Dit is waarom je een Ballerine-spiraal het beste nu kunt laten weghalen

Toen de Ballerine koperspiraal in 2019 in Nederland werd geïntroduceerd, klonk het als dé droomoplossing: een klein, hormoonvrij spiraaltje met koperen balletjes, speciaal ontworpen voor langdurige anticonceptie. Dunner dan andere spiralen, dus makkelijker te plaatsen.

Maar die droom is inmiddels behoorlijk uit elkaar gespat. Uit cijfers van Radar blijkt dat minstens 115 vrouwen in Nederland zwanger raakten terwijl ze een Ballerine spiraal hadden. En nu doemt er een nieuw probleem op: volgens gynaecoloog Bas Veersema van Bergman Clinics blijkt het verwijderen soms een enorme uitdaging, met mogelijk schadelijke gevolgen.

Waarom het verwijderen een probleem is

'De meeste Ballerine spiralen moeten er nu uit, want ze zijn in 2021 van de markt gehaald. Maar we zien dat ze vaak muurvast zitten', waarschuwt gynaecoloog Veersema. Dat komt door het ontwerp: de bolvorm neemt ruimte in die de baarmoeder eigenlijk niet heeft, daardoor kan het spiraaltje zich langzaam in de spierwand vastzetten. Als een arts of verloskundige dan met een tangetje gaat trekken – zoals in de bijsluiter staat – kan dat het spiraaltje kapotmaken of zelfs de baarmoeder beschadigen. Vooral riskant bij jonge vrouwen die later nog kinderen willen, omdat het impact kan hebben op de vruchtbaarheid.

Wat moet je doen als je een Ballerine spiraal hebt?

Niet in paniek raken, maar wél in actie komen. Hoe langer je wacht, hoe groter de kans dat verwijderen lastiger wordt en dat wil je voor zijn.

Check hoe lang je hem al hebt

Een koperspiraal werkt maximaal vijf jaar, daarna neemt de betrouwbaarheid af. De meeste Ballerine spiralen zijn vóór 2021 geplaatst, dus ze moeten nu of heel binnenkort verwijderd worden. 'Na vijf jaar moet ieder koperspiraal eruit', zegt Veersema. 'Niet alleen omdat de werking afneemt, maar ook omdat het risico groter wordt dat hij vastgroeit.'

Plan het verwijderen bij je huisarts of verloskundige

Zij plaatsen en verwijderen meestal spiralen. Geef van tevoren aan dat je een Ballerine hebt, zodat ze weten ze extra voorzichtigheid moeten zijn.

Let tijdens het verwijderen op weerstand

'Normaal hangen er draadjes uit de baarmoedermond. Als je die pakt en het spiraaltje komt er zonder veel weerstand uit, is er niets aan de hand,' zegt Veersema. 'Maar zodra het te pijnlijk wordt of niet lukt: stop. Ga niet doorprutsen.' De huisarts of verloskundige kan dan beter stoppen.

Vraag om een verwijzing naar een ervaren gynaecoloog

Specifiek iemand die ervaring heeft met het verwijderen van Ballerine spiralen. Onervaren pogingen kunnen leiden tot beschadiging van het spiraaltje of zelfs van de baarmoeder, met mogelijke gevolgen voor je vruchtbaarheid.

Meld eventuele klachten of problemen

Doe dit bij het Meldpunt Bijwerkingen Implantaten (MEBI). Hoe meer meldingen, hoe beter er inzicht komt in hoeveel vrouwen hiermee te maken hebben.

Risico’s als je de Ballerine laat zitten

Het klinkt misschien verleidelijk om hem gewoon te laten zitten zolang je geen klachten hebt, maar dat is geen goed idee, want:

Verminderde betrouwbaarheid als anticonceptie

Na vijf jaar neemt de werking van het koper af. Veersema benadrukt: 'Het koper heeft een beperkte levensduur. Na vijf jaar kun je de anticonceptieve werking niet meer garanderen. Dan moet hij eruit, of je nu nog zwanger wilt worden of niet.'

Grotere kans dat het spiraaltje nog vaster gaat zitten

Hoe langer de Ballerine blijft zitten, hoe meer het ontwerp – een bolletje met koperen balletjes – zich in de spierwand van de baarmoeder kan vastzetten. 'Het is een verkeerd principe,' zegt Veersema. 'De baarmoeder heeft die ruimte helemaal niet. De voor- en achterwand liggen plat tegen elkaar. Daardoor kan de spiraal zich langzaam in de wand vreten, en hoe langer je wacht, hoe lastiger het verwijderen wordt.'

Mogelijke ontstekingsreactie door achtergebleven koperdeeltjes

Als het verwijderen niet goed gaat, kunnen kleine koperbolletjes achterblijven in de baarmoeder. 'Dat kan een ontstekingsreactie geven, die je vruchtbaarheid beïnvloedt of een zwangerschap in de weg kan zitten,' legt Veersema uit. 'Het koper kan daar blijven zitten, en we weten nog niet altijd hoe we dat zonder schade kunnen weghalen.'

Geen paniek over andere spiralen

Het probleem dat nu speelt, gaat uitsluitend over de Ballerine-spiraal. Andere koperspiralen hebben een heel ander ontwerp dat wél aansluit bij de vorm van de baarmoeder. “De T-vorm past precies in de platte, driehoekige ruimte van de baarmoederholte,” legt Veersema uit. “Daardoor blijft hij goed zitten zonder in de wand te drukken. De Ballerine is bolvormig en neemt ruimte in die er eigenlijk niet is. Dat maakt het risico op vastgroeien uniek voor dit type spiraal.”

Ook hormonale spiralen, zoals de Mirena of Kyleena, hebben een ander werkingsmechanisme en passen op een vergelijkbare manier in de baarmoeder. 'Je hoeft dus niet bang te zijn voor spiralen in het algemeen,' zegt Veersema. 'Het risicoprofiel van andere modellen is totaal anders.'

Waarom dit verhaal belangrijk is om te delen

Hoewel de Ballerine in Nederland sinds 2021 niet meer wordt geplaatst, lopen er nog steeds vrouwen rond met zo’n spiraaltje. Het exacte aantal is onbekend, omdat de distributeur geen volledige cijfers kan of wil geven. 'We weten niet hoe groot het probleem is,' zegt Veersema. 'Misschien gaat het om tientallen vrouwen, misschien om honderden.'

De gynaecoloog wil koste wat kost voorkomen dat onervaren zorgverleners zelf aan de slag gaan met het verwijderen van de Ballerine, met alle risico’s van dien. 'We willen niet dat in tientallen ziekenhuizen onnodig ingrijpende of zelfs schadelijke verwijderpogingen worden gedaan,' zegt hij. 'Vrouwen én zorgverleners moeten weten dat dit soms echt specialistisch werk is. Hoe eerder we dit centraal en deskundig aanpakken, hoe beter we jonge vrouwen kunnen beschermen.'

Volg je Women's Health al op Facebook en Instagram?