Mensen met een vitamine D-tekort kunnen meer pijn ervaren, volgens onderzoeken

Heb je het idee dat je meer last van pijn hebt dan anderen? Mogelijk speelt een vitamine D-tekort een rol. Verschillende onderzoeken wijzen erop dat mensen met een laag vitamine D-gehalte vaker of meer pijn ervaren. Hoe kan dat?

Vitamine D is onder andere belangrijk voor sterke botten en spieren, en het ondersteunt je immuunsysteem. Echter werd in een recent onderzoek ook aangetoond dat vitamine D mogelijk een belangrijke rol speelt bij de pijnervaring van borstkankerpatiënten. 

Waar komt die verhoogde pijngevoeligheid eigenlijk vandaan, en wat heeft dat met vitamine D te maken?

Dit toonde het onderzoek bij borstkankerpatiënten

In de winter heeft maximaal een kwart van de Nederlandse bevolking een vitamine D-tekort, aldus het RIVM. Ook bij borstkankerpatiënten wordt vaak een vitamine D-tekort vastgesteld, wat invloed heeft op de pijnbeleving na een mastectomie - een ingreep waarbij de gehele borst wordt verwijderd. Dit bleek uit recent onderzoek dat in 2026 is gepubliceerd in Regional Anesthesia & Pain Medicine, uitgevoerd bij 184 vrouwen (met een gemiddelde leeftijd tussen 40 en 45) waarvan de helft een vitamine D-tekort had (minder dan 30 nmol/l). 

Patiënten met een vitamine D-tekort hadden drie keer meer kans op matige tot ernstige pijn in de eerste 24 uur na de operatie, gebruikten meer pijnstilling (waaronder paracetamol of opioïde pijnstilling zoals fentanyl of tramadol) en waren ook vaker misselijk na de ingreep - wat ook een bijwerking kan zijn van de opioïden.

Vitamine D-supplementen als oplossing voor borstkankerpatiënten?

Uit deze resultaten kunnen onderzoekers niet concluderen waarom een vitamine D-tekort voor meer pijn zorgde. Bovendien hebben ze ook niet gekeken naar andere factoren die mogelijk invloed hadden op de pijnervaring, zoals angst, depressie, het stadium van de kanker, de behandeling van de kanker en slaapstoornissen voorafgaand aan de operatie.

Toch zien de onderzoekers een mogelijke oplossing in vitamine D-supplementen voor vrouwen die een mastectomie ondergaan. Ze schrijven: ‘Preoperatieve vitamine D-suppletie bij borstkankerpatiënten met een vitamine D-spiegel lager dan 30 nmol/L zou een rol kunnen spelen bij het beïnvloeden van postoperatieve pijn.’

Vitamine D helpt meer dan alleen je botten

Vitamine D ondersteunt je lichaam bij de opname van calcium en fosfaat, waardoor het belangrijk is voor de gezondheid van botten (belangrijk om osteoporose te voorkomen) en spieren. Bij een vitamine D-tekort kun je verschillende klachten ervaren, waaronder:

• spierzwakte
• spierpijn
• botpijn
• slaperigheid
• hoge bloeddruk

Maar vitamine D helpt het lichaam ook om immuuncellen te activeren die nodig zijn om infecties te bestrijden - wat het een belangrijk element maakt ter ondersteuning van je immuunsysteem. Dankzij de vitamine kan je lichaam virussen en bacteriën sneller herkennen en aanpakken. 

Vitamine D-tekort en pijn: hoe werkt dat?

Daardoor zijn onderzoekers - net als de onderzoekers van de borstkankerpatiëntenstudie - geïnteresseerd geraakt in de vraag of vitamine D ook invloed heeft op de manier waarop pijn wordt waargenomen en verwerkt, en waaróm. 

Yale Medicine noemt een verhoogde gevoeligheid voor pijn zelfs als een mogelijk symptoom van vitamine-D-tekort. Dat betekent niet dat iedereen met een lage vitamine-D-spiegel automatisch meer pijn heeft, maar het past wel bij de aanwijzingen uit wetenschappelijk onderzoek. 

Een verband tussen pijn en vitamine D wordt dus gezien, maar er is nog geen bewezen oorzaak-gevolg vastgesteld. Onderzoekers weten dus nog niet zeker of een vitamine-D-tekort bij ieder persoon rechtstreeks tot meer pijn leidt, maar er zijn wel enkele aanwijzingen die tot een verklaring kunnen leiden:

Mogelijk speelt ontsteking een rol

Een van de verklaringen die wetenschappers onderzoeken, heeft te maken met ontstekingsreacties. Omdat vitamine D verschillende onderdelen van het immuunsysteem beïnvloedt, kan het de activiteit van bepaalde T-cellen en de productie van verschillende ontstekingsstoffen beïnvloeden. 

Ook zijn er aanwijzingen dat vitamine D invloed heeft op stoffen zoals prostaglandinen, die onder andere betrokken zijn bij pijn en ontsteking. Bij een tekort kan die invloed minder sterk zijn, waardoor ontstekingsstoffen pijnzenuwen gevoeliger maken en pijnprikkels dus sterker kunnen worden ervaren.

In een studie uit 2025 onder oudere volwassenen met knie- of heupartrose hadden deelnemers met onvoldoende vitamine D meer pijn en functionele beperkingen. Zij hadden daarnaast hogere bloedwaarden van bepaalde ontstekingsstoffen.

Ook de pijnzenuwen zelf kunnen een rol spelen

Ook zijn er aanwijzingen dat vitamine D invloed kan hebben op het zenuwstelsel zelf. In experimenteel onderzoek bij ratten zorgde een vitamine-D-arm dieet ervoor dat spieren gevoeliger waren voor mechanische prikkels en hoe zintuiglijke informatie werd doorgegeven. Oftewel: vitamine D kan mogelijk betrokken zijn bij de manier waarop pijnprikkels worden geregistreerd. Om sterke conclusies uit dit onderzoek te kunnen trekken, zal er eerst onderzoek bij mensen moeten worden gedaan. 

Betekent dit dat vitamine D-supplementen slikken pijn vermindert?

Helaas is de oplossing niet zo simpel. Dat een vitamine D-tekort samenhangt met pijn betekent niet dat extra vitamine D-suppletie pijn bij iedereen zal verminderen. Onderzoeken naar vitamine-D-supplementen bij mensen met chronische pijn laten namelijk wisselende resultaten zien.

Vitamine D-supplementen zijn dus niet voor iedereen een bewezen pijnstiller. Toch blijft het belangrijk om een tekort te herkennen en te behandelen. 

Wanneer naar de dokter?

Merk je dat je voor langere tijd last hebt van onverklaarde spier- of botpijn? Weet dat er veel oorzaken kunnen zijn van pijn(gevoeligheid); je kunt dit het best met je (huis)arts bespreken. ReumaNederland adviseert: Vraag je arts om je bloed te testen op vitamine D. Dit kan een of twee keer per jaar. Als je een hoger risico hebt op botontkalking, kan je arts ook je calciumspiegel meten. Zo weet je of je supplementen nodig hebt of je dosering moet aanpassen.

Toch benieuwd naar hoe je een vitamine D-tekort kunt voorkomen of verminderen - zeker in de wintermaanden? Je leest het hier. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.