De eerste signalen van de overgang herken je misschien helemaal niet direct

Wazig hoofd, sleutels kwijt, een onverwachte puist op je kin en opeens een borstel vol haar. Je denkt: druk, stress, slecht geslapen. Maar wat als het je hormonen zijn? En wat als dat al speelt als je halverwege de dertig of veertig bent? Misschien zit je in de perimenopauze, zonder dat je het weet.

Dit is alles wat je wilt weten over de eerste signalen van deze hectische hormonale periode, en waarom je huid en haar een belangrijke rol spelen.

De perimenopauze: je hormonen gaan schuiven 

De effecten van hormonen beperken zich niet tot je tienerjaren of je menstruatie. Richting de veertig krijgen ze juist steeds meer impact op huid en haar. In de perimenopauze bijvoorbeeld, minder bekend dan de menopauze, maar wel degelijk bestaand. We vroegen het aan Nora Hendriks, huisarts, gespecialiseerd in gynaecologische endocrinologie en auteur van Het menopauze taboe. 

‘De perimenopauze is de overgangsfase vóór de menopauze, waarin het hormonale systeem minder voorspelbaar wordt’, vertelt ze. ‘Het is geen moment, maar een proces dat vaak al in de vroege tot midden veertig begint. De eierstokken blijven nog actief, maar de communicatie tussen hersenen en eierstokken raakt ontregeld. Daardoor ontstaan schommelingen in oestrogeen en progesteron, wat zich kan uiten in onregelmatige cycli, stemmingswisselingen, slaapproblemen, spier- en gewrichtsklachten, maar ook veranderingen in huid en haar.’ 

Omdat oestrogeen een belangrijke rol speelt in de huid, kunnen die schommelingen merkbare effecten hebben: drogere of gevoelige huid, puistjes (ja, alweer), meer pigmentvlekken en minder stevigheid. 

Daarna: de menopauze 

Na de perimenopauze volgt de menopauze, ook wel postmenopauze genoemd. Dat is de periode waarin hormonen dalen en zich stabiliseren. Hendriks: ‘De menopauze zelf is strikt genomen één moment: de laatste menstruatie, die pas achteraf wordt vastgesteld wanneer een vrouw twaalf maanden niet meer ongesteld is geweest. Daarna spreken we van de postmenopauze. In die fase is de hormonale productie door de eierstokken sterk afgenomen en stabiliseert het lichaam zich op een nieuw, lager hormonaal niveau.’ 

Menopauze is niet wat je denkt

Over de timing bestaat veel verwarring. In de volksmond wordt ‘menopauze’ vaak gebruikt voor de hele periode, terwijl dat medisch niet klopt. ‘Die verwarring ontstaat doordat de perimenopauze een langdurig en grillig proces is, zonder duidelijke start- of einddatum’, zegt Hendriks. 

‘Veel vrouwen denken dat de overgang pas begint als de menstruatie stopt, terwijl de eerste veranderingen vaak al jaren eerder plaatsvinden. Klachten zoals vermoeidheid, haaruitval of huidveranderingen worden dan vaak aan stress toegeschreven, terwijl ze hormonaal kunnen zijn. En als vrouwen klachten hebben zoals opvliegers en slaapproblemen, spreken zij van ‘in de menopauze zijn’, terwijl ze zich feitelijk nog in de perimenopauze bevinden, of juist al in de postmenopauze zitten.’

Wie doet wat met je huid en je haar? 

In de perimenopauze spelen vooral oestrogeen en progesteron een centrale rol. ‘Progesteron daalt vaak als eerste, waardoor er een relatieve oestrogeenovermaat kan ontstaan’, legt Hendriks uit. ‘Tegelijk wordt oestrogeen grilliger: pieken en dalen wisselen elkaar af. Voor de huid betekent dat minder stabiele collageenaanmaak, minder hydratatie en meer gevoeligheid. Voor het haar kan dat leiden tot meer haaruitval, dunner wordend haar of verandering in structuur.’ 

In de (post)menopauze blijven oestrogeen en progesteron belangrijk, maar andere hormonen gaan meer meespelen. Hendriks: ‘Androgenen zoals testosteron krijgen relatief meer invloed. Dat kan verklaren waarom sommige vrouwen meer haaruitval op het hoofd krijgen, terwijl er soms juist meer haargroei op het gezicht ontstaat. Ook stresshormonen zoals cortisol kunnen meer invloed krijgen, omdat het lichaam minder bescherming heeft van hormonen. 

Dáág, oestrogeen

Tegelijk valt een belangrijke beschermlaag weg: oestrogeen helpt normaal gesproken om stress te reguleren, energie op peil te houden en het lichaam te beschermen tegen processen die met veroudering samenhangen. Daarom kunnen de effecten van de overgang veel verder reiken dan alleen opvliegers of een onregelmatige cyclus.’ 

HT: Hormonen aanvullen

Als hormonale veranderingen je leven flink beïnvloeden (denk: slecht slapen, stemmings- wisselingen, vermoeidheid, libidoverlies) is hormoontherapie (HT) het overwegen waard. Ook al in de perimenopauze. 

‘Dat kan zeker, mits zorgvuldig afgestemd op het hormonale patroon’, zegt Hendriks. ‘In deze fase is maatwerk essentieel omdat hormonen nog fluctueren. Het doel is niet alleen symptoomverlichting, maar ook ondersteuning van fysiologische processen. Oestrogeen en vaak ook progesteron kunnen bijdragen aan behoud van collageen en een gunstiger haargroeipatroon. Het is geen cosmetische behandeling, maar een systemische therapie.’

Nog nergens last van? 

Het is wat het is: collageenafname begint al rond je vijfentwintigste. In de eerste vijf jaar van de perimenopauze kan je huid tot 30 procent van het collageen verliezen. In de postmenopauze kan dat oplopen tot 60 procent. 

Is er een manier om een buffer op te bouwen om zo de huid glad en stevig te houden? ‘Nee’, zegt Hendriks. ‘Je kunt geen collageen ‘bewaren’, maar je kunt wel de afbraak beïnvloeden. Leefstijl speelt daarbij een grote rol: voeding (voldoende eiwitten, gezonde vetten, vitamine C, zink en antioxidanten), zonbescherming, slaap, stressreductie en het vermijden van roken en alcohol en veel suiker. Je hebt invloed op hoe je huid en haar verouderen.’ 

De penopauze, bestaat dat? 

Hendriks: ‘Bij mannen spreken we niet van een menopauze, maar van een geleidelijke daling van testosteron, soms andropauze genoemd. Dit verloopt veel geleidelijker en zonder duidelijke overgangsfase. Toch kunnen vergelijkbare klachten ontstaan zoals vermoeidheid, spierverlies en veranderingen in stemming en libido.’

Verder de diepte in

Dit verhaal staat in het WH zomerboek. Nieuwsgierig naar meer van dit soort inspirerende verhalen? In de nieuwste editie van Women's Health, met Julia Heetman op de cover, lees je interviews met sporters Lexie Stevens en Yibbi Jansen, plus nog veel meer inspirerende verhalen over sport, gezondheid en lifestyle.

Het tijdschrift met Julia Heetman op de cover ligt nu in de winkels - en hier kan je 'm online bestellen. Wees er snel bij, want op = op! Het zomerboek liever in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie van WH. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.