Onzichtbare eetstoornis: dit is waarom deze eetstoornis fysiek vaak over het hoofd wordt gezien

Wanneer mensen aan een eetstoornis denken, verschijnt vaak hetzelfde beeld voor hun ogen: iemand met ernstig ondergewicht die nauwelijks eet. Maar volgens Frouke van Overveld van Stichting Kiem zorgt juist dat stereotype ervoor dat duizenden mensen jarenlang over het hoofd worden gezien. Want veel eetstoornissen zijn nauwelijks zichtbaar voor de buitenwereld. 

Iemand kan werken, sporten, sociale afspraken nakomen en er ogenschijnlijk gezond uitzien, terwijl diegene ondertussen dagelijks worstelt met obsessieve gedachten over eten, controle en lichaamsbeeld. 'De ernst van een eetstoornis kun je nooit bepalen op basis van iemands lichaam', zegt Van Overveld.

Waarom we denken dat een eetstoornis zichtbaar moet zijn

Volgens Van Overveld komt dat vooral doordat het beeld van anorexia jarenlang dominant is geweest in media, documentaires en voorlichtingscampagnes. 'Daardoor leeft het idee dat iemand pas echt ziek is wanneer dat zichtbaar is aan het lichaam.' Maar de werkelijkheid is veel ingewikkelder. Naast anorexia bestaan ook boulimia, de eetbuistoornis (BED) en OSFED, een verzamelnaam voor ernstige eetstoornisklachten die niet precies binnen één diagnose passen. 

'Deze eetstoornissen blijven vaak onzichtbaar omdat mensen niet altijd het ondergewicht hebben dat de samenleving verwacht.' Sterker nog, iemand kan een gemiddeld of hoger gewicht hebben en ondertussen dagelijks worstelen met eetbuien, compensatiegedrag, schaamte en controleverlies.

Een psychische ziekte kan je niet aan de buitenkant zien

Volgens Van Overveld zit daar een belangrijke misvatting. 'Veel mensen koppelen gezondheid aan uiterlijk. Wanneer iemand er gezond uitziet, gaan we er automatisch van uit dat het goed gaat'. Terwijl een eetstoornis volgens haar in de eerste plaats een psychische ziekte is. 'Een psychische ziekte en een mentale strijd kun je niet aan het lichaam aflezen.' 

Schijn bedriegt

Dat maakt eetstoornissen ook zo lastig herkenbaar. Veel mensen functioneren aan de buitenkant namelijk nog relatief goed. Ze hebben een baan, volgen een studie, sporten, onderhouden sociale contacten en zorgen voor anderen. 'En ondertussen kunnen ze volledig gevangen zitten in eetstoornisgedachten,' vertelt Van Overveld.

De signalen die veel mensen missen

Een van de redenen waarom onzichtbare eetstoornissen vaak onder de radar blijven, is dat veel signalen subtieler zijn dan mensen denken. Volgens Van Overveld gaat het lang niet altijd om extreem weinig eten of zichtbaar gewichtsverlies. Denk bijvoorbeeld aan:

• Obsessief bezig zijn met voeding en calorieën
• Schuldgevoelens na het eten
• Streng compenseren door sporten of vasten
• Sociale situaties vermijden waarin eten centraal staat
• Perfectionisme en controlebehoefte
• Sterke stemmingswisselingen

Opvallend genoeg worden sommige van deze signalen zelfs aangemoedigd. 'Perfectionisme wordt vaak gezien als iets positiefs. 'En compensatie door sporten wordt regelmatig gelabeld als gezond gedrag,’ aldus Van Overveld.

Waarom hulp vaak te laat komt

Volgens Van Overveld vertellen veel mensen met boulimia, een eetbuistoornis of OSFED dat ze jarenlang niet serieus zijn genomen. Sommigen kregen complimenten over gewichtsverlies. Anderen kregen te horen dat ze gewoon meer discipline moesten hebben of een dieet moesten volgen. 'Daardoor ontstaat het gevoel dat je eerst zichtbaar ziek moet worden voordat je hulp verdient.' 

En dat is volgens haar precies waarom het zo belangrijk is om anders naar eetstoornissen te kijken. 'Het gaat niet over eten, het gaat niet over gewicht, het gaat niet over bewegen.' Waar het wél over gaat? 'Controle, obsessies en het lijden dat iemand dagelijks ervaart.'

De ernst is niet altijd zichtbaar

Van Overveld hoopt dat mensen stoppen met het beoordelen van eetstoornissen op basis van uiterlijk. 'Iemand kan lachen op een verjaardag, werken, sporten en sociaal functioneren.' Dat zegt volgens haar weinig over wat er van binnen gebeurt. 'De ernst van een eetstoornis kun je nooit bepalen op basis van iemands lichaam.' 

En misschien is dat volgens haar ook precies wat meer mensen zouden moeten begrijpen. 'Iedereen die dagelijks worstelt met eten, controle, schaamte of obsessieve gedachten verdient ondersteuning - ongeacht gewicht, uiterlijk of diagnose.'

Het belang van de juiste hulp

Herken jij jezelf in het verhaal van Marijn, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
• Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.