Last van een schuldgevoel? Zo ga je er volgens een psycholoog mee om

Misschien heb jij er ook weleens last van: een schuldgevoel. Ik merkte zelf dat dit gevoel mij bekroop wanneer ik een week niet aan sporten toekwam, en schreef er een column over. Conclusie: Ik wilde het aanpakken en ging dan ook ten rade bij een psycholoog. Hij deelde met mij een aantal tips. 

Die deel ik nu ook graag met jou. Zo’n knagend schuldgevoel levert je vaak namelijk weinig op en zit alleen maar in de weg. Maar hoe kom je er vanaf? Wat raadt psycholoog Ben Kalkhoven aan?

Wat is een schuldgevoel eigenlijk?

Wanneer je iets doet of zegt dat voor jouw gevoel buiten de lijntjes treedt, dan kan dat je een schuldgevoel bezorgen. ‘Een schuldgevoel speelt bij veel mensen op nadat ze iets hebben gedaan of nagelaten dat een ander kan hebben gekwetst of benadeeld’, legt Kalkhoven uit. Volgens hem kan zo’n gevoel ook naar boven komen wanneer je een persoonlijke norm of waarde hebt verwaarloosd. Borrelt het eenmaal op, dan kan dat gevolgen hebben. ‘Dit gevoel is erg complex en kan veel impact hebben op je welzijn en functioneren.’

De functie van zo’n schuldgevoel

Een schuldgevoel komt uiteraard niet zomaar uit de lucht vallen, het komt ergens vandaan. ‘Het wordt niet gezien als een aangeboren basisemotie, zoals angst, boosheid, vreugde of verdriet’, aldus Kalkhoven. ‘Zo’n schuldgevoel komt voort uit een wisselwerking tussen genetische factoren en je omgeving - waaronder je opvoeding, bepaalde culturele normen en waarden, en trauma’s.’ 

Dit gevoel heeft volgens hem ook een functie binnen onze maatschappij. ‘In onder andere de Westerse cultuur gaat men ervan uit dat weldenkende mensen met een schuldgevoel te maken krijgen. Voel je je nooit of bijna nooit schuldig, dan wordt dat snel gelinkt aan negatieve eigenschappen als antisociale persoonlijkheidsstoornissen en bepaalde vormen van narcisme en psychopathie.’ Oftewel: je schuldig voelen wordt als menselijk gezien. 

Vervagen of blijven knagen?

Maar of zo’n schuldgevoel vervolgens blijft knagen, hangt volgens hem af van hoe je ermee omgaat. ‘Niet iedereen heeft echt last van een schuldgevoel. Voel je je schuldig, dan kan dit ervoor zorgen dat je goed reflecteert en erkent dat je iets anders had moeten aanpakken. Neem je vervolgens je verantwoordelijkheid en biedt je bijvoorbeeld je excuses aan, dan heeft het schuldgevoel zijn werk gedaan. In dat geval zou het dan ook weg moeten gaan.’

Blijft het gevoel hangen, dan werkt het juist destructief. ‘Dit kan ervoor zorgen dat je gaat piekeren, met je emoties worstelt en er niet iets positiefs uithaalt. Mensen die hier last van hebben zijn vaak erg kritisch en veroordelend naar zichzelf toe. Uiteindelijk kan het ook tot een tegenreactie leiden: je schiet in de ontkenning, stelt je defensief op of wordt vermijdend. Het kan zelfs zo zijn dat je bozig wordt richting anderen of anderen beschuldigt.’

Zo ga je met een schuldgevoel om

Een schuldgevoel kán dus een functie hebben, mits het constructief is. Maar vind je jezelf terug in een neerwaartse spiraal waar je maar lastig uitkomt, dan is het wel goed om stappen te ondernemen. Hoe doe je dat? ‘Je moet niets doen tégen het schuldgevoel, want daarmee bevestig je het alleen maar’, adviseert Kalkhoven. ‘Het is vooral belangrijk dat je je perspectief verandert. Focus je niet op het schuldgevoel, maar op het erkennen en nemen van verantwoordelijkheid.’ Je moet het gevoel dus niet bestrijden, maar je juist richten op wat je er vervolgens mee kan. 

In plaats van de oorzaak achter dat schuldgevoel na een week niet sporten helemaal uit te pluizen, kan ik me dus maar beter focussen op wat ik er vervolgens mee ga doen. Ja, ik voel me schuldig na zeven dagen achter elkaar geen sportschool te hebben gezien, maar ik laat me er niet door kennen en focus me op alle leuke dingen die ik wél aan het doen ben. Ik denk dat dit - naar mijn mening - toch de beste manier is om ermee om te gaan.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.