Frictionmaxxing: waarom het zo goed voor je is om jezelf uit te dagen

Als je zou willen is het nog nooit zo makkelijk geweest om je leven vanaf de bank te regelen. Eten kun je laten bezorgen en door technologie slim te gebruiken kan je bij wijze van spreken slapend rijk worden. Tóch blijkt het goed voor je om je leven af en toe moeilijker te maken.

We hebben het hier over het fenomeen ‘friction-maxxing’, letterlijk vertaald: het maximaliseren van weerstand. Over wat dat is, wat de effecten ervan zijn en hoe je er zelf mee begint later meer. Eerst even een unpopular opinion:

We leven een lui leven

‘Vroeger was alles beter’ is in Nederland een veelgehoorde opmerking. En volgens deze theorie zou je denken dat dat misschien wel echt zo is. Zonder alle afleidingen van technologie, de ongelimiteerde toegang tot streamingsdiensten zoals Netflix en AI-tools als ChatGPT zag het leven er toch echt compleet anders uit.

De manier waarop we het echte leven tegenwoordig veel meer door schermen leven, is volgens cognitieve neurowetenschapper Emily Hird deels te wijten aan hoe we keuzes maken. ‘Onze hersenen bepalen continu de waarde van de beloning in verhouding tot de inspanning. Daarom hebben we van nature de neiging om moeilijke dingen te vermijden.’ Zo is het logisch dat je ChatGPT gebruikt om in een paar seconden een social media op te hoesten, in plaats van je hersenen te pijnigen voor een geestige caption bij een Instagram-post.

Hard werken loont… niet meer

Bovendien gaat het oude gezegde ‘hard werken loont’ volgens journalist P.E. Moskowitz door de groeiende economische onzekerheid in de wereld niet langer op: ‘Het leven is voor velen van ons moeilijker geworden, waardoor de aantrekkingskracht van het gemak exponentieel is toegenomen. We grijpen naar onze telefoons om dezelfde reden dat we aan het eind van de dag naar een glas wijn grijpen – omdat onze geest en ons lichaam verlangen naar een tijdelijke onderbreking.'

Je hebt dopamine nodig

Maar is dit wel dé manier om op adem te komen? Integendeel, ziet psychotherapeute Eloise Skinner. Zo’n leven vol gemak kan volgens haar juist leiden tot verveling, een onvoldaan gevoel, passiviteit of een gebrek aan vertrouwen in je eigen kunnen. Skinner legt uit dat het overwinnen van uitdagingen juist zorgt voor de aanmaak van dopamine in de hersenen. Hoe meer dopamine, hoe meer je een gevoel van beloning ervaart, kunt reguleren en je verbonden voelt. ‘Zonder activering van deze dopamine-circuits, zou je zelfs het gevoel van betrokkenheid bij je leven kunnen verliezen.’ 

Daarbij spelen ook technologieën als AI een belangrijke rol. Want hoewel ze ons leven makkelijker lijken te maken, blijkt uit onderzoek van Harvard Medical School dat intensief gebruik hiervan gepaard ging met een verhoogd risico op depressie (30% hoger bij mensen die dagelijks AI gebruiken), angst en irritatie. 

Stress maakt ons sterker

En dit heeft niet alleen effect op ons huidige welzijn, maar ook op dat van onze toekomst. Mithu Storini, onderzoeker op het gebied van mentale druk en stress management neemt ons mee in deze effecten. Minder stressfactoren betekenen ook minder flexibiliteit om hiermee om te gaan, stelt ze. 

 ‘Als je een acute stressreactie ervaart waar je snel van herstelt, heeft die reactie je hersenen geholpen zich aan een nieuwe situatie aan te passen. Dat gebeurt onder meer via neuroplasticiteit.’ Neuroplasticiteit is het vermogen van je hersenen om te reageren en zich aan te passen aan nieuwe informatie. In die zin, legt ze uit, versterken kleine stressreacties juist je veerkracht.

Frictionmaxxing: stress als middel tegen stress

Dit is het moment waarop friction-maxxing om de hoek komt kijken: het idee om weerstand en ongemakken terug te brengen, met als doel je veerkracht - die is verdwenen door het digitale tijdperk - opnieuw op te bouwen. Het concept om op deze manier stress te gebruiken om jezelf tégen stress te beschermen, is niet nieuw. Al sinds de jaren zeventig wordt er bij de behandeling van posttraumatische stressstoornis (PTSS) gebruikgemaakt van onder andere een simulatie van stressfactoren, die je hersenen opnieuw leren hiermee op te gaan. 

