Slecht geslapen? Cafeïne doet mogelijk meer dan je alleen wakker houden

Na een slechte nacht voelt zelfs een simpel gesprek soms alsof je hersenen nog op snooze staan. Je vergeet een naam, kunt moeilijk op een woord komen of hebt nét iets langer nodig om iemand te herkennen. Dat slaaptekort invloed heeft op je concentratie, weten we inmiddels wel. 

Maar nieuw onderzoek laat zien dat ook een specifiek onderdeel van je geheugen eronder lijdt. Opvallend genoeg lijkt cafeïne daar iets aan te kunnen doen. En nee, het draait deze keer niet alleen om wakker blijven. Onderzoekers ontdekten dat cafeïne mogelijk een belangrijke geheugenroute in het brein weer op gang helpt.

Cafeïne doet meer dan je alert houden

Voor veel mensen begint de dag met een kop koffie. Het bekende oppepper-effect schrijven we toe aan cafeïne, die ervoor zorgt dat je je minder slaperig voelt. Maar onderzoekers van de National University of Singapore ontdekten dat de stof mogelijk nóg een talent heeft. Volgens de onderzoekers kan cafeïne helpen om een specifieke vorm van geheugen te herstellen die wordt verstoord door slaaptekort. Het gaat om sociaal geheugen: het vermogen om mensen die je eerder hebt ontmoet te herkennen en van anderen te onderscheiden. 

'Goedemorgen.... uhh buurvrouw!'

Dat klinkt misschien heel specifiek, maar het speelt de hele dag door een rol. Denk aan het herkennen van een collega op kantoor, een buurvrouw in de supermarkt of die ene vriendin die je op het terras ziet aankomen. Onderzoeker Dr. Lik-Wei Wong legt uit: 'Slaaptekort maakt je niet alleen moe. Het verstoort ook belangrijke geheugencircuits. We ontdekten dat cafeïne die verstoringen zowel op moleculair niveau als in gedrag kan omkeren. Dat suggereert dat de voordelen van cafeïne verder gaan dan ons alleen wakker houden.'

Een slechte nacht laat ook sporen achter in je geheugen

Dat je na weinig slaap minder scherp bent, voelt waarschijnlijk niet als nieuws. Toch wilden de onderzoekers precies uitzoeken wat er in de hersenen gebeurt. Ze richtten zich op een klein gebied in de hippocampus, het hersengebied dat een belangrijke rol speelt bij leren en onthouden. Binnen dat gebied ligt de zogenoemde CA2-regio, die betrokken is bij sociaal geheugen. Zie het als een soort intern smoelenboek dat voortdurend wordt bijgewerkt.

Uit het onderzoek bleek dat slaaptekort de communicatie tussen hersencellen in dit gebied verstoorde. Daardoor konden verbindingen minder goed worden versterkt, terwijl juist die verbindingen nodig zijn om nieuwe herinneringen op te slaan en bestaande herinneringen op te halen. Het gevolg? De proefdieren hadden meer moeite met sociale herkenning.

Een verrassend gerichte werking

Wat de onderzoekers vooral opviel, was dat cafeïne die verstoorde hersenverbindingen weer leek te herstellen. Opvallend genoeg gebeurde dat heel gericht. In plaats van het hele brein als een espresso-shot op volle toeren te laten draaien, leek cafeïne juist de hersencircuits te ondersteunen die door slaaptekort waren geraakt. 

Dat maakt de bevinding interessant. De dieren die géén slaaptekort hadden, lieten namelijk geen tekenen zien van overmatige hersenactiviteit nadat ze cafeïne kregen. Het effect leek dus vooral zichtbaar wanneer de geheugenroute eerst was verstoord.

Caffeine als geheugenbooster

Associate professor Sreedharan Sajikumar zegt daarover: 'Onze bevindingen laten zien dat de CA2-regio een belangrijk knooppunt vormt tussen slaap en sociaal geheugen. Dit helpt ons beter begrijpen hoe slaaptekort invloed heeft op cognitieve achteruitgang en kan in de toekomst bijdragen aan nieuwe manieren om de hersenfunctie te ondersteunen.'

Betekent dit dat koffie een slechte nacht oplost?

Hoe verleidelijk dat ook klinkt, zover kun je op basis van dit onderzoek nog niet gaan. De studie werd uitgevoerd bij proefdieren. Dat betekent dat vervolgonderzoek bij mensen nodig is om te bepalen of hetzelfde effect ook in ons brein optreedt. Daarnaast blijft slaap de basis voor een scherp geheugen. Cafeïne kan de gevolgen van een korte nacht mogelijk deels opvangen, maar vervangt geen gezonde nachtrust. Zie die cappuccino dus vooral als een tijdelijke assistent en niet als een structurele redder in nood.

Wel geeft het onderzoek onderzoekers nieuwe aanknopingspunten om beter te begrijpen hoe slaaptekort het brein beïnvloedt. En misschien ook hoe bepaalde vormen van geheugen in de toekomst beter beschermd kunnen worden.

Bron: Science Daily

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.