Hoe een eetstoornis langzaam een relatie kan overnemen - een expert legt uit

Een eetstoornis raakt nooit alleen degene die ermee worstelt. Ook de mensen eromheen worden er vaak langzaam in meegezogen, en vooral binnen een relatie kan dat een enorme impact hebben. Van discussies over eten tot frustratie, geheimen en het gevoel alsof je constant op eieren loopt.

Volgens Frouke van Overveld van Stichting Kiem onderschatten veel mensen hoeveel invloed een eetstoornis op een partner kan hebben. ‘Op een gegeven moment draait bijna alles erom’, vertelt ze. ‘En veel partners raken zichzelf daarin langzaam kwijt.’

‘Veel partners schieten in de rol van de redder’

Volgens Van Overveld is een van de grootste valkuilen dat partners zich verantwoordelijk gaan voelen voor het herstel van de ander. ‘Je ziet vaak dat iemand alles probeert op te lossen’, legt ze uit. ‘Partners gaan coachen, controleren, meedenken of constant proberen het gedrag te corrigeren.’ Dat gebeurt meestal vanuit liefde en bezorgdheid, benadrukt ze. 

Toch werkt het volgens haar vaak averechts. ‘Je kunt iemand uiteindelijk niet redden’, zegt Van Overveld. ‘Iemand moet zelf klaar zijn om hulp te accepteren.’ Volgens haar vergeten veel partners daardoor ook hun eigen rol binnen de relatie. ‘Je bent iemands partner, niet iemands behandelaar.’

Hoe een eetstoornis de relatie kan overnemen

Wat begint met zorgen om eten of sporten, groeit volgens Van Overveld vaak uit tot iets dat overal tussendoor gaat lopen. ‘Relaties kunnen ineens volledig draaien om controle, structuur, eten of bewegen’, legt ze uit. Partners gaan daarin soms onbewust mee. Bijvoorbeeld door maaltijden aan te passen, discussies over eten uit de weg te gaan of bepaalde gewoontes over te nemen om conflicten te voorkomen. 

Je kan er makkelijk in worden meegenomen

‘Dan eet een stel bijvoorbeeld alleen nog maar salades omdat dat 'veiliger' voelt', zegt Van Overveld. ‘Of iemand slaat sociale dingen over om de ander rustig te houden.’ Volgens haar is het belangrijk om daarin alert te blijven. ‘Hoe meer een relatie zich aanpast aan de eetstoornis, hoe groter de ruimte wordt die de ziekte inneemt.’

‘Neem geheimen en liegen niet persoonlijk’

Een van de moeilijkste dingen voor partners, volgens Van Overveld, is dat iemand met een eetstoornis vaak dingen verborgen houdt. ‘Mensen liegen soms over eten, over bewegen of over wat ze daadwerkelijk doen’, zegt ze. ‘Dat kan voor een partner heel pijnlijk zijn.’ Toch benadrukt ze dat dit meestal niet voortkomt uit onwil of een gebrek aan liefde. 

‘Een eetstoornis is een psychische ziekte’, legt ze uit. ‘Geheimen, afstandelijkheid en prikkelbaarheid horen daar vaak bij.’ Volgens haar helpt het daarom om gedrag minder persoonlijk te maken. ‘Het betekent niet automatisch dat iemand jou niet vertrouwt of niet van je houdt.’

Partners raken zelf uitgeput

Naast zorgen en verdriet ervaren veel partners ook frustratie of boosheid, gevoelens waar vaak veel schaamte op zit. ‘Je kunt je enorm machteloos voelen’, zegt Van Overveld. ‘Zeker wanneer je ziet hoeveel impact de eetstoornis heeft, maar iemand daar zelf nog niet uit kan stappen.’ Volgens haar denken veel partners op een gegeven moment: waarom ziet diegene het nou zelf niet? 

‘Dat is een heel menselijke reactie’, zegt ze. ‘Maar het kan ook veel spanning geven binnen een relatie.’ Juist daarom is het volgens haar belangrijk dat partners óók steun krijgen. ‘Je moet ergens terechtkunnen met je eigen emoties’, legt ze uit. ‘Anders ga je alles zelf dragen.’

Stabiliteit is belangrijker dan ‘perfect’ reageren

Volgens Van Overveld voelen veel partners druk om altijd precies het juiste te zeggen of doen. ‘Maar uiteindelijk gaat het veel meer om stabiel aanwezig zijn’, zegt ze. Dat betekent volgens haar niet dat je nooit gefrustreerd of emotioneel mag zijn, maar wel dat het helpt om niet volledig mee te bewegen met iedere stemming of crisis.

‘Wanneer jij ook meegaat in paniek, boosheid of controle, wordt de onrust vaak alleen maar groter’, legt ze uit. Juist rust, voorspelbaarheid en veiligheid kunnen volgens haar helpen om verbinding te houden binnen de relatie.

Humor kan helpen

Hoewel een eetstoornis een zwaar onderwerp is, ziet Van Overveld ook dat luchtigheid soms juist helpend kan zijn. ‘Humor kan spanning breken’, zegt ze. ‘Voor sommige mensen helpt dat om even uit die zware controle modus te komen.’ Dat werkt volgens haar natuurlijk niet in iedere situatie hetzelfde. ‘Daarvoor moet je elkaar goed kennen.’ Toch ziet ze dat humor binnen relaties soms juist een manier kan zijn om weer even contact te maken met elkaar, in plaats van alleen met de ziekte.

‘Een eetstoornis gaat bijna nooit alleen over eten’

Volgens Van Overveld vergeten veel mensen dat een eetstoornis meestal niet draait om eten, gewicht of uiterlijk alleen. ‘Onder eetstoornisgedrag zit vaak iets veel groters’, legt ze uit. ‘Denk aan onzekerheid, controle, afwijzing of pijn.’ Juist daarom helpt het volgens haar niet om alleen op eten te focussen. ‘De echte verbinding zit vaak onder dat gedrag’, zegt ze. En misschien is dat volgens haar uiteindelijk ook het belangrijkste voor partners om te onthouden: je hoeft niet alles op te lossen. ‘Blijf vooral een stabiele, veilige aanwezigheid voor iemand.’

Het belang van de juiste hulp

Herken jij jezelf hierin, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Praat met iemand die je vertrouwt, zoek informatie, bijvoorbeeld via firsteetkit.nl, bespreek je zorgen met je huisarts en neem contact op met een organisatie of inloophuis voor steun of lotgenotencontact. Weet hoe dan ook: je hoeft het niet alleen te doen. 

Hulp vind je hier:

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
• Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.

Wil je weten hoe hulp bij een eetstoornis eruit kan zien? Je leest het in dit artikel.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.