Druk in m’n hoofd: het effect van ADHD op sportprestaties
Getty Images
Eindeloze energie, onrust, beweeglijkheid en aandachtsproblemen: het zijn veelvoorkomende kenmerken van ADHD. Welke invloed hebben die op sportprestaties? ‘Functioneren in een wereld die niet voor je brein is ontworpen, is vermoeiend.’
De Amerikaanse langeafstandsloopster Molly Seidel (30) had in haar sportcarrière pas twee marathons gelopen toen ze brons pakte op de Olympische Zomerspelen in Tokio, 2020. Toch vloog ze in haar leven niet overal doorheen, vertelt ze aan de Amerikaanse Women’s Health. Als middelbare scholier kon ze haar aandacht moeilijk bij de les houden als die haar niet interesseerde. Inmiddels weet ze waarom: ze heeft ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder). Molly werd pas in 2022 gediagnosticeerd, toen ze al twee jaar op topniveau sportte. ‘Een psycholoog van het olympische team wees me op een paar kenmerken,’ vertelt ze. ‘Ik geloofde het bijna niet. Ik won brons op de Spelen en verbrak in 2021 een Amerikaans record op de marathon van New York. ADHD heeft me blijkbaar nooit tegengehouden.’
Minder dopamine
ADHD komt vaak voor bij topsporters, weet Sandra Kooij. Zij is psychiater, hoofd van het specialisme ADHD bij volwassenen bij PsyQ in Den Haag en bijzonder hoogleraar ADHD bij volwassenen bij Amsterdam UMC/VUmc. ‘Mensen met ADHD die last hebben van beweeglijkheid en onrust, willen ook weleens rustig op de bank zitten of ontspannen slapen,’ licht ze toe. ‘Daarom zoeken ze manieren om die onrust fysiek om te zetten in ontspanning, zoals beweging.’ Dat werkt even, maar de onrust die bij ADHD hoort is chronisch. ‘Sport is geen oplossing om onrust op lange termijn kwijt te raken,’ zegt Kooij. ‘Maar als je het elke dag doet, komt het in de buurt. Dan kun je er heel goed in worden, maar je kunt ook eerder geblesseerd raken.’ Mensen met ADHD die van sport hun uitlaatklep maken, zijn intrinsiek gemotiveerd om vaker te sporten dan mensen die niet hyperactief of onrustig zijn. Sport en beweging verbeteren bovendien de symptomen van ADHD, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek onder kinderen. Het verbetert motorische vaardigheden en vergroot de aandachtsspanne.
Dat herkent Lisette (40), die altijd veel heeft gesport en onlangs een ADHD-diagnose kreeg. ‘Sporten is voor mij een soort reguleringssysteem,’ vertelt ze. ‘Het zorgt voor de aanmaak van dopamine, de stof die mensen met ADHD minder aanmaken. Als ik ’s ochtends sport, voel ik de onrust in mijn lichaam en hoofd veel minder. Dat effect houdt wel een paar uur aan. Het levert me rust op.’ Hoe dat precies op neurologisch of biologisch niveau werkt, is moeilijk te zeggen. ADHD gaat gepaard met een verstoring van de dopaminestofwisseling in de hersenen, maar de hoeveelheid dopamine – het beloningsstofje in de hersenen – is lastig meetbaar. ‘Mogelijk is er te weinig dopamine op het juiste moment op de juiste plek,’ vertelt Kooij. ‘Hierdoor remmen de hersenen van mensen met ADHD in bepaalde gebieden niet genoeg. Dat verklaart waarom veel mensen met ADHD vaak snel praten en veel bewegen, denken en doen.’
ADHD-medicijnen verhogen de hoeveelheid dopamine, waardoor de rem beter werkt. Je wordt rustiger, minder impulsief en prikkelbaar, hebt meer overzicht en kunt beter plannen. Dat is ook voor sporters van belang: je moet actie kunnen timen en overzicht houden.’ Er wordt weleens gedacht dat ADHD-medicatie de sportprestaties verbetert, net als doping. De World Anti Doping Agency (WADA) heeft zelfs een internationale commissie die beoordeelt of topsporters terecht ADHD-medicatie gebruiken. Dat is toegestaan, mits sporters een officiële medische verklaring van de diagnose ADHD hebben. Toch hebben sporters door het gebruik van ADHD-medicatie geen voordeel. ‘Het normaliseert de sportprestaties eerder,’ zegt Kooij. Overigens gebruikt een minderheid van de volwassen Nederlanders met een ADHDdiagnose medicatie: bij zowel mannen als vrouwen ligt dat aandeel onder de dertig procent, aldus Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK). Al neemt dat aantal wel toe. Zo blijkt uit recente cijfers van het CBS dat in 2023 bijna 300.000 mensen ADHD medicatie kregen voorgeschreven, dat is bijna vier keer zoveel als in 2006. Vooral meer jonge vrouwen tussen de 25 tot 35 jaar slikken ze. Maar niet iedereen heeft medicatie nodig om goed te functioneren. Sommige vrouwen slikken het liever niet vanwege mogelijke bijwerkingen, zoals slapeloosheid, een verhoogde hartslag en een afgevlakt gevoel.
Wil je meer weten over ADHD-kenmerken die sportprestaties positief kunnen beïnvloeden en uitdagingen die het met zich meebrengt? Ren dan naar de winkel voor de nieuwste Women's Health (of bestel 'm online).