Detoxen: werkt het écht, of lijkt dat maar zo? Een expert legt uit
Getty Images
In een wereld waarin je overspoeld wordt met (mis)informatie over voeding, is helderheid belangrijker dan ooit. In de rubriek Eten is Weten helpen we hardnekkige misverstanden de wereld uit en brengen we je onderbouwde kennis waar je écht iets aan hebt. Hier ontdek je de ‘waarom’ achter voeding: wat je eet, hoe het werkt in je lichaam en waarom dat ertoe doet. Zodat jij met vertrouwen kunt kiezen wat bij jou past.
Sapjes, theeën, poeders, supplementen… detoxen is een behoorlijk bekend fenomeen. Zeker op social media wordt ‘ontgiften’ gepresenteerd als de short cut naar een plattere buik, meer energie en een ‘gezuiverd’ lichaam. Maar hebben we überhaupt een detox nodig? En wat gebeurt er eigenlijk in je lijf tijdens zo’n kuur?
Met uitleg van sport- en voedingsdeskundige Josette van Toor houden wij de detoxclaims even naast de feiten.
Wat is detoxen eigenlijk?
Detoxen betekent letterlijk: ontgiften. Het idee is dat je je lichaam reinigt van afvalstoffen en toxines via sapkuren, theekuren, supplementen of diëten die bepaalde voedingsgroepen schrappen. Al het 'slechte' verlaat je lichaam en je begint bij het begin. Tenminste; dat is het idee.
Volgens het Voedingscentrum heeft je lichaam namelijk helemaal geen extra detox nodig: je lever, nieren, longen, huid en darmen ontgiften de hele dag door - en dat doen ze behoorlijk efficiënt.
Waarom is het dan populair?
Dus, waarom detoxen dan zo populair blijft? Van Toor ziet twee oorzaken. Onze gezondheid ligt steeds meer onder een vergrootglas, en social media voedt de honger naar snelle oplossingen. Zoals ze zelf zegt: 'Detox staat voor veel mensen (al dan niet onbewust) gelijk aan een ‘quick win’ in gezondheid. Sommige mensen rechtvaardigen hiermee zelfs een ongezonde levensstijl.'
Wat er gebeurt in je lichaam tijdens een detox of sapkuur?
Detoxen lijkt misschien of je je lichaam een handje helpt, maar intern gebeurt er dus iets heel anders. Dat ‘frisse’ gevoel tijdens een kuur komt meestal doordat je tijdelijk gezonder leeft: minder koffie en alcohol, minder bewerkt eten en meer rust. ‘Dat verklaart een groot gedeelte van het daadwerkelijke effect,’ zegt van Toor.
Je lichaam zelf profiteert echter niet van de detox. Zeker bij de sapkuren mis je bijna alle eiwitten en vetten: bouwstenen die nodig zijn voor hormonen, neurotransmitters en het behoud van spiermassa. Ook vezels ontbreken, waardoor je darmen trager werken en je microbioom (de goede bacteriën in je darmen) tijdelijk minder goed gevoed wordt. Op korte termijn levert dat geen voordeel op; het kan zelfs wat onhandig zijn.
Een recept voor problemen
Wanneer je detoxen langer volhoudt, kunnen er duidelijke nadelen ontstaan. Door het gebrek aan eiwitten breek je spiermassa af, waardoor je stofwisseling vertraagt en je na afloop sneller aankomt. Ondertussen vergroot het de kans op tekorten aan belangrijke voedingsstoffen en verzwakt je immuunsysteem door het gebrek aan vezels. Ook je hormoonbalans kan verstoord raken, wat bij vrouwen soms invloed heeft op de menstruatie.
Daarnaast ziet Van Toor risico’s voor je relatie met voeding: ‘Door detoxen zien we voeding snel als ‘goed’ of ‘slecht’. Dat kan voor schuldgevoelens zorgen en op den duur tot een verstoorde relatie met eten leiden. Ook is er sprake van een hoger risico op compensatiegedrag.’
En dat gewichtsverlies dan?
En dat snelle gewichtsverlies waar detoxkuren zo bekend om staan? Dat is vooral vochtverlies en het opraken van glycogeen, je voorraad koolhydraten. Daardoor kun je in een paar dagen makkelijk meer dan twee kilo kwijt zijn, legt Van Toor uit. Je buik voelt platter omdat er minder vocht aanwezig is en het eetvolume kleiner is. Maar zodra je weer normaal gaat eten, vult je lichaam de voorraden aan en komt het gewicht vaak gewoon terug.
Kortom: je lichaam detoxt zichzelf al 24/7. Een sapkuur verandert vooral wat jij binnenkrijgt, niet hoe 'schoon' je lichaam is.
Wanneer kan detoxen wel iets positiefs opleveren?
Kortom: het Voedingscentrum raadt detoxen af, en Van Toor sluit zich hier volledig bij aan. Wél ziet ze een mogelijk voordeel: een periode detoxen kan voor bewustwording zorgen. Als een detox iemand helpt om even uit oude gewoontes te doorbreken en daarna daadwerkelijk gezonder te gaan leven, dan is het volgens haar ergens goed voor. ‘Voor sommige mensen kan een detox werken als springplank naar een gezondere levensstijl. Maar dan dus wel met de juiste intenties (en kennis over detoxen!),’ benadrukt ze.
Dus: detox niet voor je lichaam, maar eventueel voor je mindset.
De gezonde ‘reset’ die wel werkt
Detoxen kent behoorlijk wat risico's. Wil je een gezonde leefstijl aanhouden, dan moet je volgens Van Toor aan een aantal richtlijnen denken:
- Drink genoeg water
- Beperk cafeïne
- Eet minder bewerkt voedsel
- Zorg voor voldoende eiwitten en vezels
- Kies voor producten van goede kwaliteit en biologisch (of was ze goed)
- Varieer veel. Een leuke challenge: eet 30 verschillende soorten groenten, fruit en kruiden per week. Dat ondersteunt je microbioom en zorgt automatisch voor meer variatie. Bovendien is het makkelijker dan je denkt: één rijkgevulde pastasaus tikt al snel negen soorten aan!
Conclusie
Detoxen klinkt verleidelijk; een makkelijke manier om overbodige 'troep' uit je lichaam te verwijderen. Maar onthoud: je lichaam heeft helemaal geen deep clean nodig. Dat doet hij namelijk zelf al, elke dag weer. Wat detoxen wél kan doen, is je even stil laten staan bij hoe je leeft. Dan is het geen lichamelijke rest, maar een mentale.