Altijd moe, snel overprikkeld en trek in suiker? Dit kan erachter zitten

Veel mensen denken bij chronische stress direct aan een burn-out. Maar voordat het zover is, geeft je lichaam vaak al veel eerder signalen af. Misschien raak je sneller geïrriteerd dan normaal, lukt het je ineens minder goed om je te concentreren of grijp je na een drukke dag automatisch naar chocola of een glas wijn. Los van elkaar lijken dat misschien onschuldige klachten, maar samen kunnen ze wijzen op iets groters.

Volgens Trijntje Völlink, docent Levenslooppsychologie aan de Open Universiteit, worden die eerste signalen vaak niet herkend. 'Chronische stress sluipt er vaak langzaam in', legt ze uit. 'Daardoor hebben mensen pas laat door wat er eigenlijk aan de hand is.'

Over de expert

Trijntje Völlink is docent en onderzoeker bij de vakgroep Levenslooppsychologie aan de Open Universiteit. Eerder werkte ze zo'n twintig jaar bij de vakgroep Gezondheidspsychologie. In haar onderzoek richt ze zich onder meer op chronische stress, natuurbeleving en de effecten van coaching in de natuur. Daarnaast heeft ze een eigen coachingspraktijk, waar ze mensen begeleidt bij stress, herstel en duurzame gedragsverandering.

Chronische stress is meer dan een volle agenda

We hebben het vaak over stress, alsof het er nu eenmaal bij hoort. Een drukke baan, een gezin, mantelzorg, sociale afspraken en ondertussen ook nog proberen gezond te leven: voor veel vrouwen is het de normaalste zaak van de wereld. Juist daardoor wordt chronische stress volgens Völlink vaak onderschat. 'Langdurige stress zorgt  ervoor dat je zenuwstelsel voortdurend actief blijft.' 

Om dat uit te leggen gebruikt ze de theorie van de Window of Tolerance. Binnen dat 'venster' kun je goed omgaan met spanning: je blijft helder nadenken, kunt keuzes maken en voelt je in balans. Maar wanneer stress te lang aanhoudt, schiet je als het ware uit dat venster en komt je lichaam steeds vaker in een overlevingsstand terecht.

Meer stress, meer onrust

'Je hebt meer stresshormonen in je lijf, je hartslag gaat omhoog en je bent voortdurend alert. Als dat heel langdurig aanhoudt, wordt het steeds moeilijker om weer in die rust terug te komen. Er blijft een voortdurend gevoel van onrust, alsof je nog iets moet of iets bent vergeten.'

Doordat dit proces geleidelijk verloopt, wennen veel mensen aan dat gevoel. Ze denken dat het normaal is om altijd moe, gehaast of gespannen te zijn, terwijl hun lichaam eigenlijk al langere tijd aangeeft dat het herstel tekortkomt.

Je reageert sneller emotioneel

Een van de eerste signalen die Völlink vaak ziet, is dat mensen emotioneler reageren dan ze van zichzelf gewend zijn. Je lichaam kan moeite krijgen om alle prikkels te verwerken wanneer je langere tijd onder spanning staat. 'Als je voelt dat je heel snel emotioneel reageert, sneller overprikkeld of overweldigd raakt, dan zijn dat belangrijke signalen,' legt Vollink uit.

Misschien merk je dat je sneller geïrriteerd bent om kleine dingen, eerder moet huilen of minder geduld hebt. Zulke reacties worden vaak afgedaan als 'een drukke week', maar als ze langere tijd aanhouden, is het goed om verder te kijken dan alleen vermoeidheid.

Je hoofd zit vol en concentreren lukt steeds minder

Chronische stress speelt zich niet alleen af in je lichaam, want het heeft ook invloed op hoe je brein functioneert. Veel mensen merken dat ze minder scherp zijn, terwijl ze niet direct doorhebben dat stress daar een rol in speelt. 'Je merkt dat je minder goed je focus kunt houden. Je gedachten gaan alle kanten op en het lukt minder goed om hetgeen wat je je had voorgenomen ook daadwerkelijk te doen,' vertelt Völlink

Dat kan zich uiten in kleine, dagelijkse dingen. Je loopt een kamer in en bent vergeten waarom, leest dezelfde alinea drie keer of krijgt je to-do-lijst maar niet weggewerkt. Omdat zulke klachten ook bij een druk leven passen, leggen veel mensen de link met chronische stress niet meteen.

Je verlangt steeds naar suiker of een glas wijn

Ook veranderingen in je eet- en drinkgedrag kunnen een signaal zijn. Misschien heb je na een lange dag ineens enorme trek in zoet of merk je dat een glas wijn steeds verleidelijker wordt om de dag af te sluiten. 'Dat voortdurende gevoel van: ik heb suikers nodig, ik wil gaan snacken. Of het onrustige gevoel waardoor je denkt: ik heb een wijntje nodig om het een beetje te dempen. Dat zijn al tekenen dat je eigenlijk in een overlevingsstand zit en je reserves aan het opgebruiken bent,' vertelt Völlink

Je lichaam vraagt in zo'n situatie om snelle energie en zoekt tegelijkertijd manieren om spanning tijdelijk te verminderen. Dat maakt het extra lastig om gezonde keuzes te maken, ook als je die eigenlijk graag wilt maken.

Vrouwen normaliseren stress vaak

Volgens Völlink zit daar ook een valkuil. Veel vrouwen zijn gewend om door te gaan, zelfs als hun batterij eigenlijk al leeg is. Ze zorgen voor anderen, willen goed presteren op hun werk en proberen daarnaast ook nog tijd vrij te maken voor sport, sociale afspraken en een gezond voedingspatroon. 'Er is gewoon geen ruimte en geen energie meer over. Je bent al bezig om alle ballen in de lucht te houden met je werk, je gezin, mantelzorg of gezondheidsklachten,' legt Vollink uit.

'Het hoort er bij'

Juist daardoor ontstaat al snel het idee dat stress er nu eenmaal bij hoort. Maar als je lichaam voortdurend in die overlevingsstand blijft hangen, wordt herstellen steeds moeilijker. Hoe langer dat duurt, hoe lastiger het ook wordt om gezonde gewoontes vol te houden.

Kleine veranderingen maken vaak meer verschil dan grote plannen

Wie deze signalen herkent, hoeft volgens Völlink niet meteen zijn of haar hele leven om te gooien. Een streng voedingsschema of een ambitieus sportschema is lang niet altijd de eerste stap. 'Wat helpt, is letterlijk even uit de situatie stappen. Zorg dat je weer goed slaapt, want slaap is vaak cruciaal om die opwaartse spiraal weer in gang te zetten.'

Daarna is het volgens haar belangrijk om eerlijk te kijken waar de meeste winst te behalen valt. Misschien betekent dat vaker een pauze nemen tijdens je werkdag. Misschien zeg je een paar sociale afspraken af of vraag je thuis om wat meer hulp. Niet omdat je faalt, maar omdat je lichaam eerst weer ruimte nodig heeft om te herstellen.

Geef het tijd

Chronische stress ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. En juist daarom verdwijnen de klachten ook niet gelijk na één goede nacht slaap. Door de eerste signalen serieus te nemen en niet te blijven denken dat je 'gewoon even moet doorzetten', voorkom je dat je lichaam steeds verder in de overlevingsstand terechtkomt.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.