Friction-maxxing

Vandaag de dag wint dit gedachtegoed om burn-out te voorkomen, gehuld in de meer gen Z-term friction-maxxing, opnieuw terrein. ‘Het is misschien een trending term, maar wat hieronder ligt is een wetenschappelijk bewezen concept’, zegt Sasha Hall, onderwijs- en kinderpsycholoog. Zelf begon ze met frictionmaxxing nadat ze een burn-out ervaarde door de combinatie van ouderschap, thuiswerken en huishoudelijke taken. 

In eerste instantie deed Hall het tegenovergestelde van frictionmaxxing: ze probeerde haar leven makkelijker te maken. De stofzuiger ruilde ze in voor een robotstofzuiger en in plaats van dat ze haar kinderen meesleurde naar de supermarkt, liet ze de boodschappen wekelijks thuis bezorgen. Maar het werkte averechts. ‘In plaats van dat ik blijer en minder gestresst was, voelde ik me nog meer uitgeput. Door die stressfactoren weg te nemen, werd ik gevoelig voor de kleinste dingen - zelfs een herinnering van de tandarts om een afspraak te maken was overweldigend.'

Heftige stressreacties

Volgens Dr. Storoni is dit een klassiek voorbeeld van hoe je, zonder weerstand, je veerkracht verliest bij stress. ‘Kleine uitdagingen waarvan je normaal gesproken vrij snel zou herstellen, veroorzaken nu heftigere stressreacties,’ legt ze uit. ‘Je cortisolspiegel blijft verhoogd en je loopt een grotere kans op chronische stress, wat een risicofactor is voor ontstekingen’, beschrijft ze. Vrouwen zijn hier extra gevoelig voor, omdat ze al vaker hogere niveaus van stress ervaren en vaker te maken hebben met psychische aandoeningen gerelateerd aan stress.

Het sociale leven dunt uit

Dat het leven nu zo makkelijk is heeft niet alleen effect op de huidige generatie, maar vooral op de volgende. Terwijl mentale klachten onder jongeren al de pan uit rijzen, zijn zij strak dus ook nog eens de pineut. Volgens onderzoekers bij University College London (UCL) komt dat deels doordat ouders steeds vaker risicomijdend opvoeden. Dat betekent dat ze hun kinderen minder vaak alleen buiten laten (spelen) en daarmee de kans ontnemen contact te maken met leeftijdsgenoten.

Het resultaat is social-thinning - een term die verwijst naar de kwetsbaarheid van en het gebrek aan een sociaal leven en sociale skills van jongeren. Wat weer het gevoel van verbinding vermindert en het welzijn beïnvloedt.

Ook Hall merkte dit negatieve effect van het wegnemen van alle stressfactoren bij haar en haar kinderen. Dus besloot ze het over een andere boeg te gooien. ‘Ik nam mijn kinderen weer mee naar de supermarkt, bakte mijn eigen brood, bracht de schermtijd van mijn kinderen flink terug en nam ze mee naar buiten.’ In het begin voelde dat tegenstrijdig. ‘Als je uitgeput bent, is je instinct om zoveel mogelijk moeilijke dingen weg te nemen. Maar toen ik me kalmer en meer aanwezig begon te voelen, werd ook het ouderschap makkelijker.’ 

Ruimte geven aan oplossingen

Voor haar kinderen ziet Hall friction-maxxing als een manier om haar kinderen ruimte te geven om hun problemen op te lossen in plaats van de ‘sneeuwploeg-ouder’ te zijn, ‘waarbij de ouder inspringt en ieder probleem oplost dat hun kind tegenkomt’, legt ze uit. Want hoewel dat komt vanuit liefde, houdt dat volgens haar tegen dat kinderen falen of verveling leren ervaren. ‘En zo bouwen ze niet de veerkracht op die ze in het leven nodig hebben.’

Wat betreft het voorkomen van social-thinning gaat het er volgens Hall niet om dat je je kinderen forceert offline te gaan, maar dat je kansen creëert voor connecties waarbij het schuurt. ‘Neem je kinderen mee naar buiten, ook al regent het. En neem een stap terug en laat ze spelen’, vertelt ze uit haar eigen ervaring. ‘Misschien moet je ze even helpen bij wat ze kunnen zeggen tegen andere kinderen, maar uiteindelijk brengen ze deze skills in de praktijk en maken ze echte connecties.’

