Een maagverkleining: wat niemand je vertelt over het traject en het herstel

Een maagverkleining klinkt misschien als een relatief snelle oplossing voor overgewicht: je ondergaat een operatie, je maag wordt kleiner en de kilo's verdwijnen. In werkelijkheid speelt er veel meer. Van een uitgebreid voortraject en een operatie van ongeveer een uur tot wekenlang anders eten, vermoeidheid en een lichaam dat moet wennen aan het snelle gewichtsverlies: een maagverkleining verandert meer dan alleen de omvang van je maag.

'De operatie is niet de makkelijke uitweg. Absoluut niet zelfs', vertelt Wouter Roosink, physician assistant bij het Maasstad Ziekenhuis. Sinds 2011 werkt hij daar, onder meer binnen de gastro-enterologische en bariatrische chirurgie. Hij begeleidt patiënten voor en na een maagverkleining en ziet daardoor van dichtbij wat er bij zo'n traject komt kijken.

Een maagverkleining begint niet in de operatiekamer

Wie een maagverkleining overweegt, is meestal al een lange tijd bezig met het gewicht. De beslissing om een operatie te ondergaan komt dan ook lang niet altijd snel. 'Mensen twijfelen heel lang, want zo'n operatie is natuurlijk best een grote stap', vertelt Roosink. De eerste stap is een intake. Daarbij wordt veel breder gekeken dan alleen naar het getal op de weegschaal. Hoe ziet iemands leefstijl eruit? Komt overgewicht in de familie voor? Zijn er andere aandoeningen of medicijnen die een rol kunnen spelen? Op basis daarvan wordt gekeken naar het type obesitas en wat iemand nodig heeft.

Dat laatste is belangrijk, benadrukt Roosink. 'Het belangrijkste is dat obesitas een chronische ziekte is.' Een maagverkleining wordt daarom niet gezien als een losse ingreep, maar als onderdeel van een bredere behandeling.

Eerst leefstijl, dan de operatie

Soms blijkt tijdens het voortraject dat een operatie op dat moment niet de beste keuze is. Dan wordt iemand niet zomaar naar huis gestuurd. Er wordt gekeken wat er eerst nodig is, bijvoorbeeld begeleiding van een diëtist, psycholoog of beweegcoach. 'Het kan zijn dat iemand nog niet klaar is voor een operatie, maar dan gaan we diegene helpen om zich verder voor te bereiden', legt Roosink uit. Medicatie kan daarbij ook een rol spelen. 'Maar de leefstijl blijft de hoeksteen.'

Eerst moet duidelijk zijn waarom de operatie nodig is

Voordat iemand daadwerkelijk wordt geopereerd, volgt een uitgebreide medische screening. Daarbij wordt onder meer onderzocht of er onderliggende aandoeningen, medicijnen of andere factoren zijn die bijdragen aan het overgewicht. Daarna volgt uitgebreide voorlichting. Welke operatie past bij jou? Wat zijn de voordelen en nadelen? En vooral: waar begin je aan? 'We zijn volledig transparant over complicaties en problemen die kunnen optreden', zegt Roosink. Pas daarna wordt samen met de patiënt gekeken welke operatie het beste past.

Welke maagverkleiningen zijn er?

Er bestaan verschillende technieken voor een maagverkleining. In Nederland worden het vaakst de gastric bypass en de gastric sleeve uitgevoerd. Bij een gastric bypass wordt het bovenste deel van de maag verkleind tot een klein maag reservoir, ongeveer ter grootte van een kippenei. Vervolgens wordt een deel van de dunne darm omgeleid. Daardoor kan iemand minder eten én wordt een deel van de voedingsstoffen minder opgenomen. Bij een gastric sleeve wordt een groot deel van de maag verwijderd. Wat overblijft, heeft de vorm van een smalle 'mouw'. De darmen blijven hierbij op hun oorspronkelijke plek. Je kunt daardoor minder eten, terwijl het voedsel nog steeds door het normale darmstelsel gaat.

Welke ingreep iemand krijgt, is niet simpelweg een kwestie van kiezen wat je zelf het liefst wilt. De arts en patiënt bespreken samen wat medisch het meest geschikt is. 'Soms zegt een patiënt: ik wil heel graag een sleeve. Dan bespreken we waarom ik bijvoorbeeld een bypass beter vind', vertelt Roosink. 'En soms is er medisch geen absoluut bezwaar tegen een sleeve. Dan komen we daar samen uit.'

De operatie zelf duurt ongeveer een uur

De maagverkleining wordt uitgevoerd met een kijkoperatie, via kleine sneetjes in de buik. In sommige gevallen wordt daarbij een operatierobot gebruikt. De ingreep zelf duurt volgens Roosink ongeveer een uur. Afhankelijk van de situatie kan iemand daarna dezelfde dag of de volgende dag naar huis. Dat klinkt misschien alsof het herstel dan ook snel achter de rug is. Maar juist daar begint voor veel patiënten een nieuwe fase.

De eerste twee weken zijn anders dan je misschien verwacht

Na de operatie wordt het eten geleidelijk opgebouwd. De eerste periode moet de voeding zacht en gemalen zijn. Dat kan behoorlijk wennen zijn. 'Je moet de eerste twee weken gemalen eten. Dat valt mensen vaak wel tegen', vertelt Roosink. Na ongeveer twee weken worden patiënten teruggezien op de polikliniek. De meeste mensen kunnen daarna hun dagelijkse leven steeds verder oppakken. Volgens Roosink zijn veel patiënten na één tot twee weken alweer in staat om te werken.

