Waarom we met kerst rust willen, maar stress krijgen
Getty Images
Kerst zou een moment van rust en verbinding moeten zijn, maar voor veel Nederlanders voelt december juist als een sociale marathon. Uit nieuw onderzoek van Greetz blijkt dat 55 procent zich sociaal verplicht voelt om ‘gezellig’ te doen, terwijl de behoefte aan rust groeit.
Die spanning, verlangen naar verbinding én rust tegelijk, noemt sociaal psycholoog Dr. Tila Pronk de ‘kerstparadox’.
Kerststress begint niet aan tafel
Opvallend genoeg zit de grootste kerststress niet per se in het kerstdiner zelf. Vooral het eindeloze overleg vooraf blijkt een belangrijke bron van spanning. Voor 31 procent is de familie-appgroep zelfs dé grootste stressfactor rond kerst. Afstemmen wie waar is, wie wat meeneemt en hoe laat iedereen er moet zijn, kan flink oplopen.
Daarbovenop komen andere prikkels, zoals kerstmuziek in winkels: iets waar 32 procent van de Nederlanders zich overprikkeld door voelt. En dan nog de druk om alles ‘perfect’ te laten verlopen.
Het gevolg: een overvol hoofd nog vóór de feestdagen goed en wel begonnen zijn.
Rust bovenaan verlanglijstje
Steeds meer mensen lijken daar bewust tegenin te gaan. Meer dan de helft geeft aan kerststress actief te willen vermijden. Dat betekent: minder organiseren, minder zelf koken en vaker kiezen voor ontspanning. Toch blijft de keuken voor sommigen een spanningsplek, vooral wanneer iedereen tevreden gehouden moet worden.
Zoals Pronk het verwoordt: ‘De combinatie van sociale verplichtingen en tijdsdruk leidt tot cognitieve overbelasting. Het is geen wonder dat we snel overprikkeld raken.’ De onderliggende boodschap is duidelijk: wie continu bezig is met het managen van verwachtingen, raakt zelf sneller overprikkeld.
Verbinding blijft belangrijker dan cadeaus
Ondanks die groeiende behoefte aan rust blijft samenzijn de kern van kerst. 67 procent van de Nederlanders vindt het pas écht kerst als we samen zijn. Grote cadeaus spelen daarbij een kleinere rol; juist kleine, persoonlijke gebaren worden als betekenisvol ervaren.
Pronk noemt die behoefte aan verbinding heel menselijk: ‘Mensen zijn groepsdieren. We leven op als we samen zijn, vooral als we even stilstaan bij wat de ander voor ons betekent.’
Welk kersttype ben jij?
Uit het onderzoek komt ook naar voren dat Nederlanders zich herkennen in verschillende kersttypes. In welke van deze types herken jij jezelf?
- De Peacemaker - De grootste groep (37 procent) ziet zichzelf als een Peacemaker: iemand die vooral de sfeer goed wil houden en spanning probeert te sussen. Deze persoon wil je dus tussen je 'we-mogen-tegenwoordig-helemaal-niks-meer-zeggen'-oom en je progressieve zus in zetten.
- De Last Minute Redder - Daarnaast is 28 procent een Last Minute Redder, die erop vertrouwt dat het allemaal wel goedkomt en die waarschijnlijk op 24 december door de stad rent om de laatste cadeaus te halen.
- De Overplanner - 16 procent herkent zichzelf als Overplanner, die alles tot in de puntjes voorbereidt. Cadeaus? Die zijn al een maand in huis, ingepakt en al. Contact met de familie over wie wanneer waar is? Laat dat maar aan jou over. Misschien is een carrière als weddingplanner wat?
- De Grinch in Herstel - Bijna 19 procent noemt zichzelf een Grinch in Herstel: iemand die zegt niets met kerst te hebben, maar er stiekem toch van geniet als de straat verlicht wordt door lampjes, en als de Viennetta op tafel komt.
Wat al deze types met elkaar gemeen hebben? De wens voor een kerst die minder energie kost en meer oplevert.
Minder moeten, meer betekenis
De rode draad is duidelijk: kerst draait steeds minder om perfectie en steeds meer om betekenis. Om momenten die warm voelen, maar niet uitputten. Door verwachtingen los te laten en ruimte te maken voor rust, ontstaat vanzelf meer echte verbinding.
Misschien is dát wel de belangrijkste kerstles: het hoeft niet groots of vlekkeloos te zijn om waardevol te voelen.