Kunnen voedingssupplementen helpen om gezondheidsproblemen te voorkomen?

Elke dag twee stukken fruit: voldoe jij eraan? Veel Nederlanders niet; we houden ons steeds minder aan voedingsrichtlijnen, en dat heeft gevolgen voor onze gezondheid. Branchevereniging voor supplementen Natuur- en Gezondheidsproducten Nederland (NPN) zegt: dan moet je supplementen nemen. Maar daar zijn niet alle diëtisten het mee eens.

Meer focus op gezondheid vóórdat zorg daadwerkelijk nodig is - dat is waar het kabinet met zijn preventieve gezondheidsaanpak op wil inzetten. NPN's reactie op dat plan dat het gericht inzetten van voedingssupplementen daar een rol in kan spelen. Maar voor wie geldt dat precies? En kunnen we die voedingsstoffen niet gewoon van ons bord halen, in plaats van uit een potje?

Voordat je een voorraad aan vitamine B12- en ijzersupplementen inslaat: volgens diëtist en voedingswetenschapper Marijke Berkenpas wil je niet zomaar naar potjes grijpen, maar eerst een blik op je bord werpen.

Waarom adviseert NPN supplementen?

Volgens Saskia Geurts van NPN, de branchevereniging voor bedrijven in de voedingssupplementenindustrie, moet voeding bij supplementengebruik altijd op de eerste plaats blijven staan. Toch vindt zij dat er breder gekeken mag worden naar de rol van supplementen. Veel Nederlanders halen de voedingsrichtlijnen namelijk niet. ‘Twee stuks fruit en 250 gram groente per dag halen veel mensen niet’, zegt Geurts. ‘Dus probeer het eerst met voeding in te vullen en als dat niet lukt, kun je kijken naar suppletie.’

Supplementen bij tekorten en medicijnen

Daarbij zijn er genoeg situaties waarin een supplement van pas kan komen. Voor verschillende groepen gelden bijvoorbeeld specifieke suppletieadviezen. Denk aan zwangere vrouwen, jonge kinderen en bepaalde groepen die extra vitamine D nodig hebben.

Ook wanneer je bepaalde voedingsmiddelen niet eet, kan een supplement soms een uitkomst bieden. Berkenpas noemt als voorbeeld iemand die vegetarisch eet en daardoor geen vis binnenkrijgt. Vis staat onder andere bekend als bron van de omega 3-vetzuren EPA en DHA. ‘Als je dat niet binnenkrijgt omdat je bijvoorbeeld vegetariër bent, dan zou ik zeggen: jazeker, dan zou ik een suppletieadvies kunnen geven.’

Daarnaast kan medicijngebruik in sommige situaties invloed hebben op de hoeveelheid voedingsstoffen die je binnenkrijgt of opneemt. Geurts vindt daarom dat mogelijke tekorten en suppletie vaker aandacht mogen krijgen binnen de zorg. Niet pas wanneer er een tekort is ontstaan, maar juist kijken of je dat in bepaalde situaties kunt vóór zijn.

Je haalt de voedingsrichtlijnen niet – dan maar aan de supplementen?

Wat als je geen specifieke medische reden hebt om een supplement te gebruiken, maar simpelweg niet iedere dag volgens de richtlijnen eet?

Volgens NPN kan er, wanneer het niet lukt om bepaalde voedingsstoffen via voeding binnen te krijgen, worden gekeken naar suppletie. Geurts noemt vis als voorbeeld: het advies is om één keer per week vis te eten, maar lang niet iedereen doet dat. In zo'n geval zou volgens haar gekeken kunnen worden naar een supplement met visvetzuren.

Diëtist en voedingswetenschapper Marijke Berkenpas, mede-auteur van Eet als een expert 2.0, zet daar een belangrijke kanttekening bij. Want voordat je naar supplementen grijpt, kun je volgens haar beter eerst kijken waaróm het niet lukt om een bepaalde voedingsrichtlijn te halen. Ze begrijpt de gedachte, maar zou niet meteen naar het potje grijpen. ‘Ik vind het altijd belangrijk eerst te achterhalen waarom iemand het voedingsadvies niet haalt.’ Misschien weet je niet precies wat de richtlijnen zijn of zijn er andere voedingsmiddelen waarmee je een voedingsstof kunt binnenkrijgen.

