Gluten waren jarenlang de vijand, maar nu eten we weer massaal brood: wat is er veranderd?

Glutenvrij eten voelde een tijd lang als dé manier om gezond bezig te zijn. Alles strak, bewust, en vooral: geen brood. En nu? Zie je opeens weer overal zuurdesem, pasta en pizza op Instagram. Alsof gluten nooit een probleem waren. Wat is hier gebeurd en waarom zijn we hier zo massaal van teruggekomen?

We duiken in de opkomst van het taboe rondom koolhydraten en gluten en hoe ze langzaam weer de weg terugvonden naar onze tijdlijn. Maar ook: waarom denken zoveel mensen intolerant voor gluten te zijn? Wat doen gluten écht met je lijf? En wat heeft dit allemaal te maken met onze angst voor koolhydraten? 

Toen gluten werden gezien als ‘ongezond’ en ‘dikmakers’

Een dag zonder brood? Voor veel Nederlanders bijna ondenkbaar. Van een snelle boterham tot een dikke plak zuurdesem bij de lunch: brood is terug in het dagelijks leven. Voor Amber was dat jarenlang anders. Van 2017 tot vorig jaar vermeed de 31-jarige pilatesdocent alle producten met gluten - een groep eiwitten die voorkomt in tarwe, rogge, gerst en spelt. Daardoor liet ze ongemerkt ook een belangrijke energiebron uit haar voeding weg.

‘Ik had eigenlijk geen klachten’, vertelt ze. ‘Maar mijn hele Instagram stond vol berichten dat gluten slecht voor je zouden zijn en je er dik van zou worden. Dus ik liet ze staan.’ 

Glutenvrij groeide

Zo werd glutenvrij eten zo’n tien jaar geleden een enorme trend. In de supermarkt verschenen glutenvrije producten met het Crossed Grain-keurmerk, en restaurants breidden hun glutenvrije aanbod uit. Op sociale media stonden bloemloze brownies en alternatieve recepten centraal. Influencers als Deliciously Ella groeiden uit tot het gezicht van deze beweging. Volgens Amber voelde het vooral als een bewuste, gezonde keuze. ‘Het leek doordacht, niet als weer een dieet.’ 

Nu zijn gluten meer trendy dan ooit

Tien jaar later maakt Amber deel uit van een groeiende groep mensen die gluten weer toelaat. De glutenvrije markt groeit nog wel, maar volgens marktonderzoek van Mintel komt dat vooral door hogere prijzen en niet door meer vraag. Tegelijkertijd neemt de populariteit van zuurdesembrood toe. 

Bij de Britse supermarktketen Tesco steeg de verkoop met 40 procent in een jaar. Ook in Nederland is de trend zichtbaar. Waar zuurdesem ooit vooral het domein was van hippe stadsbakkers, ligt het brood inmiddels in vrijwel elke supermarkt. En ook online maken gluten een comeback. Italiaanse pastavideo’s gaan viral, en geen Insta-brunch lijkt compleet zonder een dikke snee zuurdesem. 

Brood (terug) op de plank 

Het was niet één moment of de geur van vers brood die Amber deed twijfelen. Maar uit eten gaan werd steeds ingewikkelder. Ze scande vooraf menu’s en eindigde soms met een glutenvrije pizzabodem die weinig voldoening gaf. 

Het opnieuw toelaten van gluten gaf haar vooral vrijheid terug. Stap voor stap voegde ze ze weer toe en merkte ze dat veel klachten die ze eerder ervoer waarschijnlijk niet door gluten kwamen. ‘Ik was al die tijd bang geweest voor iets waar ik eigenlijk niet allergisch voor was.’ 

Glutenallergie of -intolerantie zonder échte diagnose

Volgens diëtist Jasmine Bliss is die verwarring herkenbaar. Er zijn namelijk wél mensen die gluten echt moeten vermijden. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij gluten de dunne darm beschadigen. Dat kan leiden tot ontstekingen en problemen met de opname van voedingsstoffen. Ongeveer 1 procent van de Nederlanders heeft deze aandoening, volgens het Voedingscentrum. 

Daarnaast bestaat niet-coeliakie glutensensitiviteit (NCGS), vaak glutenintolerantie genoemd. Dat is geen allergie of auto-immuunziekte, maar een verzamelnaam voor klachten zoals een opgeblazen gevoel, vermoeidheid of brainfog. Voor NCGS bestaat geen test. De diagnose wordt meestal gesteld door eerst gluten weg te laten en daarna te kijken wat er gebeurt. 

Toch neemt het aantal zelfgerapporteerde gevallen toe. Een studie in Gut liet zien dat dit in drie jaar tijd meer dan verdubbelde, vooral onder vrouwen.

Broodnodige informatie 

Denk je dat gluten misschien een rol spelen bij je klachten? Dit is wat experts je willen meegeven:

© Dupe

Waar zuurdesem ooit vooral het domein was van hippe stadsbakkers, is het tegenwoordig haast niet meer te missen in een voedzame lunch.

Onderbuikgevoel 

Steeds meer onderzoekers denken dat gluten niet altijd de echte boosdoener zijn. Een studie van de Universiteit van Melbourne liet zien dat veel mensen die denken gevoelig te zijn voor gluten, eigenlijk reageren op andere factoren. Zoals FODMAP’s: fermenteerbare koolhydraten die je darmen niet altijd goed opnemen. Die stoffen komen vaak in dezelfde producten voor als gluten, wat verwarring kan veroorzaken. 

