Een ijskoude douche of een frisse duik? Zo koel je veilig af tijdens warm weer

Een ijskoude douche na een plakkerige zomerdag, een spontane duik in de recreatieplas of je voeten in een emmertje koud water: als de temperaturen oplopen, grijpen we massaal naar alles wat voor verkoeling zorgt. Begrijpelijk ook, want zodra de thermometer richting de dertig graden kruipt, is ieder fris briesje ineens goud waard. 

Toch is niet elke manier van afkoelen even slim. Sommige verkoelende gewoontes kunnen je lichaam juist flink laten schrikken. En dat is wel het laatste waar je op zit te wachten als je hoofd al oververhit aanvoelt.

Waarom plotseling afkoelen niet altijd slim is

Hoewel een ijskoude duik direct verkoelend voelt, krijgt je lichaam ineens te maken met een flinke temperatuurverandering. Volgens Hannah Pallubinsky, assistent-professor Voeding en Bewegingswetenschappen aan de Universiteit Maastricht, reageert je lichaam daar meteen op.

Je lichaam houdt de regie liever zelf

'Plotseling afkoelen kan bij iedereen een sterke fysiologische reactie uitlokken. Het lichaam wil zijn kerntemperatuur beschermen en op peil houden, waardoor het bloed naar de kern van het lichaam wordt getrokken. Dit kan leiden tot een stijging van de bloeddruk en hartslag.'

Niet voor iedereen zonder risico

Voor de meeste gezonde mensen hoeft dat geen probleem te zijn, maar dat geldt niet voor iedereen. 'Vooral ouderen, mensen met hart- en vaatziekten of een hoge bloeddruk lopen hierbij een verhoogd risico, omdat hun cardiovasculaire systeem minder goed in staat is deze plotselinge belasting op te vangen.

Daarom is het verstandiger om geleidelijk af te koelen dan abrupt in zeer koud water te stappen. Bij extreme kou, zoals ijsbaden, kan bovendien een zogenoemde cold shock response optreden.' Dat is een plotselinge, heftige reactie van het lichaam waarbij je bijvoorbeeld ongecontroleerd gaat happen naar adem en je hartslag snel stijgt.

Neem geen koude start

Niets mis met een frisse plons, maar geef je lichaam wel even de kans om mee te komen. Ook het Rode Kruis waarschuwt dat recreatieplassen verraderlijk koud kunnen zijn. Juist de plotselinge overgang van warm naar koud water kan ervoor zorgen dat spieren verkrampen of een koude shockreactie uitlokken.

Rustig erin is juist sneller weer genieten

Loop daarom stap voor stap het water in, laat je lichaam wennen aan de temperatuur en ga bij voorkeur nooit alleen zwemmen. Krijg je kramp, word je duizelig of merk je dat je lichaam vreemd reageert? Ga dan direct uit het water.

Hoewel ouderen en mensen met hart- en vaatziekten extra kwetsbaar zijn, betekent dat niet dat gezonde mensen geen risico lopen. Ook bij hen kan plotseling contact met erg koud water een sterke lichamelijke reactie veroorzaken. Geleidelijk afkoelen blijft dus voor iedereen het beste advies.

Een ijskoude douche? Misschien toch een tandje warmer

Na een warme dag klinkt een koude douche als de ultieme verkoeling. Toch werkt je lichaam net iets eigenwijzer dan je misschien denkt. Wanneer je plotseling onder ijskoud water stapt, vernauwen de bloedvaten in je huid. Daardoor houdt je lichaam warmte juist beter vast.

Minder koud, langer koel

Een koele of lauwe douche zorgt ervoor dat je warmte geleidelijk kunt afgeven, waardoor het verkoelende effect vaak langer aanhoudt.

Slimmer koel blijven

Ook een ventilator kan helpen om af te koelen, zeker in combinatie met een vochtig doekje of wat water op de huid. Volgens Pallubinsky werkt dit doordat het vocht verdampt, vergelijkbaar met hoe zweten het lichaam afkoelt.

Daarnaast blijft voldoende drinken misschien wel de meest onderschatte verkoelingstruc. 'Veel water drinken en eventueel elektrolyten aanvullen helpt om de vochtbalans van het lichaam op peil te houden, vooral wanneer je veel zweet', zegt Pallubinsky.

Het helpt als je lichaam aan de hitte went

Over airconditioning is ze afgewogen. 'Gebruik airco zo min mogelijk, maar zoveel als nodig. Hoeveel of weinig dat is verschilt per persoon.' Wie daarnaast geleidelijk aan warmte went, kan zijn hitteweerbaarheid bovendien verbeteren.

Zo houd je het hoofd koel

Gelukkig hoef je niet af te zien tijdens een hittegolf. Volgens experts kun je jezelf veilig verkoelen door:

• Een koele of lauwe douche te nemen
• Rustig het water in te gaan als je gaat zwemmen
• Voldoende water te drinken en bij veel zweten eventueel elektrolyten aan te vullen
• Een ventilator te gebruiken, eventueel in combinatie met een vochtig doekje
• Airconditioning te gebruiken als dat nodig is, maar je lichaam ook aan warme dagen laten wennen

Wanneer wordt hitte wél een noodgeval?

Wordt iemand verward, suf of duizelig, valt diegene flauw of stopt het zweten terwijl het lichaam juist oververhit raakt? Dan kan er sprake zijn van een hitteberoerte en is het belangrijk om direct medische hulp in te schakelen.

Zie het dus als een kleine reminder: verkoeling is heerlijk, maar je lichaam houdt meer van een rustige landing dan van een ijskoude sprong in het diepe.

Bronnen: Rode Kruis, Max Vandaag, RTL Nieuws

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.