Kun jij om jezelf lachen? Daarom vinden anderen je meteen leuker

Je zwaait enthousiast naar iemand die helemaal niet naar jou zwaait. Je struikelt over een stoeprand. Je noemt iemand bij de verkeerde naam. Of je loopt, heel elegant, tegen een glazen deur aan. Het liefst zou je op zo’n moment door de grond zakken, maar volgens nieuw onderzoek is er iets wat vaak beter werkt dan rood worden, wegkijken of drie keer sorry zeggen - en dat is gewoon even om jezelf lachen.

En nee, dat betekent niet dat je jezelf continu belachelijk moet maken. Er is een groot verschil tussen luchtige zelfspot en jezelf afbranden.

Zelfspot maakt je vaak sympathieker

Voor deze studie keken onderzoekers naar wat er gebeurt als mensen na een kleine sociale fout lachen om zichzelf. In zes experimenten met ruim 3.000 deelnemers kregen mensen situaties te zien of te lezen waarin iemand een onhandige blunder maakte, zoals een glas omstoten of naar de verkeerde persoon zwaaien. Daarna zagen ze hoe die persoon reageerde: beschaamd en ongemakkelijk of juist met humor.

Wat bleek? Mensen die om hun eigen kleine fout lachten, werden positiever beoordeeld. Ze kwamen warmer, competenter en authentieker over dan mensen die vooral zichtbaar beschaamd reageerden.

En dat is niet omdat blunders ineens charmant zijn, maar omdat de reactie iets communiceert: ik weet dat dit ongemakkelijk was, maar ik maak het niet groter dan het is.

Waarom werkt dat zo goed?

Een kleine blunder zorgt vaak voor een ongemakkelijk mini-moment in de ruimte. Iedereen ziet het, niemand weet precies wat hij moet doen en jij voelt je bekeken. Door zelf te lachen, geef je als het ware toestemming aan de rest om te ontspannen. Je zegt zonder woorden: het is oké, dit was niet erg. Volgens de onderzoekers laat lachen om jezelf zien dat je de situatie goed inschat. Je begrijpt dat er iets misging, maar ook dat het geen drama is. Die emotionele afstemming maakt je sociaal handig. Je lijkt niet achteloos, maar juist ontspannen en zelfbewust.

Zichtbare schaamte kan daarentegen soms groter overkomen dan de fout zelf. Als iemand vijf minuten blijft blozen om iets kleins, kan dat op anderen overkomen alsof die persoon heel erg bezig is met hoe hij/zij/hen wordt beoordeeld. En dat maakt de situatie soms ongemakkelijker dan nodig.

We denken dat mensen meer op ons letten dan ze doen

Dat je na een blunder denkt dat iedereen het voor altijd zal onthouden, is heel menselijk. Alleen is het meestal niet waar. In de psychologie wordt dit ook wel het spotlight effect genoemd: we overschatten hoeveel anderen op ons letten en hoe hard ze ons beoordelen.

Jij kunt nog uren denken aan dat rare zinnetje tijdens een meeting, terwijl de rest alweer bezig is met hun werk, de lunch of deadlines die steeds dichterbij komen. Door om jezelf te lachen, help je jezelf uit die schijnwerper te stappen. De fout wordt een kort moment, geen karakteranalyse.

Maar let op: zelfspot werkt niet altijd

Er zit wel een duidelijke grens aan. Zelfspot werkt vooral bij kleine, onschuldige fouten. Denk aan struikelen zonder gevolgen, een verspreking, iets onhandigs zeggen of per ongeluk naar de verkeerde collega zwaaien. Zodra iemand anders schade heeft, pijn voelt of gekwetst wordt, verandert de situatie. Als jij iemand omverloopt en diegene raakt gewond, is lachen om jezelf niet charmant. Dan voelt het eerder ongevoelig. In dat soort situaties willen mensen zien dat je verantwoordelijkheid neemt, sorry zegt en laat merken dat je snapt dat het serieus is.

Dezelfde studie laat zien dat humor bij schadelijke fouten juist negatief kan uitpakken voor hoe competent en moreel iemand wordt gezien. Kort gezegd: lach om jezelf als de situatie licht is. Niet als een ander de dupe is.

Zelfspot is iets anders dan jezelf klein maken

Note: om jezelf lachen betekent niet dat je jezelf naar beneden moet halen. Er is een wereld van verschil tussen 'ik zwaai blijkbaar vol overtuiging naar een vreemde, lekker bezig' en 'ik ben ook echt zo dom'. Die eerste vorm maakt je menselijk. Die tweede kan ongemakkelijk worden, zeker als je het vaak doet. Goede zelfspot voelt luchtig. Je maakt de situatie kleiner, niet jezelf. Het laat zien dat je mild naar jezelf kunt kijken. En precies dat vinden veel mensen aantrekkelijk: iemand die niet perfect probeert te zijn, maar wel stevig genoeg staat om een foutje te kunnen hebben.

Kun je leren om makkelijker om jezelf te lachen?

Ja, en vaak begint dat met je reactie net iets kleiner maken. Merk je dat je na een verspreking, struikelmoment of verkeerde naam meteen in schaamte schiet? Stel jezelf dan één vraag: is er echt iets ergs gebeurd, of voelt het alleen even ongemakkelijk? Is niemand geraakt of gekwetst, dan mag je het moment best luchtiger maken.

Dat hoeft niet groots. Een glimlach, even ademhalen en iets simpels als ‘nou, dat ging soepel’, ‘ik probeer gewoon iets nieuws’ of ‘dat was duidelijk niet mijn sterkste moment’ is vaak al genoeg. Daarmee haal je de spanning uit de situatie, zonder jezelf af te kraken. Hoe vaker je zo’n klein moment niet groter maakt dan het is, hoe makkelijker het wordt om er ontspannen mee om te gaan.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.