Eetstoornissen bij vrouwen van 40+ nemen toe en worden nog te vaak gemist

Het stereotype beeld van eetstoornissen is vaak dat van jonge meiden, beïnvloed door social media. Toch is dat beeld verre van compleet. Het aantal vrouwen van 40+ met een eetstoornis stijgt de afgelopen jaren namelijk flink, en dat wordt nog te vaak over het hoofd gezien. 

Experts maken zich zorgen om deze groep vrouwen. Door hardnekkige stereotypen en onbegrip worden klachten niet vaak als eetstoornis herkend, waardoor de juiste hulp te lang uitblijft. Dat heeft onder andere te maken met de overgang; een hormonale periode waarin een vrouw - net als in de pubertijd - erg kwetsbaar is. 

Er is dus flink behoefte aan herkenning, en vooral ook aan érkenning. 

Let op: in dit artikel worden de onderwerpen rondom verstoord eetgedrag en eetstoornissen aangehaald, en kan als triggerend worden ervaren. Onderaan lees je hoe en waar je hulp kunt vinden.

Eetstoornissen komen steeds vaker voor

Hoeveel vrouwen van middelbare leeftijd kampen met een eetstoornis in Nederland, is nog moeilijk te zeggen. Onderzoek van psychiater Wijbrand Hoek gaf wel aan dat zo’n 4% van alle vrouwen tussen de 40 en 60 jaar lijdt aan een eetstoornis, zo meldde NOS vorig jaar. Een studie uit de VS zegt dat 13% van de vrouwen boven de 50 een eetstoornis heeft, en Britse cijfers benoemen een percentage van 3,6% vrouwen tussen de 40 en 60 met een eetstoornis. 

In deze groep vrouwen komt binge eating disorder (BED) het vaakst voor, waarbij er sprake is van eetbuien waarbij je in korte tijd een grote hoeveelheid voedsel eet, gevolgd door boulimia nervosa en anorexia nervosa. Ook orthorexia (de uitzonderlijke focus op gezond eten) wordt in deze leeftijdsfase vaak gezien. De eetstoornis ARFID (vermijdende/restrictieve voedselinnamestoornis) komt ook voor onder volwassenen, al is het onderzoek daarover nog beperkt(er) en heeft dit vaak te maken met sensorische afkeer voor voeding, en niet met lichaamsbeeld of verstoorde eetgewoontes. 

De impact van hormonale veranderingen in de (peri)menopauze

In sommige gevallen komt verstoord eetgedrag vanuit de jongere leeftijdsjaren. Maar zoals we eerder al even benoemden, heeft de hoeveelheid eetstoornissen bij vrouwen in deze leeftijdscategorie ook veelal te maken met de overgang - en alle instabiliteit die daarbij komt kijken. Of het nou een nieuwe ontwikkeling is, of juist het feit dat je op dit punt van je leven de controle verliest over een vertekend zelfbeeld dat je altijd al hebt gehad. 

Net zoals in de puberteit kamp je als vrouw in de (peri)menopauze met schommelende hormonen, wisselvallige emoties en veranderingen in je lijf waar je geen controle over lijkt te hebben - waaronder gewichtstoename. Ineens pas je niet meer in het plaatje van de schoonheidsidealen. Dat heeft een flinke impact op je zelfbeeld, en vergroot ook het risico op veranderend eetgedrag - zeker in een wereld waarin we steeds vaker naar middelen zoals Ozempic grijpen. Uit een studie in 2019 bleek zelfs dat 73% (!) van de vrouwen van middelbare leeftijd ontevreden is met haar gewicht. Daardoor wordt het risico op eetstoornissen volgens experts in deze levensfase nog groter. 

De oorzaak? Veranderingen in oestrogeen

‘Tijdens de perimenopauze en menopauze ervaren vrouwen vaak een toename in de totale hoeveelheid lichaamsvet, met name rond de buik,’ zegt Jason Nagata, een arts gespecialiseerd in eetstoornissen aan het UCSF Benioff Children’s Hospital, tegen National Geographic. 

‘Dit komt vooral door de afname van oestrogeen. Dit hormoon beïnvloedt de manier waarop het lichaam vet opslaat, en ook de regulering van honger en stemmingen.’ Zodra oestrogeen afneemt, neemt ook je spiermassa af en wordt vet anders opgeslagen in je lijf. 

Mentale tegenslagen op middelbare leeftijd

De overgang is niet de enige mogelijke verklaring voor toename van eetstoornissen onder vrouwen van middelbare leeftijd. Tussen je veertigste en zestigste levensjaar spelen zich vaak gebeurtenissen af, die veel vergen van je mentale gezondheid. Neem bijvoorbeeld het overlijden van dierbaren, kinderen die uit huis gaan, problemen in je relatie en/of eigen ouders die ouder worden. Die groeiende mentale druk kan ervoor zorgen dat triggers sneller leiden tot een vertekend zelfbeeld of het ontwikkelen van een eetstoornis. 

Meer kennis is van groot belang

Signalen van een eetstoornis worden nog te vaak over het hoofd gezien, en weggezet als ‘typisch menopauze-symptoom’ - zowel door artsen als door vrouwen zelf. Wegblijvende menstruatie, vermoeidheid, duizeligheid, stress, toenemende angsten en een moeizame spijsvertering zijn overlappende symptomen van de overgang en een eetstoornis. 

Volgens experts is het belangrijk dat er meer onderzoek wordt gedaan over dit onderwerp. Ook wordt benadrukt hoe belangrijk het is dat hulpverleners de signalen kennen, maar dat vrouwen zelf ook het probleem erkennen - en hulp zoeken. Hoe sneller je aan de bel trekt, hoe beter een specialist je kan helpen. Er is namelijk altijd hoop om te herstellen. 

Hoe herken je een eetstoornis?

Kenmerken van een eetstoornis zijn vaak te herkennen in eetgedrag, bijvoorbeeld in het heel restrictief zijn met calorieën, regelmatig detoxen of maaltijden compenseren. ‘Je kunt jezelf afvragen: hoeveel ben ik bezig met eten, sporten en mijn gewicht?’, vertelde Marga Brancart, ervaringsprofessional bij GGZ-instelling gespecialiseerd in eetstoornissen Human Concern, ons in een eerder artikel. 

‘Misschien ben je er veel mee bezig maar heb je er geen last van. Het kan zijn dat je dan alsnog een eetstoornis hebt, maar dan is het de vraag of je ervoor geholpen wilt worden.’ In dit artikel lees je nog meer over hoe je een eetstoornis herkent bij een vrouw. 

Hulp

Herken jij jezelf hierin, of herken je het bij een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847

IK WIL GRAAG HULP

Overige bronnen: The Telegraph, Dr Louise Newson, NTVG

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief. Het nieuwste magazine in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie.