Dit nieuwe 'gepersonaliseerde' kankervaccin haalt het nieuws - wat je volgens artsen wilt weten

Na dementie is kanker de meest voorkomende doodsoorzaak in Nederland. Hoewel er steeds meer mogelijk is in de behandeling van de ziekte, is er nog altijd geen vaccin dat je tegen verschillende vormen van kanker beschermt. Dit ‘gepersonaliseerde’ vaccin brengt daar misschien wel verandering in.

Kanker is een van de naarste ziektes waar veel mensen in hun leven mee te maken krijgen. Niet gek dus dat we al eeuwen zoeken naar een medicijn. Veelbelovende onderzoeksresultaten van dit nieuwe vaccin bieden misschien wel licht aan het einde van de tunnel. Dit weten we tot nu toe.

Waarom dit nieuws zo bijzonder is

Misschien heb je in je jeugd wel het vaccin gehad tegen HPV (wat later kan uitgroeien tot baarmoederhalskanker). Tot nu toe is het een van de weinige vaccins dat beschermt tegen kanker. Het bijzondere aan dit nieuwe vaccin? Omdat het een aanpasbaar mRNA-vaccin is, wordt het op maat gemaakt voor ieder individu. Daarmee kan het mogelijk in de toekomst worden ingezet tegen verschillende vormen van kanker.

Maar zover is het nog niet. Het nieuwe vaccin genaamd ‘intismeran’ is namelijk nog volop in ontwikkeling. Toch zijn de laatste resultaten van de klinische onderzoeken naar het voorkomen van het terugkeren van melanoom (een dodelijke vorm van huidkanker) veelbelovend.

Wat bleek uit de laatste resultaten van de klinische studie?

Officieel zijn de resultaten van de derde fase van de klinische studie nog niet gepubliceerd. Maar in een persbericht gaven de farmaceutische bedrijven (die het vaccin ontwikkelen) al weg dat het mRNA-vaccin ‘voldeed aan criteria voor overleving zonder dat de kanker terugkomt’. Hiervan zijn echter nog geen cijfers gedeeld.

Van de fase daarvoor, fase 2b, zijn de resultaten wél gepubliceerd. De onderzoekers ontdekten in deze fase dat een combinatie van intismeran en het immuuntherapie-medicijn Keyruda het risico op het terugkeren van melanoom na vijf jaar kan verlagen met 49 procent. Daarnaast verminderde deze combi het risico op uitzaaiingen én het risico dat patiënten binnen vijf jaar overlijden aan melanoom met 59 procent. 

Waarom zijn mensen zo enthousiast over dit vaccin?

Deze resultaten en het vaccin krijgen niet voor niets zoveel aandacht. Zelfs nu de klinische testfase nog niet afgerond is. Dr. Gary Goldenberg, assistent-klinisch hoogleraar dermatologie, legt uit hoe dat zit: ‘Melanoom is een van de dodelijkste vormen van huidkanker. Als het niet in een vroeg stadium wordt ontdekt, kan het zich door het hele lichaam verspreiden.’ Hoewel immuuntherapie de resultaten voor patiënten met melanoom heeft verbeterd, lijkt het vaccin nog meer te helpen wanneer beide behandelingen samen worden toegepast. ‘Dit is veelbelovend’, zegt dr. Goldenberg.

Dat vindt ook Philip Felgner, expert op het gebied van de ontwikkeling van vaccins op basis van DNA en mRNA: ‘Dit is de eerste grote studie die een positief klinisch effect aantoont van een gepersonaliseerd mRNA-kankervaccin’, zegt hij.

Gepersonaliseerde behandeling

Dat ‘gepersonaliseerde’ karakter van het vaccin is erg belangrijk, volgens dr. Emily Nadelmann, klinisch assistent-hoogleraar dermatologie. ‘Het wordt voor één patiënt tegelijk gemaakt’, zegt ze. ‘Het is gemaakt met dezelfde mRNA-technologie als is gebruikt voor de COVID-19-vaccins, maar nu gericht tegen kanker.’

Zou dit ook kunnen worden ingezet tegen andere vormen van kanker?

Dat is ‘zeer waarschijnlijk’, zegt dr. Nadelmann. Volgens haar is precies dat de reden dat er zoveel enthousiasme over het vaccin is. ‘Het vaccin wordt geherprogrammeerd op basis van de mutaties die een bepaalde tumor heeft. Daardoor kan dezelfde basis in principe tegen vrijwel elke vorm van kanker worden ingezet’, legt ze uit.

Om dat te bewijzen lopen er al klinische proeven met het vaccin tegen alvleesklierkanker, longkanker en triple negatieve borstkanker. ‘Het opvallendst is dat het mRNA-vaccin bij alvleesklierkanker - al lang een van de moeilijkst te behandelen vormen van kanker - leidde tot een langdurige immuunreactie. Bovendien stelde het de terugkeer van de ziekte uit bij de mensen die hier goed op reageerden’, zegt dr. Nadelmann. ‘De aanpak lijkt dus breed toepasbaar. Hoewel elke vorm van kanker wel weer zijn eigen obstakels heeft.’

Waarom was er eerst onderzoek naar melanoom?

De keuze om zich in het onderzoek in eerste instantie te richten op melanoom was niet willekeurig. ‘Melanoom is al langer een onderzoeksgebied voor immuuntherapie’, zegt dr. Nadelmann. Een van de grootste oorzaken van huidkanker is langdurige blootstelling aan de zon. ‘Hierdoor is het weefsel sterk gemuteerd, waardoor het immuunsysteem een flinke verzameling doelwitten heeft. Hierdoor is het een van de meest zichtbare kankersoorten voor het immuunsysteem.’ 

Volgens dr. Felgner zijn sommige andere kankersoorten ‘subtieler’ en vertonen minder mutaties. Het immuunsysteem ziet ze daardoor minder goed, waardoor immuuntherapie minder effectief is.

En nu?

Hoe het verder gaat, is nog niet helemaal duidelijk. De farmaceutische bedrijven geven in hun persbericht aan dat ze binnenkort de laatste resultaten presenteren en delen met autoriteiten. Daarna is goedkeuring van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) nodig, waarna het nog volgens de regels op de Europese markt moet worden toegelaten. 

Hoewel er dus nog niet direct een oplossing is, brengt het huidige onderzoek een vaccin tegen verschillende vormen van kanker in ieder geval een stuk dichterbij. Daarmee is kanker in de toekomst hopelijk niet langer nummer twee in de lijst met meest voorkomende doodsoorzaken.

Dit is een syndication van Women’s Health US.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.