Volgens microbioomonderzoeker Emily Leeming, auteur van Fibre power, is dat precies het probleem: ‘Vaak krijgen gluten de schuld, terwijl het eigenlijk om FODMAP’s gaat.’ Het advies is om deze voedingsmiddelen niet te vermijden, maar ongeveer zes weken te schrappen. Daarna bouw je ze weer langzaam op, om te ontdekken wat je verdraagt. 

Ook Bliss benadrukt dat de darmen flexibel zijn. ‘Veel mensen met prikkelbaredarmsyndroom merken dat hun tolerantie voor glutenhoudende producten door de jaren heen verandert’, legt ze uit. ‘Daardoor kan het gebeuren dat iemand die vroeger slecht reageerde op brood, dat later weer prima kan eten.’

Tolerantie kan veranderen

Onderzoek ondersteunt dat beeld. In een studie van The Lancet kregen deelnemers verschillende soorten mueslirepen, met en zonder gluten, zonder dat ze wisten wat ze aten. Uiteindelijk bleek er geen verschil in klachten. 

Volgens onderzoeker Caroline Seiler speelt verwachting een grote rol. ‘Mensen die dachten gluten te eten, rapporteerden vaker klachten, ongeacht wat ze echt kregen.’ 

Niet schrappen, maar kiezen 

Gluten helemaal vermijden klinkt misschien gezond, maar volgens experts is dat lang niet altijd nodig. Sterker nog: de producten waarin gluten zitten leveren vaak belangrijke voedingsstoffen. ‘Gluten bevatten vezels, vitamines, mineralen en plantaardige stoffen die je microbioom voeden en bijdragen aan een goede gezondheid op de lange termijn’, zegt Leeming. 

En hoewel er genoeg glutenvrije basisopties zijn zoals rijst, quinoa en boekweit, zit de valkuil vaak in de vervangers zelf. Die zijn namelijk niet automatisch gezonder. ‘Veel glutenvrije producten bevatten minder vezels en meer suiker dan het origineel’, zegt Bliss. Soms is een simpel brood van bloem, water en gist dus gewoon een betere keuze dan een sterk bewerkte glutenvrije variant met een lange ingrediëntenlijst. 

Doorslaan met ‘gezonde’ keuzes

Volgens voedingsdeskundige Emilia Thompson zit daar een groter risico achter: te rigide omgaan met eten. ‘Het kan lastig worden om genoeg energie binnen te krijgen als je glutenvrij eet zonder medische noodzaak, vooral als je veel sport of actief bent’, legt ze uit. En dat kan doorslaan. ‘Orthorexia kan ontstaan uit elke strikte manier van eten. Wat begint als gezond willen eten, kan veranderen in regels, schuldgevoel en angst rond eten.’ 

Koolhydraatangst 

Thompson denkt dat de glutenvrije hype ook iets anders heeft blootgelegd: een dieper liggende angst voor koolhydraten. Amber herkent dat. ‘Ik denk dat glutenvrij eten het voor mij een soort ‘legitieme manier’ maakte om brood en pasta te vermijden’, vertelt ze. 

Maar toen ze dit jaar begon met marathontraining, merkte ze juist hoe belangrijk koolhydraten waren voor haar prestaties. ‘Bagels waren opeens mijn beste pre-run brandstof. Licht verteerbaar en ze gaven me zoveel meer energie.’ 

Variatie is key 

Tegelijkertijd groeit het wantrouwen richting voedingsadvies op social media. Uit onderzoek van vorig jaar blijkt dat 66 procent van de gebruikers moeite heeft om te beoordelen wat klopt. ‘Mensen raken vermoeid door alle tegenstrijdige informatie’, zegt gezondheidspsycholoog Joanna Rodriguez. ‘Uiteindelijk gaan ze steeds meer op hun eigen gevoel vertrouwen.’ 

Toch is dat niet per se verkeerd. ‘Het is normaal om je na het eten een beetje opgeblazen te voelen’, zegt Leeming. ‘Je maag zet uit, je darmen zijn actief, er ontstaat gas. Dat is gewoon hoe je spijsvertering werkt.’ 

Voor mensen met coeliakie of een medisch vastgestelde glutenintolerantie blijven gluten uit den boze. Maar voor de rest geldt: het draait niet om schrappen, maar om variatie. ‘Als je voeding vooral vers en gevarieerd is en volwaardige producten bevat, zit je goed’, zegt Bliss.

Verder de diepte in

Nieuwsgierig naar meer van dit soort inspirerende verhalen en gezondheidsfeiten die je écht wilt weten? In de nieuwste editie van Women's Health, met met Iris Enthoven, Martijn Manschot en Niels Oosthoek op de cover, lees je nog meer interessante verhalen, gezondheidsfeiten, leuke interviews plus nog veel meer over sport, gezondheid en lifestyle.

Het tijdschrift met Iris Enthoven, Martijn Manschot en Niels Oosthoek op de cover ligt nu in de winkels - en hier kan je 'm online bestellen. Wees er snel bij, want op = op! Het magazine liever in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie van WH. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.