Diabetes distress: zóveel impact heeft diabetes op je mentale gezondheid
Mensen met diabetes moeten dagelijks hun bloedglucose controleren en regelmatig insuline injecteren, wat zowel fysiek als mentaal belastend kan zijn.
Getty Images
Diabetes is niet alleen een fysieke uitdaging, maar kan ook aanzienlijke gevolgen hebben voor je mentale welzijn - en juist dát wordt vaak over het hoofd gezien. Internist-endocrinoloog dr. Behiye Özcan en klinisch psycholoog dr. Sasja Huisman delen inzichten over wat diabetes distress, ook wel 'stress door diabetes' genoemd, precies inhoudt en hoe het iemands dagelijks leven kan beïnvloeden.
Maar ook: wat kun je ertegen doen om de stress rondom diabetes te verminderen?
Wat is diabetes distress?
'Diabetes distress omvat de zorgen en frustraties die voortkomen uit het leven met diabetes', legt internist-endocrinoloog dr. Behiye Özcan van het Erasmus MC uit. 'Het kan gaan om angsten voor complicaties, schommelingen in bloedglucosespiegel, maar ook de moeite die het kan kosten om de adviezen op te volgen.' Het is een verzameling van negatieve gevoelens en ervaringen die mensen met diabetes kunnen ervaren als gevolg van hun ziekte. 'Kijk, iedereen in de huidige maatschappij ervaart stress en mensen met diabetes ervaren daarbovenop ook nog eens extra stress door hun diabetes. Ze voelen zich angstig of gefrustreerd bij de gedachte aan diabetes, en ze hebben het gevoel dat diabetes dagelijks zowel lichamelijk als geestelijk te veel energie vraagt.'
Diabetes distress is een breed begrip waarbij iedereen het op zijn eigen manier kan ervaren. 'Sommigen hebben misschien meer last van stress door diabetes, terwijl anderen zich somber voelen of angstig zijn', vertelt dr. Sasja Huisman. Zij werkt als klinisch psycholoog en senior onderzoeker op de afdeling Interne Geneeskunde (Endocrinologie) van het LUMC. 'Al deze emoties en klachten vallen onder diabetes distress. Hoewel het zelf geen stoornis is, kan het wel leiden tot stoornissen zoals angststoornissen, somberheidsklachten of eetstoornissen.' Gelukkig is dat lang niet altijd het geval en blijven veel van deze klachten meestal op een mild niveau.
Impact op dagelijks leven
'De behandeling van diabetes omvat leefstijlaanpassingen, zoals gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, stoppen met roken en voldoende ontspanning en slaap, samen met medicatie zoals tabletten of insuline-injecties', legt de internist-endocrinoloog uit. 'Het hoofddoel is het handhaven van stabiele bloedsuikerspiegels. Elke maaltijd en activiteit kan de bloedsuikerspiegel beïnvloeden, waardoor mensen met diabetes constant keuzes moeten maken om hun evenwicht te behouden.'
Als je diabetes hebt, ben je elke dag bezig met het controleren van je bloedglucose en moet je ook regelmatig insuline injecteren. Dat is niet niks.
Mensen met diabetes ervaren dan ook niet alleen fysieke uitdagingen, maar ook psychische belasting. Het dagelijkse beheer van diabetes, inclusief het monitoren van bloedglucosespiegels en het maken van voedings- en leefstijlkeuzes, kan stressvol zijn. 'Diabetes distress ontstaat wanneer er een disbalans is tussen iemands mentale veerkracht en energie (draagkracht) en de last die diabetes met zich meebrengt (draaglast). Hoewel iedereen met diabetes enige mate van ziektelast ervaart, kunnen klachten ontstaan wanneer de last van diabetes groter wordt dan wat iemand aankan.'
Wie heeft last van diabetes distress?
De klachten van diabetes distress kunnen variëren van persoon tot persoon. Ze kunnen mild zijn, zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid, somberheid, gebrek aan motivatie, veranderingen in eetgedrag, spanning en onzekerheid. Over het algemeen verdwijnen deze klachten na verloop van tijd vanzelf. Helaas kunnen ze ook ernstiger worden en zich manifesteren als depressieve klachten, angststoornissen, eetproblemen, stress, of fysieke symptomen zoals fluctuerende bloedglucosewaarden, slaapproblemen, hoofdpijn en/of gewichtsveranderingen.
Ongeveer een derde van de mensen met diabetes type 1 en 10 à 30 procent van mensen met diabetes type 2 ervaart diabetes distress. Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen. Verder kan volgens Özcan etniciteit ook een rol spelen. Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond ervaren vaak meer diabetes distress dan mensen met een Europese achtergrond. Wat daar de reden voor is, is niet bekend.
Herkennen en behandelen
Het herkennen van diabetes distress is essentieel om het aan te pakken. 'Zo kun je voorkomen dat de klachten aanhouden of ernstiger worden en in het ergste geval leiden tot ernstige mentale klachten of complicaties van de diabetes', zegt Huisman. 'Bovendien is het herkennen en aanpakken ervan belangrijk omdat het niet fijn is voor iemand met diabetes om naast deze vervelende en veeleisende chronische ziekte ook nog extra klachten en/of een hoge ziektelast te ervaren.' Ze vindt het dan ook belangrijk dat zorgverleners proberen het leven met diabetes zo ‘fijn’ en ‘makkelijk’ mogelijk te maken.
Symptomen van diabetes distress
Symptomen kunnen variëren van angsten en frustraties tot schommelingen in bloedglucosespiegels en moeite met zelfzorg. Het bespreken van deze gevoelens met een zorgverlener kan al een eerste stap zijn naar behandeling.
Het verschilt per persoon of en hoe erg je last hebt van diabetes distress. Symptomen kunnen zijn:
- Frustraties bij gebrek aan controle over de bloedsuikerwaarden geven de volgende gevoelens
- Ernstige angst voor uitschieters (hypo- of hyperglycemie)
- Gevoelens van schaamte vanwege stigmavorming en discriminatie
- Het gevoel hebben niet begrepen te worden door anderen
- Ernstige angst voor chronische complicaties
- Financiële zorgen vanwege je behandeling of therapie
- Onzekerheid over het effect van bepaalde activiteiten op de glycemie
- Schuldgevoelens bij beperkte beheersing van je diabetes
- Tekens van zelfverwijt en gevoelens van falen wanneer je streefwaarden niet bereikt
Gevolgen op lange termijn
'Onbehandelde diabetes distress kan leiden tot een diabetes burn-out, gekenmerkt door lichamelijke of emotionele uitputting. Of andere complicaties zoals depressieve klachten, angststoornissen en zelfs fysieke complicaties van diabetes', vertelt Özcan. 'Langdurige stress door diabetes kan namelijk ook leiden tot sombere gevoelens. Dit kan gepaard gaan met veranderingen in eetgewoonten, beweging en bloedsuikerspiegel. Deze schommelingen hebben invloed op je humeur en verhogen het risico op complicaties. Het is een vicieuze cirkel waar je in terechtkunt komen.'
Diabetes distress is een uitdaging waar veel mensen met diabetes mee te maken krijgen. Door bewustwording, erkenning en behandeling kunnen de mentale gevolgen van diabetes worden verminderd, waardoor mensen met diabetes een betere kwaliteit van leven kunnen ervaren.