Nieuwe wet kan IVF succesvoller maken: dit wil je erover weten

Steeds meer mensen krijgen te maken met vruchtbaarheidsproblemen. Volgens de World Health Organization is wereldwijd ongeveer één op de zes volwassenen onvruchtbaar. IVF biedt dan vaak hoop, maar de behandeling is intensief en de kans op succes is nog altijd relatief beperkt. Daar kan in de toekomst verandering in komen.

De Tweede Kamer keurde in december namelijk een nieuwe wet goed die nieuw onderzoek naar embryo’s mogelijk maakt. Dat kan uiteindelijk leiden tot betere IVF-behandelingen en hogere slagingskansen. Maar wat betekent die wet precies? En waarom is IVF na bijna vijftig jaar nog steeds een beetje een ‘black box’?

Wat is IVF en hoe werkt een IVF-behandeling?

IVF, oftewel in-vitrofertilisatie, wordt al decennialang gebruikt. Bij deze behandeling worden een eicel en een zaadcel buiten het lichaam samengebracht in een laboratorium, waarna het embryo later in de baarmoeder wordt geplaatst.

De techniek betekende een enorme doorbraak in de voortplantingsgeneeskunde. Voor mensen die niet op natuurlijke wijze zwanger kunnen worden, werd het ineens mogelijk om toch een kind te krijgen. Dat zie je ook terug in de cijfers. Wereldwijd worden ongeveer een miljoen baby’s per jaar via IVF geboren.

In Nederland is inmiddels zelfs ongeveer één op de dertig kinderen het resultaat van een IVF-behandeling. Toch is de kans op succes nog steeds beperkt. Slechts ongeveer één op de vier embryoplaatsingen leidt tot een zwangerschap. En dat terwijl een IVF-traject vaak zwaar is, zowel lichamelijk als emotioneel.

Waarom IVF nog steeds niet veel succesvoller is

De belangrijkste reden is simpel: wetenschappers weten nog steeds niet precies wat er allemaal gebeurt in de eerste dagen van een embryo. Veel van de huidige IVF-kennis is ontstaan door trial & error. Behandelingen werden stap voor stap verbeterd, maar de onderliggende biologische processen zijn nog lang niet volledig begrepen. Onderzoekers kunnen embryo’s namelijk maar beperkt bestuderen.

Om die slagingskans te verhogen, is er meer onderzoek nodig. Nu gebruiken onderzoekers daarvoor vooral embryo's die overblijven en gedoneerd worden na een IVF-behandeling. 'Maar die embryo's die zijn al een dag of vijf oud en dan kan je dus niet die eerste dagen bestuderen,' zegt Sebastiaan Mastenbroek, klinisch embryoloog Amsterdam UMC in het NTR-programma Focus. Juist de allereerste ontwikkelingsmomenten blijven daardoor grotendeels onzichtbaar voor onderzoekers.

Nieuwe wet moet meer onderzoek mogelijk maken

Daar komt mogelijk verandering in. De nieuwe wet die door de Tweede Kamer is aangenomen, maakt het mogelijk om onder strikte voorwaarden embryo’s speciaal voor wetenschappelijk onderzoek te creëren. Het doel is niet om meer embryo’s te gebruiken voor behandelingen, maar om beter te begrijpen wat er in de allereerste ontwikkelingsfase gebeurt.

Dat is precies waar onderzoekers nu vaak tegenaan lopen: veel embryo’s die voor onderzoek beschikbaar zijn, zijn al een paar dagen oud. De cruciale eerste fase blijft daardoor grotendeels onzichtbaar. Met nieuwe onderzoeksmodellen hopen wetenschappers eindelijk beter te kunnen zien waarom sommige embryo’s zich goed ontwikkelen en andere niet, waarom innesteling soms mislukt en hoe die vroege ontwikkeling mogelijk verbeterd kan worden.

‘Dan kunnen we onderzoek doen met echt gezonde embryo’s,’ zegt klinisch embryoloog Ester Baart bij het Erasmus MC in het programma. ‘Als we begrijpen wat er misgaat, kunnen we daar ook iets aan doen. Dat zou betekenen dat de kans op een succesvolle embryo-ontwikkeling groter wordt en dus ook de kans op een gezonde zwangerschap.’ Als dat lukt, kan dat uiteindelijk betekenen dat meer embryo’s zich goed ontwikkelen en de kans op een succesvolle IVF-behandeling stijgt.

Voordat je gelijk begint te juichen: de wet moet nog wel worden goedgekeurd door de Eerste Kamer voordat hij daadwerkelijk ingaat.

Wat verandert er door de nieuwe IVF-wet in Nederland?

Als het onderzoek doorgaat, kan dat de IVF-behandeling in de toekomst op meerdere manieren verbeteren. Wetenschappers hopen bijvoorbeeld:

• Betere selectie van embryo’s te kunnen maken
• Ontwikkelingsproblemen eerder te herkennen
• Behandelingen beter af te stemmen op individuele patiënten

Het uiteindelijke doel is duidelijk: meer succesvolle zwangerschappen met minder behandelingen. Dat zou een groot verschil maken voor mensen die nu vaak meerdere zware IVF-trajecten moeten doorlopen.

Waarom vruchtbaarheid voor onderzoekers nog steeds een ‘black box’ is

Ondanks tientallen jaren onderzoek blijft vruchtbaarheid voor een deel een mysterie. Wat er precies gebeurt wanneer een embryo zich ontwikkelt en zich nestelt in de baarmoeder, is nog steeds niet volledig bekend. Juist daarom is extra onderzoek zo belangrijk. De nieuwe wet kan wetenschappers eindelijk de kans geven om die eerste, cruciale dagen beter te begrijpen.

Wie benieuwd is naar de wetenschap achter IVF kan ook de aflevering van Focus over IVF-behandelingen kijken. Daar laten onderzoekers zien hoe ingewikkeld die eerste dagen van embryo-ontwikkeling eigenlijk zijn. Want juist daar ligt de sleutel: hoe beter wetenschappers begrijpen wat er in die eerste fase gebeurt, hoe groter de kans dat IVF in de toekomst succesvoller, slimmer en minder zwaar wordt.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.