Maar bijna niemand eet toch perfect?

Het is best logisch dat je de voedingsrichtlijnen niet iedere dag haalt. Toch is dat volgens Berkenpas nog geen reden om voor de zekerheid allerlei vitamines en mineralen te slikken. Voedingsrichtlijnen gaan over gemiddeldes. Eet je een paar dagen te weinig fruit? Dan loop je heus niet meteen een vitamine C-tekort op. Je haalt de aanbevolen hoeveelheid al met één kiwi per dag, en het zit ook in paprika en aardappelen.

Ze noemt als voorbeeld hooggedoseerde vitamine C-supplementen. ‘Dan denk ik: waarom zou je dat nemen?’ Meer binnenkrijgen betekent niet automatisch ook gezonder. Extra vitamine C plas je grotendeels gewoon weer uit, dus dat is vooral zonde van je geld. Bij andere vitamines kan te veel wél schadelijk zijn: een overdosis vitamine B6 uit supplementen kan bijvoorbeeld zenuwpijn of tintelingen in handen en voeten veroorzaken.

Dat wil niet zeggen dat tekorten nooit voorkomen. Berkenpas noemt onder andere ijzer en jodium als voedingsstoffen waarbij er groepen kunnen zijn die risico lopen om onvoldoende binnen te krijgen. Juist daarom is het belangrijk om te kijken naar je situatie en deze eventueel te bespreken met jouw huisarts. Wil je weten hoe jouw eetpatroon er gemiddeld uitziet? Met de Eetmeter van het Voedingscentrum breng je in een paar dagen in kaart wat je binnenkrijgt, en zie je meteen of er iets is om extra op te letten.

Een pil is niet hetzelfde als wat er op je bord ligt

Ook belangrijk binnen dit verhaal: een voedingsmiddel bestaat uit veel meer dan uit vitamine en mineralen waarvoor je een supplement koopt.

Neem noten, zaden en pitten. Die leveren bijvoorbeeld gezonde vetten, maar ook vezels, eiwit en mineralen. 'Als je het wetenschappelijk bekijkt, is niet altijd duidelijk of het nou precies die ene voedingsstof is of dat het een combinatie is van andere stoffen die ook in noten, zaden en pitten zitten die voor het positieve verband met je gezondheid zorgen',

Hetzelfde geldt voor groente en fruit. Daar zitten natuurlijk vitamines en mineralen in, maar ook verschillende soorten vezels en bioactieve stoffen. En die stoffen werken niet allemaal los van elkaar in je lichaam. Berkenpas omschrijft dat als een soort één-plus-één-is-drie-effect: verschillende stoffen uit voeding werken met elkaar samen. Een supplement kan je voeding dus aanvullen, maar een voedingsmiddel niet één op één vervangen.

Moeten supplementen vaker de spreekkamer in?

Dat brengt ons weer terug bij de uitspraak van NPN. Want Geurts zegt niet dat voeding plaats moet maken voor supplementen. Integendeel: ‘Voeding is nummer één. En dat zullen wij ook altijd zeggen.’

Waar zij vooral de nadruk op legt is in het eerder herkennen van situaties waarin iemand mogelijk een tekort kan ontwikkelen. Volgens haar mogen diëtisten, huisartsen en andere zorgprofessionals daar vaker bij stilstaan. Leefstijl en voeding krijgen volgens haar langzaam meer aandacht in de spreekkamer, maar de vraag of suppletie in een specifieke situatie iets kan toevoegen, wordt volgens haar nog te weinig gesteld.

De twee perspectieven liggen misschien minder ver uit elkaar dan in eerste instantie lijkt; voeding blijft de basis. En om de centrale vraag te beantwoorden: een supplement kan in specifieke situaties een goede aanvulling zijn. Maar haal je niet iedere voedingsrichtlijn, dan betekent dat niet automatisch dat je een potje nodig hebt. Eerst kijken naar wat er op je bord ligt dus – en daarna pas naar wat er nog ontbreekt.

Volg je Women's Health al op Facebook en Instagram? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.