aandoeningen.

Het belang van de juist hulp

Herken jij jezelf hierin, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel het moeilijk kan zijn - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. In de praktijk zoeken mensen vaak hulp juist terwijl ze nog twijfelen of ontkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

Bronnen: Stichting Kiem, MIND, Novarum

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.