Een leugentje om bestwil: hoe schadelijk is dat eigenlijk?

Of het nu gaat om een pony die zogenaamd op vakantie is gegaan (bestemming: de slager) of om dat onflatteuze jurkje dat je toch ‘prachtig’ noemt: kleine leugens vertellen we allemaal weleens. Die lijken onschuldig, maar kunnen verrassend lang blijven hangen.

Tekst: Lisette Gerbrands

Als kind kreeg gedragswetenschapper Diane Busink te horen dat haar pony naar een ‘paarden- bejaardenhuis’ was gebracht - een verzonnen plek om haar verdriet te verzachten. Jaren later ontdekte ze dat het dier naar de slager was gegaan. ‘Het voelde alsof mijn wereld even brak,’ zegt ze, ‘maar ik begreep ook dat mijn ouders het goed bedoelden.’ Het laat zien hoe een leugentje om bestwil jarenlang kan doorwerken in je vertrouwen. 

Harmonie bewaren 

Iedereen kent momenten waarop de waarheid te scherp aanvoelt. Een zachtere versie lijkt dan vriendelijker. Zoals die scheve chocoladetaart op een verjaardagsfeestje: je neemt een hap, glimlacht en zegt ‘heerlijk’. Niet om de smaak, maar om de moeite en liefde die erin zit.

Zulke kleine leugens zijn als een dun laagje vernis: ze maken het samenleven net wat soepeler, vindt Busink: ‘Ze versterken relaties en zorgen voor harmonie. We doen het om anderen gerust te stellen, erbij te horen en conflicten te vermijden.’ Maar op werk of in vriendschappen speelt vaak ook eigenbelang mee. Busink: ‘Je wilt geen spelbreker zijn of de sfeer bederven. Soms spaar je de ander echt, maar meestal is het ook gewoon makkelijker voor jezelf.’ 

Kaartenhuis van leugens

Een onschuldig leugentje kan uitgroeien tot een valkuil. Wat begint als geruststellend gebaar - ‘dat jurkje staat je prachtig’ - kan omslaan in roddels of bewust verdraaide feiten. Het verhaal van het paardenbejaardenhuis laat zien hoe een leugen, geboren uit bescherming, een scheur in vertrouwen kan veroorzaken. 

Intentie is alles, zegt Busink: ‘Leugentjes om bestwil zijn vaak positief bedoeld: geruststellend, beschermend of om de harmonie te bewaren. Maar zodra ze worden ingezet voor controle, machtsmisbruik of het bewust schaden van iemand, kom je in een ander speelveld terecht.’ Bovendien stapelen leugens zich ongemerkt op. Wie iets verzwijgt of verdraait, moet onthouden wat eerder is gezegd. ‘Dat is mentaal zwaar en vergroot de kans dat je door de mand valt’, waarschuwt Busink. ‘Het is als een kaartenhuis: hoe hoger je bouwt, hoe kwetsbaarder het wordt.’ 

#nofilter 

Als een leugen aan het licht komt, blijft er vaak een litteken achter. Vertrouwen is fragiel: eenmaal gebarsten, kost het veel meer moeite om het te lijmen. Volgens Busink zijn uitleg en openheid cruciaal: ‘Als je laat zien dat je intentie zuiver was, is er vaak begrip. Maar elke keer als je de waarheid ombuigt, neem je een voorschot op het vertrouwen van de ander.’ 

Eerlijk zijn betekent niet dat je de waarheid altijd ongefilterd moet brengen. Is er dan een manier om eerlijk te zijn zonder te kwetsen? Humor en relativering helpen, raadt Busink aan. Begin klein en luchtig bij het opbiechten van iets vervelends.

Stel jezelf twee vragen:

1. Kan ik mezelf recht in de spiegel aankijken?
2. Doe ik dit echt voor de ander, of vooral om mijn eigen ongemak te vermijden?

Soms vraagt een situatie om harmonie, soms om eerlijkheid. ‘Het is niet de waarheid zélf, maar de manier waarop je ermee omgaat die het verschil maakt. Zolang je bewust kiest en kunt uitleggen waarom, blijft het een leugentje om bestwil en geen leugen met een lange schaduw.’

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok?

Dit verhaal komt uit Women's Health editie 5.