Jeugdtrauma's kunnen blijvend 'litteken' achterlaten op breincellen - dit merk je daarvan

Een slechte dag op werk, ruzie met je partner of een overvolle agenda: stress hoort nu eenmaal bij het leven. Maar de manier waarop je lichaam en brein daarop reageren, kan deels al veel eerder zijn gevormd. Nieuw onderzoek laat namelijk zien dat heftige stress in je jeugd mogelijk nog jaren later invloed heeft op hoe gevoelig je bent voor stress.

Wetenschappers ontdekten bij muizen een verandering in hersencellen die eerder in verband kan worden gebracht met ingrijpende ervaringen uit de kindertijd. Die verandering lijkt ervoor te zorgen dat het brein later sneller en heftiger reageert op nieuwe stress. 

Je brein vergeet stress niet zomaar

We weten al langer dat langdurige stress tijdens de kindertijd gevolgen kan hebben voor je mentale gezondheid. Mensen die als kind bijvoorbeeld te maken kregen met geweld, misbruik of andere ingrijpende gebeurtenissen hebben later gemiddeld een groter risico op onder meer angst en depressie. Maar onderzoekers wilden weten waarom die ervaringen zo'n langdurig effect kunnen hebben.

Daarvoor keken ze naar wat er gebeurt in de hersenen van jonge muizen die aan stress worden blootgesteld. Ze zagen dat bepaalde hersencellen daardoor anders werden ingesteld. Die cellen werden gevoeliger voor stress en reageerden later sterker wanneer de dieren opnieuw met een stressvolle situatie te maken kregen. Het lijkt er dus op dat een brein dat vroeg in het leven veel stress heeft meegemaakt, als het ware sneller op scherp kan staan.

Een soort ingebouwd alarmsysteem

Je kunt het misschien vergelijken met een rookmelder die iets te gevoelig is afgesteld. Waar de ene persoon bij een beetje rook denkt valt wel mee, kan bij de ander meteen het alarm afgaan. Dat betekent niet dat er daadwerkelijk meer gevaar is. Het alarmsysteem reageert simpelweg sneller. Zo zou het ook kunnen werken in een brein dat tijdens de ontwikkeling veel stress heeft meegemaakt. De hersencellen die betrokken zijn bij hoe je reageert op belangrijke en stressvolle gebeurtenissen, kunnen gevoeliger worden. Daardoor kan een situatie die voor de één vervelend maar behapbaar is, bij de ander een veel sterkere stressreactie oproepen.

De onderzoekers zagen bij de muizen dat juist dopamine producerende hersencellen hierbij een rol lijken te spelen. Dopamine is onder andere betrokken bij motivatie, beloning en de manier waarop je brein reageert op ervaringen.

Het effect bleef bestaan

Het opvallendste aan het onderzoek was misschien wel dat de verandering niet meteen verdween toen de stressvolle periode voorbij was. Bij de muizen die als jong dier stress hadden ervaren, bleven de hersencellen later gevoeliger reageren. Zelfs toen de dieren volwassen waren, zagen de onderzoekers een sterkere reactie op nieuwe stress. Dat zou kunnen verklaren waarom de gevolgen van jeugdtrauma soms pas veel later duidelijk worden. Iemand kan jarenlang prima functioneren en vervolgens merken dat bepaalde stressvolle situaties veel harder binnenkomen.

Het zegt niet alles

Dat betekent overigens niet dat iedereen met een moeilijke jeugd automatisch angstklachten of een depressie ontwikkelt. Er zijn ontzettend veel factoren die bepalen hoe iemand later met stress omgaat, waaronder sociale steun, omgeving, genetische aanleg en ervaringen die je gedurende je leven opdoet.

Onderzoekers vonden ook een mogelijke 'uitknop'

De wetenschappers wilden vervolgens weten of ze de verhoogde stressgevoeligheid ook konden voorkomen. Bij de muizen blokkeerden ze daarom een bepaald enzym dat bij de eerder gevonden verandering betrokken was. De dieren die als jong dier stress hadden meegemaakt, ontwikkelden daardoor veel minder van de verhoogde gevoeligheid voor stress. Zelfs wanneer ze later opnieuw met stress te maken kregen, gedroegen ze zich meer zoals muizen die geen vroege stress hadden meegemaakt.

Dat betekent natuurlijk niet dat er nu een medicijn bestaat waarmee je de gevolgen van jeugdtrauma kunt uitwissen. Het onderzoek is namelijk uitgevoerd bij muizen en we weten nog niet of precies hetzelfde proces bij mensen plaatsvindt.

Bron: Science Daily

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.