De pijn is te overzien

Ook de pijn valt voor veel patiënten uiteindelijk mee. 'De meeste mensen zijn de dag na de operatie al dusdanig pijnvrij dat het alleen met paracetamol kan.' Toch is pijn na een maagverkleining niet iets om zomaar te negeren. Juist omdat de meeste mensen weinig pijn hebben, kan nieuwe of hevige pijn een signaal zijn dat er iets aan de hand is. 'Als ze meer pijn hebben dan dat ze met paracetamol kunnen behandelen, dan wil ik het weten.'

Je lichaam moet wennen aan het gewichtsverlies

Een van de dingen die volgens Roosink vaak minder aandacht krijgen, is hoe het lichaam reageert op het snelle gewichtsverlies. 'Je lichaam gaat natuurlijk in protest', legt hij uit. Het lichaam is evolutionair ingesteld op het vasthouden van energie. Wanneer iemand snel gewicht verliest, verandert er daarom veel. Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in vermoeidheid, duizeligheid, koude handen en voeten en haaruitval. 'Dat zijn klachten die we veel horen van mensen die aan het afvallen zijn.'

Het eerste jaar kan daardoor behoorlijk pittig zijn. 'Heel veel mensen hebben toch al een beetje vermoeidheidsklachten en duizeligheidsklachten. Dat kan soms heel erg tegenvallen.' Dat betekent overigens niet dat iedereen zich een jaar lang slecht voelt. Sommige patiënten merken juist dat ze zich snel fitter voelen doordat ze gewicht verliezen en lichamelijk meer kunnen.

Ook je zelfbeeld kan veranderen

Een maagverkleining verandert bovendien meer dan het getal op de weegschaal. Je lichaam verandert zichtbaar, maar ook hormonen, eetgedrag en de manier waarop je naar jezelf kijkt kunnen veranderen. Dat nieuwe lichaam kan soms even wennen zijn. Roosink merkt dat sommige patiënten na de operatie opnieuw moeten ontdekken hoe ze zich voelen in hun veranderende lichaam. 'Je verandert toch wel na zo'n operatie. Je ziet er anders uit, je hormoonstelsel verandert wat en ook je metabolisme verandert.'

Die veranderingen kunnen invloed hebben op het zelfbeeld. Voor sommige mensen voelt het prettig om zich lichamelijk fitter te voelen en anders in hun lichaam te zitten. Tegelijkertijd kan zo'n grote lichamelijke verandering ook onzekerheid met zich meebrengen. 'Daar hebben we aandacht voor', zegt Roosink. 'We hebben niet voor niets vijf psychologen op onze polikliniek zitten.'

Je eet minder, maar je hoeft niet 'perfect' te eten

Na een maagverkleining wordt eten een stuk anders. Omdat de maag kleiner is, zit je sneller vol. Veel patiënten eten daarom meerdere kleine maaltijden verspreid over de dag. De diëtist helpt om daar een volwaardig eetpatroon van te maken. Maar volgens Roosink betekent een maagverkleining niet dat je de rest van je leven alleen maar 'perfect' mag eten. 'In principe kan en mag alles', zegt hij. 'Maar gezond eten is wel echt een pré.' Een keer naar McDonald's kan daar dus ook bij horen. 'Je moet ook leven. Als je daarvoor alles moet laten wat het leven een klein beetje aangenaam maakt, dan krijg je een vervelend leven tot je honderdste.'

Een streng dieet werkt niet

Wel kunnen bepaalde voedingsmiddelen na een maagverkleining minder goed vallen. Vooral zoete en vette producten en chocolade kunnen bij sommige mensen klachten veroorzaken. Het doel is daarom niet om iemand een streng dieet op te leggen, maar om een eetpatroon te vinden dat jarenlang vol te houden is.'Diëten op zich is een slecht idee', zegt Roosink. 'We moeten mensen een eetpatroon aanleren dat goed vol te houden is voor de rest van hun leven.'

De operatie is een hulpmiddel, geen eindpunt

Een maagverkleining verandert de omstandigheden, maar neemt obesitas niet simpelweg weg. Daarom worden patiënten ook na de operatie begeleid. In het Maasstad Ziekenhuis worden patiënten vijf jaar lang gecontroleerd. Als iemand tijdens die periode tegen problemen aanloopt, kan opnieuw hulp worden ingeschakeld van bijvoorbeeld een psycholoog, beweegcoach of diëtist. 'De operatie is één moment, maar we willen wel vijf jaar lang controleren', vertelt Roosink.

'Je bent niet zwak'

En dat is volgens hem precies waarom een maagverkleining niet moet worden gezien als een snelle route naar een slank lichaam. 'Je faalt niet. Je bent niet zwak', benadrukt hij. 'Die mensen worden vaak heel slecht weggezet. Je hebt een chronische ziekte. En die ziekte heet obesitas.' Een maagverkleining is volgens Roosink dan ook geen ingreep voor wie simpelweg voor de zomer een paar kilo kwijt wil. Het doel is gezondheid op de lange termijn.

'Zo'n maagoperatie is nuttig bij mensen die dat nodig hebben. Maar niet om slank te zijn voor de komende zomermode. Dit doe je omdat mensen ziek zijn. Je wilt mensen gezond oud laten worden. Daar doe je het voor.'

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.