Geen geld voor maandverband: 1 op de 8 blijft worstelen met menstruatiearmoede

Ongesteld zijn is voor veel mensen al geen feestje. Buikpijn, doorlekstress, vermoeidheid, gedoe met plannen. Maar wat als daar elke maand nog een extra zorg bovenop komt: kan ik wel maandverband of tampons betalen?

Voor honderdduizenden mensen in Nederland is dat de realiteit. Uit onderzoek van Neighborhood Feminists blijkt dat 13 procent van de mensen die menstrueren in 2024 op enig moment niet de producten kon kopen die nodig waren. Omgerekend gaat het om zo’n 765.000 mensen.

Wat is menstruatiearmoede?

Menstruatiearmoede betekent dat iemand door geldgebrek niet altijd toegang heeft tot menstruatieproducten, zoals maandverband, tampons of een menstruatiecup. Dat klinkt misschien als een praktisch probleem, maar in werkelijkheid raakt het aan veel meer dan hygiëne alleen. Wie geen producten heeft, moet improviseren met wc-papier, oude doeken of producten te lang gebruiken. Dat is ongemakkelijk, stressvol en soms ook onveilig.

Volgens het Armoedefonds moesten meer dan 610.000 vrouwen terugvallen op slechte alternatieven, zoals toiletpapier. En dat gebeurt vaker dan je denkt. Voor 1 op de 8 menstruerende vrouwen is menstruatiearmoede geen uitzondering, maar een terugkerend probleem. Elke maand opnieuw moeten zij kiezen waar het geld naartoe gaat: boodschappen, huur, energie, luiers, schoolspullen of toch maandverband. Een pak tampons lijkt misschien een klein bedrag, maar als je weinig te besteden hebt, telt elke euro.

De gevolgen zijn groter dan doorlekken

Geen maandverband kunnen betalen is niet alleen vervelend. Het kan ervoor zorgen dat meisjes en vrouwen thuisblijven van school, een proefwerk missen, niet naar hun werk gaan of sociale afspraken afzeggen. Uit het onderzoek van Neighborhood Feminists blijkt dat 1 op de 5 vrouwen die in menstruatiearmoede leeft soms haar dagelijkse routine moest aanpassen. Denk aan later naar school gaan, eerder naar huis willen of helemaal niet komen opdagen.

Daar komt schaamte bovenop. Want menstruatie is nog altijd iets waar veel mensen liever niet openlijk over praten. Wie geen tampons kan betalen, zegt dat vaak niet hardop. En dus blijft het probleem makkelijk verborgen. Een leerling meldt zich ziek. Een student mist college. Een werknemer verzint een smoes. Niet omdat menstrueren zelf een probleem is, maar omdat de basisvoorzieningen ontbreken.

Ook op school en werk is dit een probleem

Dat menstruatiearmoede ook op school en in het hoger onderwijs speelt, werd onder meer zichtbaar aan de Hogeschool Utrecht. Studentenorganisaties Vidius en Dolle Mina vroegen daar aandacht voor gratis menstruatieproducten op toiletten. Want producten bij de receptie neerleggen klinkt handig, maar is voor veel mensen nog steeds een drempel. Je moet erom vragen, soms terwijl anderen meekijken. Precies op een moment dat je liever snel en discreet geholpen wordt.

Verzuim op de werkvloer

Ook op de werkvloer is menstruatie nog lang niet zo bespreekbaar als het zou moeten zijn. FNV wijst erop dat menstruatieklachten invloed kunnen hebben op werk, concentratie en verzuim. Toch bespreken veel werknemers dit liever niet met hun leidinggevende. Dat maakt het extra belangrijk dat de basis gewoon op orde is: schone toiletten, afvalbakken en menstruatieproducten die beschikbaar zijn als je ze nodig hebt. Net zoals toiletpapier en zeep.

Waarom gratis menstruatieproducten logisch zijn

We vinden het heel normaal dat er wc-papier op een toilet ligt. Niemand hoeft dat zelf mee te nemen naar school, werk of een openbare plek. Maar bij maandverband en tampons ligt dat vaak anders, terwijl die producten voor mensen die menstrueren net zo noodzakelijk kunnen zijn. Niet luxe. Niet extra. Gewoon basis.

Daarom stelt het Armoedefonds gratis menstruatieproducten beschikbaar via MUP’s: menstruatieproducten uitgiftepunten. Op die plekken kunnen mensen gratis maandverband, tampons en soms menstruatiecups krijgen. Inmiddels bereiken deze uitgiftepunten volgens het Armoedefonds zo’n 250.000 meisjes en vrouwen in Nederland. Dat helpt, maar het laat ook zien hoe groot de behoefte is.

Het taboe moet eraf

Een groot deel van het probleem blijft bestaan doordat er zo weinig over wordt gepraat. Menstruatie wordt nog vaak verzacht, weggelachen of verstopt achter vage omschrijvingen. Dat lijkt onschuldig, maar die schaamte heeft gevolgen. Want wat we niet normaal durven te benoemen, wordt ook minder snel normaal geregeld. Niemand hoeft openlijk haar cyclus te bespreken, maar menstruatieproducten beschikbaar maken zou geen ongemakkelijk onderwerp moeten zijn.

Soms is de oplossing namelijk pijnlijk simpel: leg maandverband en tampons neer op plekken waar mensen ze nodig hebben. Dat geldt voor scholen, sportclubs, kantoren, bibliotheken, buurthuizen en openbare toiletten. Want wie ongesteld wordt, wil niet eerst zoeken, vragen of uitleggen. Die wil gewoon een product kunnen pakken en door met de dag. Zo simpel kan waardigheid soms zijn.

Wat kun jij doen?

Menstruatiearmoede los je niet op met één goedbedoelde actie, maar iedereen kan wél iets doen. Werkgevers en scholen kunnen menstruatieproducten beschikbaar stellen op toiletten. Gemeenten kunnen MUP’s steunen. Sportclubs en buurthuizen kunnen een voorraadje neerleggen. En wie kan missen, kan doneren aan organisaties die menstruatieproducten uitdelen aan mensen die ze nodig hebben.

Want niemand zou thuis moeten blijven omdat er geen maandverband is. Niemand zou een toets, college, werkdag of sporttraining moeten missen door iets wat zo makkelijk te regelen is. Menstruatieproducten zijn geen luxe. Ze zijn een basisvoorwaarde om gewoon mee te kunnen doen.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Wil je bijdragen aan ons onderzoek naar eetgedrag, lichaamsbeeld en mentale gezondheid? Hier vind je de enquête!