Eiwitshakes, low carb en plant-based: is de Schijf van Vijf nog wel van deze tijd?
Getty Images
In een wereld waarin je overspoeld wordt met (mis)informatie over voeding, is helderheid belangrijker dan ooit. In de rubriek Eten is Weten helpen we hardnekkige misverstanden de wereld uit en brengen we je onderbouwde kennis waar je écht iets aan hebt. Hier ontdek je de ‘waarom’ achter voeding: wat je eet, hoe het werkt in je lichaam en waarom dat ertoe doet. Zodat jij met vertrouwen kunt kiezen wat bij jou past.
De Schijf van Vijf: bijna iedereen kent ’m. Van schoolposters tot voedingsapps, dit iconische model is al decennialang hét symbool van gezond eten in Nederland. Maar in een tijd van eiwitrijke trends, minder koolhydraten en een groeiende focus op plantaardig eten, rijst de vraag: werkt de Schijf van Vijf nog wel voor hoe we nú leven en eten?
We vroegen het aan het Voedingscentrum, dat werkt aan een vernieuwde versie die in 2026 verschijnt.
Van Amerikaans idee tot Nederlands kompas
De Schijf van Vijf bestaat al sinds 1953 en is geïnspireerd op het Amerikaanse wheel of good eating. Het doel was toen, en is dat nog steeds, om mensen houvast te geven bij een gezond en volwaardig eetpatroon, gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad.
Die richtlijnen zijn wetenschappelijk sterk, maar ook behoorlijk abstract. De Schijf van Vijf vertaalt ze naar het dagelijks leven: met concrete hoeveelheden, praktische tips en aandacht voor duurzaamheid en voedselveiligheid. Geen strak menu, maar een richting.
Voor wie de Schijf werkt (en wanneer minder)
Volgens het Voedingscentrum is de Schijf van Vijf bedoeld als basis voor de meeste Nederlanders, inclusief actieve en sportieve vrouwen. Het model is flexibel en biedt ruimte voor verschillende eetvoorkeuren, zoals vegetarisch of juist traditioneler eten.
In sommige situaties is maatwerk nodig, bijvoorbeeld bij medische aandoeningen, herstel na ziekte of topsport met een extreem hoge energie- en eiwitbehoefte. Dan kan begeleiding door een diëtist helpen. Maar voor de meeste vrouwen geldt: de Schijf biedt een stevig fundament.
Waarom voelt de Schijf soms ouderwets?
Dat imago snapt het Voedingscentrum. Veel mensen kennen de Schijf van Vijf nog van school en zien vooral die vijf vakken in een cirkel, wat kan voelen als vaststaand of voorschrijvend.
Maar achter die vertrouwde vorm gebeurt juist veel. Adviezen worden continu aangepast op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten, zoals meer plantaardig eten en meer variatie in eiwitbronnen. Of zoals het Voedingscentrum het zegt: 'Achter de Schijf zit een dynamisch rekenmodel dat meebeweegt met de wetenschap'.
Trends versus wetenschap: botsing of balans?
Eiwitrijk eten, minder koolhydraten, meer plantaardig: trends waar veel vrouwen mee bezig zijn. De Schijf van Vijf sluit daar verrassend goed op aan, met nuance.
Zo adviseert de Schijf voldoende eiwitten uit zowel dierlijke als plantaardige bronnen. Voor de meeste volwassenen is ongeveer 0,8 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht voldoende; sportieve vrouwen hebben meer nodig. Dat kun je binnen de Schijf prima halen met peulvruchten, zuivel, noten en eventueel vis of vlees (zonder extreme supplementen).
Koolhydraten worden niet geschrapt, maar slim gekozen: volkoren producten in plaats van snelle suikers. En plantaardig eten is al jaren een speerpunt, met een verdere verschuiving in de update van 2026.
Specifiek voor vrouwen
Er bestaat geen one size fits all en dat erkent de Schijf van Vijf ook. In verschillende levensfasen hebben vrouwen andere aandachtspunten: sommige vrouwen hebben tijdens hun menstruatie een groter risico op een ijzertekort, tijdens zwangerschap zijn voldoende jodium, calcium, ijzer en vis belangrijk, borstvoeding vraagt om extra energie en voedingsstoffen, en na de overgang spelen calcium en vitamine D een grotere rol voor de botgezondheid
Ook sportieve vrouwen kunnen binnen de Schijf hun porties aanpassen aan een hogere energie- en eiwitbehoefte. Het voordeel: je kijkt niet alleen naar macro’s, maar ook naar micronutriënten als vitamines en mineralen; cruciaal voor herstel en prestaties.
Op weg naar 2026: wat gaat er veranderen?
In 2026 verschijnt een doorontwikkelde Schijf van Vijf. De herkenbare vorm blijft, maar achter de schermen wordt alles opnieuw doorgerekend. ‘We gebruiken meer data dan ooit,’ zegt het Voedingscentrum. 'Waaronder nieuwe richtlijnen van de Gezondheidsraad, milieudata en gegevens over voedselveiligheid.'
Je kunt rekenen op meer nadruk op plantaardige eiwitten, aangescherpte adviezen rond voedselveiligheid en duurzaamheid en praktische handvatten die beter aansluiten bij hoe we nu eten.
Zo gebruik je de Schijf zonder regelstress
Belangrijk om te weten: de Schijf van Vijf is geen dieet. ‘Zie het als een kompas,’ benadrukt het Voedingscentrum. Je hoeft niet elke dag perfect te eten, en af en toe iets buiten de Schijf past gewoon binnen een gezond eetpatroon. ‘Hoe dichter je bij de Schijf van Vijf komt, hoe beter voor je gezondheid én het milieu.’
Bottom line: De Schijf van Vijf is misschien vertrouwd, maar allesbehalve stil blijven staan. En juist in een wereld vol voedingshypes kan dat verrassend geruststellend zijn.