En ook voor de ouder is er een voordeel, vervolgt Hall. ‘Als je kinderen vriendschappen kunnen sluiten en zichzelf vermaken, vermindert je uitputting door het ouderschap. Ik voel me nu veel gelukkiger en veerkrachtiger’, zegt ze, nadat ze nog maar een paar maanden meer weerstand in haar dagelijkse leven heeft gebracht.

Gedoe of juist niet?

Ondanks al deze voordelen, klinkt friction-maxxing misschien als veel gedoe. Want is het niet superonhandig om - in een tijd waarin productiviteit al onder druk staat - het gemak weg te nemen? 

Juist niet, vindt Railey Molinario. Hoewel we allemaal weleens te lang scrollen in plaats van dat achterstallige verslag in te leveren, is uitstelgedrag voor haar moeilijker te tackelen. ‘Als kind kreeg ik te horen dat ik hoogbegaafd ben, wat betekent dat mijn hersenen vaak zo snel werken dat ik het niet bij kan houden’, vertelt ze. ‘Daardoor raak ik bij het thuiswerken snel afgeleid. Ik houd van het gemak van AI, maar vaak kom ik in een rabbit hole terecht die mijn tijd opslokt.'

Bij het runnen van haar relatiecoaching platform, zorgt Molinario nu bewust voor meer weerstand om gefocust te blijven. Dat betekent dat ze tijdens het werk haar telefoon in een andere kamer legt en aan het eind van de dag uitlogt van alle social media- en e-mail-accounts. ‘Door digitale afleidingen lastiger te maken, word ik gedwongen om het rustiger aan te doen en me bewuster te zijn van mijn acties. Die bewuste weerstand maakt me dus eigenlijk productiever.’

De weg van de weerstand

Tja, het is niet de makkelijkste weg. Maar als je de vruchten wil plukken van de moeilijke weg, raadt psychotherapeute Skinner aan om geleidelijk weerstand op te bouwen voor een lange termijn-gewoonte. ‘Probeer een work-out thuis om te wisselen voor een les in de sportschool en alles wat erbij komt kijken: van het boeken tot het omkleden en reizen. Je zult niet alleen een positief mentaal effect ervaren door het gevoel van prestatie, maar merkt ook de voordelen van in een nieuwe omgeving zijn.’

Test het uit, leer ervan en pas je aanpak vervolgens weer aan waar nodig. Zoals Skinner het zegt: ‘Je wil niet weerstand toevoegen alleen om de trend te volgen en er vervolgens achter komen dat het je capaciteit of vrijheid vermindert, zonder positieve effecten te merken.’

Hoe het dan wel moet? Begin met deze vier dingen.

Friction-maxxing voor beginners

Kom in beweging

‘Sporten is een geweldige manier om je tegen stress te wapenen’, zegt Dr Storoni. ‘Het triggert een stressreactie, maar zonder emotionele last.’ Daar blijft je hoofd tenminste niet om drie uur ‘s nachts over piekeren in 4D - iets wat ervoor zorgt dat stresshormonen blijven stromen. Dan kan je maar beter trainen om spierkracht én veerkracht op te bouwen.

Stop met het gebruik van ChatGPT

Ja, ChatGPT kan een echte livesafer zijn, maar er hangt wel degelijk een prijskaartje aan het gemak ervan. Uit onderzoek van MIT bleek dat het gebruik van AI voor creatieve taken aanzienlijke ‘cognitieve kosten’ met zich meebrengt, waaronder de verslechtering van het langetermijngeheugen. Zoek het in plaats daarvan zelf uit en train die cognitieve functie.

Maak uitgaven moeilijker

Niet-essentiële uitgaven worden vaak mogelijk gemaakt door gemak, zegt Jared Kessler, expert op het gebied van financiële besluitvorming. Hij raadt aan om shopping-apps van je telefoon te verwijderen, je limiet voor contactloos betalen te verlagen en opgeslagen kaartgegevens te wissen.

Nodig mensen uit zonder op te ruimen

Je huis hoeft er niet Instagram-waardig uit te zien om ervan te kunnen genieten, zegt dr. Hall, die toegeeft dat ze speelafspraakjes heeft afgezegd omdat haar huis niet netjes genoeg was. In plaats van zichzelf aan onmogelijke normen te houden, omarmt ze nu het ongemak van imperfectie.

De makkelijke weg is het misschien niet, maar laten we eerlijk zijn: een beetje weerstand en uitdaging houdt het leven avontuurlijk. En je wordt er nog veerkrachtiger van ook.

Dit is een syndication van Women's Health UK.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.