Waarom anorexia athletica zo vaak onopgemerkt blijft - en zo herken je het

Je sport meerdere keren per week, slaat zelden een training over en weet precies hoeveel eiwitten je op een dag binnenkrijgt. Voor de buitenwereld lijk je misschien het toonbeeld van een gezonde leefstijl. Maar wat als sporten geen keuze meer voelt, maar een verplichting? Dan kan er meer spelen dan alleen discipline.

Volgens Frouke van Overveld van Stichting Kiem is dat precies waarom anorexia athletica zo lastig te herkennen is. 'Een eetstoornis gaat nooit alleen over eten, gewicht of bewegen. Daaronder liggen vaak thema's als controle, perfectionisme, zelfbeeld, spanning of het gevoel niet goed genoeg te zijn', vertelt Van Overveld.

Wat is anorexia athletica?

Anorexia athletica is geen officiële diagnose in de DSM, het handboek waarin psychische stoornissen worden beschreven. Toch wordt de term steeds vaker gebruikt voor een patroon waarbij sporten, voeding en lichaamscontrole een obsessieve rol gaan spelen.

Dat betekent niet dat fanatiek sporten automatisch ongezond is. Integendeel: intensief trainen kan juist onderdeel zijn van een gezonde leefstijl. Het verschil zit volgens Van Overveld vooral in de rol die sporten krijgt. 'Bij een gezonde leefstijl ondersteunt bewegen je leven. Bij anorexia athletica gaat bewegen je leven beheersen', legt ze uit.

Wanneer de controle overneemt

Waar een gezonde sporter zonder al te veel moeite een training kan overslaan of een etentje spontaan kan plannen, voelt dat voor iemand met anorexia athletica heel anders. Rustdagen zorgen voor schuldgevoel, eten moet worden gecompenseerd en signalen als vermoeidheid of blessures worden genegeerd. Het draait dan niet meer om plezier of gezondheid, maar om controle.

De eetstoornis die de samenleving stimuleert 

Juist dat maakt anorexia athletica zo verraderlijk. Veel van het gedrag dat erbij hoort, wordt in onze samenleving namelijk gezien als iets positiefs. Gezond eten, veel sporten en een strak lichaam leveren al snel complimenten op. 'Iemand kan er fit, gedisciplineerd en gezond uitzien, terwijl er van binnen juist veel dwang en uitputting speelt', vertelt Van Overveld.

Die complimenten kunnen het probleem zelfs versterken. Wie voortdurend hoort hoe gezond of gedisciplineerd hij of zij is, krijgt bevestiging dat het gedrag 'goed' is, terwijl er onder de oppervlakte juist steeds meer ruimte wordt ingenomen door eetstoornis gedachten.

Je hoeft geen ondergewicht te hebben

Een ander hardnekkig misverstand is dat een eetstoornis altijd zichtbaar zou zijn aan iemands lichaam. Volgens Van Overveld klopt dat beeld allang niet meer. 'Ook iemand met een gemiddeld gewicht, een gespierd lichaam of een hoger gewicht kan vastlopen in eetstoornisgedachten en dwangmatig bewegen.'

Je kunt volgens haar niet aan de buitenkant zien hoeveel mentale ruimte voeding, sporten en lichaamscontrole innemen. Juist daarom blijft anorexia athletica vaak lang onopgemerkt, zowel door de omgeving als door degene die ermee worstelt.

Waarom anorexia athletica nu meer aandacht krijgt

Of anorexia athletica daadwerkelijk vaker voorkomt dan een paar jaar geleden, is lastig te zeggen. Omdat het geen officiële diagnose is, worden er geen landelijke cijfers bijgehouden. Toch ziet Stichting Kiem wel een ontwikkeling. 'We leven in een maatschappij waarin prestaties, discipline en zelfoptimalisatie veel aandacht krijgen', legt Van Overveld uit. 

'Via social media worden we dagelijks geconfronteerd met fitte lichamen, trainingsschema's en caloriearme recepten. Voor veel mensen is dat inspirerend, maar voor iemand die gevoelig is voor controle of perfectionisme kan het juist dwangmatig gedrag versterken.'

‘Toned ’ is de nieuwe standaard

Daar komt bij dat het schoonheidsideaal is veranderd. Waar vroeger vooral slank zijn centraal stond, ligt de nadruk tegenwoordig steeds vaker op een lichaam dat tegelijkertijd slank, sterk én gespierd is; ook vaak toned genoemd. 'De buitenkant verandert, maar de onderliggende mechanismen blijven hetzelfde. De behoefte aan controle, perfectionisme, zelfwaardering en het omgaan met emoties veranderen niet', vertelt Van Overveld.

Wanneer 'healthy' niet meer gezond is

Ook sporthorloges, activity trackers en calorie-apps kunnen volgens Van Overveld een dubbel effect hebben. Voor de één zijn het handige hulpmiddelen, voor de ander kunnen ze een constante drang om te presteren of te controleren aanwakkeren.

Hetzelfde geldt voor populaire content op social media, zoals What I Eat in a Day-video's, fitspiration-posts en uitdagingen als 75 Hard. Ze lijken onschuldig of zelfs motiverend, maar kunnen ook leiden tot meer vergelijking met anderen en een negatiever lichaamsbeeld, zeker bij mensen die daar al kwetsbaar voor zijn.

Gezondheid draait óók om loslaten

Volgens Stichting Kiem is het daarom belangrijk om gezondheid breder te bekijken dan alleen voeding en beweging. Herstel, voldoende eten, flexibiliteit, sociale contacten en mentale rust horen daar net zo goed bij. 'Vraag jezelf af: maakt mijn leefstijl mijn leven groter of juist kleiner? Geeft het me vrijheid of neemt het mijn vrijheid weg?', zegt Van Overveld.

Wie merkt dat voeding, sporten of lichaamscontrole steeds meer ruimte innemen, hoeft volgens haar niet te wachten tot het 'erg genoeg' is. 'Je hoeft geen ondergewicht te hebben om hulp te verdienen. Herstel is mogelijk, ook als deze patronen al jarenlang bestaan.'

Het belang van de juiste hulp

Herken jij jezelf in dit verhaal, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
• Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.

Wil je weten hoe hulp bij een eetstoornis eruit kan zien? Je leest het in dit artikel.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.