Klopt het dat ADHD-medicatie niet werkt als je ongesteld moet worden en/of bent?

Misschien ervaar je het zelf, misschien heb je een van de vele Reddit-pagina’s over dit fenomeen gelezen of misschien hoor je het voor het eerst: veel vrouwen geven aan dat hun ADHD-medicatie minder goed (of zelfs helemaal niet) werkt in de periode voor en tijdens hun menstruatie. Hoe zit dat precies?

Onderzoek over ADHD is veelal bij jongens en mannen gedaan, waardoor kennis over de impact op vrouwen vaak nog achterloopt - een riedeltje dat vrouwen helaas bekend in de oren klinkt. Door recente onderzoeken weten we nu dat je menstruatie wel degelijk invloed heeft op je ADHD, en ook op je medicatie. 

Toch is dit feit zelf nog vrij onbekend, en komt de informatie nu vooral bij vrouwen terecht via ervaringen die online worden gedeeld. In de reacties onder deze video’s klinkt vooral veel verbazing: ‘Ik dacht dat er iets mis met me was omdat ik minder effect leek te voelen van mijn medicatie als ik ongesteld was…’.  

Gelukkig is er voor het fenomeen een verklaring, en kunnen we je ook een mogelijke oplossing bieden. 

ADHD: een kwestie van dopamine

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, en is een ontwikkelingsstoornis die je concentratie, impulsiviteit en hyperactiviteit beïnvloedt. Het aantal (late) diagnoses onder vrouwen neemt flink toe - de afgelopen twintig jaar zagen we zes keer zoveel diagnoses, mede omdat kennis en begrip toeneemt. Hoewel ADHD vooral bekend is om (gebrek aan) aandacht, heeft het vooral te maken met dopamine. 

Het hormoon dopamine is enorm belangrijk voor je motivatie, beloning, focus en regulatie. Bij ADHD werkt het anders dan ‘gemiddeld’ - soms heb je te veel, soms veel te weinig. En dat zorgt voor de bekende symptomen: je hebt meer prikkels nodig voor motivatie, kunt je moeilijk focussen, kan je emoties moeilijker onder controle houden en hebt een vergrote kans op verslaving omdat je continu op zoek bent naar ‘dopaminekicks’. 

Dopamine en je menstruatie

Je aanmaak en verwerking van dopamine is dus al verstoord, maar het hormoon fluctueert óók tijdens je menstruatiecyclus, zo bevestigt onderzoek. Dat heeft vooral met oestrogeen te maken, legt dr. Janina Maschke, cognitief psycholoog en oprichter van ADHD Empowerment Coaching, uit aan onze collega’s bij Women’s Health Australia. 

Oestrogeen

Uit onderzoek is gebleken dat oestrogeen de aanmaak van dopamine stimuleert, het beloningshormoon. Dit betekent dat mensen in de eerste helft van hun cyclus mogelijk makkelijker gemotiveerd zijn. 'Dopamine is een neurotransmitter die cruciaal is bij ADHD, en oestrogeen beïnvloedt de beschikbaarheid ervan', voegt dr. Maschke toe. 

Als deze oestrogeenspiegel vlak voor je menstruatie daalt, daalt ook je dopaminespiegel - die door je ADHD al instabiel is. Oftewel: in de week voor en tijdens je menstruatie is motivatie op z’n laagst, en de kans dat je afgeleid raakt op z’n hoogst. 

Wat dit allemaal te maken heeft met je medicatie

Goed, nu je weet hoe je menstruatiecyclus je ADHD beïnvloedt, kunnen we dieper ingaan op de impact ervan op je medicatie. Voor ADHD worden verschillende soorten medicijnen voorgeschreven; vaak met de werkzame stof methylfenidaat of dexamfetamine. Allebei beïnvloeden de beschikbaarheid van dopamine, maar methylfenidaat remt de heropname en dexamfetamine stimuleert de afgifte juist. 

‘Ik wist het wel!’

Maar als de basisvoorraad van je dopamine in je luteale fase of tijdens je menstruatie al laag is, kan het zijn dat je medicatie minder effectief werkt dan bijvoorbeeld in je folliculaire fase. Hoewel het onderzoek hierover schaars is, bevestigt een kleinschalige Nederlandse studie gepubliceerd in Front Psychiatry dit wél. 

De onderzoekers verhoogden de dosis van medicatie bij 9 volwassen vrouwen met ADHD in de week vóór de menstruatie. Wat bleek? Alle vrouwen merkten een verbetering van hun ADHD- en stemmingssymptomen met minimale bijwerkingen. Ze hadden minder last van concentratieproblemen, prikkelbaarheid en het instabiele energieniveau in de week vóór de menstruatie, en voelden meer overeenkomst met de andere weken zonder menstruatie. 

Dubbele dopaminedip (lekker is dat...)

‘Als je in de derde en vierde week van de cyclus ook nog eens een laag oestrogeengehalte hebt, zijn de niveaus van de neurotransmitters en hormonen die je helpen focussen en je stemming reguleren, dubbel zo laag’, aldus Sandra Kooij, M.D., een van de auteurs van de studie uit 2023, tegen ADDitude. 

‘Dit kan verklaren waarom vrouwen met ADHD in die week veel ernstigere symptomen ervaren.’ Het voelt dus eigenlijk alsof je de ene helft op een volle tank rijdt, en het de andere helft met een half lege tank moet doen. Je ADHD gaat op standje dak eraf. Geen wonder dat dit invloed heeft op je mood, prikkelbaarheid en chocoladecravings.  

Meer ADHD in en om je dagen: dit kun je doen

‘Het onderzoek naar de genderverschillen bij ADHD is pas recentelijk begonnen, waarbij de meeste historische gegevens gebaseerd zijn op studies bij jongens en mannen,’ aldus dr. Maschke. ‘Pas in het afgelopen decennium is onderzoek gestart naar de hormonale invloed op ADHD-symptomen.’ Daarom is er nog maar weinig onderzoeksresultaat die écht kan bevestigen wat zoveel vrouwen ervaren. 

Toch hoef je deze pagina niet zonder oplossingen te verlaten. De Britse gezondheidsorganisatie en overheidsinstantie NHS benoemt dat sommige menstruerende mensen ervoor kiezen om hun dosering in de luteale fase en/of tijdens menstruatie te verhogen. Ook alle 9 vrouwen van het Nederlandse onderzoek besloten door te gaan met de verhoogde medicatie vóór de menstruatie. NHS benadrukt wel dat je - als je dit overweegt - daarvoor eerst je huisarts wilt raadplegen (!), omdat zelfstandig experimenteren met je dosering afgeraden wordt en zo ook rekening met je algehele gezondheid gehouden kan worden. 

Het is bovendien hoognodig tijd dat de gezondheidskennis over vrouwen en onze cyclus een fikse inhaalslag maakt - en snel graag. Tot die tijd wil je jezelf meer rust gunnen in je luteale fase, en weten dat het niet aan jou ligt als je klachten verergeren, en je medicatie minder effectief voelt. 

Bronnen: PsyQ, ADDitude, Women's Health AU, ScienceDirect

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief. Het nieuwste magazine in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie.