Hees, schor, en zelfs lager in toon: dit is hoe de overgang je stem beïnvloedt
Getty Images
Opvliegers, gewrichtspijn, paniekaanvallen en een kort lontje zijn beter bekende symptomen van de overgang. Maar dat je stem óók verandert in deze fase, daar hadden we nog nooit van gehoord. Hoe dat precies zit, vroegen we aan zangeres en dirigente Marlous Luiten.
‘Toen ik in mijn fulltime zangcarrière - met bandjes en een a cappella-zanggroep genaamd Femmage - van theater naar theater toerde, ben ik nooit mijn stem kwijtgeraakt’, vertelt Luiten. ‘We hadden soms 17 optredens in 18 dagen, maar ik had nóóit last van stemklachten zoals heesheid of schorheid.’
Dat veranderde tijdens haar overgang, wat een flinke deuk in haar zelfvertrouwen gaf. ‘Ik leek wel chronisch hees, maar volgens een KNO-arts had het met de (peri)menopauze te maken, dus besloot ik daar uitgebreid onderzoek naar te doen en met vrouwen uit mijn koor te spreken.’ Wat bleek? Ze was niet de enige met deze klachten, maar toch wordt er bijna nooit over gesproken. ‘Ik voelde frustratie, en dacht: waarom weten we hier niks over?’
Zoveel vrouwen ervaren het
Uit recent onderzoek gepubliceerd in The Journal of The Menopause Society blijkt dat 46 procent van de menopauzale vrouwen veranderingen in hun stem ervaart. ‘In de groep van zangeressen boven de veertig ervaart zelfs 70 procent stemveranderingen’, legt Luiten uit. ‘Aangezien er in Nederland naar schatting een miljoen vrouwen in deze leeftijdsgroep zingt in koren of in bands, spreken we van een hele grote groep.’
Volgens de zangeres zijn het niet alleen zangeressen die er last van hebben, maar ook vrouwen die hun stem bijvoorbeeld voor hun beroep veel gebruiken, ‘zoals leerkrachten of projectleiders.’ Ze zag het ook terug in de koren die ze begeleidt, waar vrouwen soms een stemgroep lager moesten zingen, noten niet meer haalden of zelfs hun stem kwijtraakten - waardoor sommigen zelfs wilden stoppen met zingen.
Wat verklaart de stemveranderingen?
De oorzaak van stemveranderingen tijdens de overgang heeft te maken met hormonale schommelingen. Hormonen hebben namelijk invloed op het slijmvlies bij de stembanden, en zelfs op het kraakbeen. ‘Als oestrogeen en progesteron afnemen, merk je dat daarom ook aan je stem,’ vertelt Luiten. ‘Zo kan het zijn dat je stembanden niet meer goed sluiten, dat je last hebt van droogte wat heesheid veroorzaakt, en kan silent reflux (opkomend maagzuur zonder brandend gevoel dat vaak onopgemerkt gaat, red.) zelfs voor klachten zorgen, zoals bij mij het geval bleek.’
Omdat je hormonen zoveel invloed hebben op je stembanden, merken sommige mensen zelfs veranderingen in hun stem tijdens hun luteale fase (week voor je menstruatie), tijdens hun zwangerschap of tijdens een Ivf-behandeling.
Wat doe je als je er last van hebt?
Sinds haar onderzoek, waar Luiten zich inmiddels al zo’n acht jaar mee bezig houdt, adviseert ze vrouwen verschillende oefeningen die helpen bij stemklachten. Zo doet ze altijd een warming-up en een cooling-down met haar koor, en spoort ze vrouwen aan om niet te stoppen met zingen, maar het eerder rustig aan te doen. ‘Stemveranderingen betekenen niet dat het nooit meer goedkomt.'
In haar onderzoek heeft ze verschillende andere tips gevonden die je stembanden kunnen ondersteunen tijdens de overgang:
- ‘Doe een Lax Vox-oefening; het welbekende opwarmen van je stem’, zegt Luiten. Daarbij blaas je met een siliconen buisje geluid in een glas/fles water, waardoor het water begint te bubbelen.
- ‘De oefeningen van zangcoach Cheryl Porter vind ik een echte aanrader voor stem- en opwarmingsoefeningen,’ vertelt Luiten. ‘Als een oefening te snel gaat, zet je het filmpje gewoon op een langzamer tempo.’
- ‘Spoel met een aloë vera-mengsel, wat je maakt van voor de helft 95 procent pure aloë vera sap, gemengd met biologische appelsap. Dit stimuleert de aanmaak van glucose, waardoor de vochtigheidsgraad van je slijmvlies een boost krijgt’, aldus Marlous.
- ‘Intermittent fasting kan het herstellende vermogen ondersteunen en hormonale klachten verminderen voor veel vrouwen in de overgang’, zegt Luiten.
Meer weten? Noteer dit boek
Omdat Luiten haar kennis over de invloed van hormonale schommelingen tijdens de overgang nog meer wil verspreiden, schrijft ze daar met behulp van een journalist haar eigen boek over. ‘Daarvoor ben ik eerder al een crowdfunding gestart, maar omdat ik het zelf financier kan ik alle hulp gebruiken’, vertelt ze. Ben je nieuwsgierig geworden, en wil je Marlous Luiten helpen om haar boek te publiceren? Dan kun je het op haar website alvast pre-orderen.