Steeds meer soa’s bij jongvolwassenen, met name door afname condoomgebruik
Getty Images
Het aantal soa’s neemt toe: volgens onderzoek van Independer heeft 1 op de 10 jongeren een soa opgelopen. Dat is zorgwekkend, vinden experts, en vooral het gebrek aan condoomgebruik wordt aangewezen als boosdoener.
Je zou zeggen: het condoom is de uitvinding van de eeuw. Het voorkomt ongewenste zwangerschappen, én beschermt tegen soa’s. Maar in de praktijk worden condooms vaak achterwege gelaten, en dat heeft nog meer gevolgen dan ongeplande zwangerschappen…
SOA’s op de loer
Vorig jaar sprak de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) al van een ‘zorgelijk hoog’ niveau waarop Europese jongeren onbeschermde seks hebben. Ook recent onderzoek van Independer, uitgevoerd door Q&A, toont aan dat condoomgebruik niet zo vanzelfsprekend is: onder jongvolwassenen tussen de 18 en 29 jaar oud, gebruikt bijna de helft geen condoom tijdens de seks.
Van deze groep heeft twintig procent weleens een soa opgelopen. Dat is zorgwekkend, vooral omdat het voor jongeren steeds moeilijker wordt om zich te laten testen bij de soa poli. ‘50 procent van de jongeren die zich daar aanmelden kunnen zich niet laten testen’, zei Lyle Muns van Soa Aids Nederland tegen NPO Radio1.
Naast een zorgwekkende stijging van mensen met syfilis met 7 procent, nam ook het aantal besmettingen met Gonorroe enorm toe: bij vrouwen steeg het aantal diagnoses in 2023 met 78 procent, en bij heteroseksuele mannen met 51 procent. Een besmetting kan leiden tot infecties in bijvoorbeeld de endeldarm, bijballen, urinebuis en baarmoederhals - en is dus geen ‘lichte bijzaak’ van het geen-condoom-dragen te noemen.
Misverstanden
Uit onderzoek van BNNVARA en Spuiten en Slikken bleek dat er nog veel misverstanden bestaan: 8 procent van de jongeren denkt dat je geen soa kunt krijgen als je ‘voor het zingen de kerk uitgaat’ (de penis terugtrekken voor het klaarkomen). Ook denkt 10 procent dat soa's in Nederland nauwelijks voorkomen. Mannen denken dit vaker dan vrouwen (14 procent vs. 6 procent).
Waaróm dragen ze geen condoom?
Uit onderzoek van Studenten.com, waarbij ze 750 jongeren ondervraagden met een enquête, bleek dat de daling van condoomgebruik vooral zichtbaar was in de groep die tussen een relatie en single zijn in zitten (denk aan een friends with benefits, scharrel of date). In deze groep geeft 37,2 procent aan dat ze wel van plan zijn om een condoom te gebruiken, maar dat dit in de praktijk vervolgens niet gebeurt. Zowel bij singles, mensen met een relatie als de ‘ertussenin’-groep zegt ongeveer 1 op de 5 dat ze alleen een condoom gebruiken bij de eerste paar keer seks met een vaste bedpartner.
Onduidelijkheid en ongemak
Meningsverschillen rondom condoomgebruik leiden vaak tot discussie, bleek ook uit het onderzoek, namelijk bij 2 op de 5 deelnemers. Ook zijn vrouwen vaker van plan om een condoom te gebruiken dan mannen - 22 procent tegenover 17 procent. Redenen die worden gegeven voor waarom dat uiteindelijk niet gebeurt, zijn:
- Vrouwen ervaren een sociale druk (van hun bedpartner) om geen condoom te gebruiken
- Het is onduidelijk wie condooms meeneemt, en wie ze betaalt
- Condoomgebruik wordt pas vlak voor of tijdens de seks besproken
Daarbij gebruiken mannen vaak het argument dat het zonder condoom ‘veel fijner voelt’, en leggen ze meer focus op ongemak en alternatieve anticonceptie voor vrouwen (zoals de pil). Vrouwen daarentegen focussen zich meer op veiligheid, zwangerschapspreventie en het maken van duidelijke afspraken. 'Veel mannen vragen alleen of je de pil slikt. Als het antwoord 'ja' is, dan betekent dit al gauw dat ze denken geen condoom meer hoeven te gebruiken', gaf een anonieme respondent aan in de enquête.
Meer seksuele voorlichting nodig
Naast de gebruikelijke seksuele voorlichting op (middelbare) scholen, is er maar weinig aandacht voor het onderwerp. Het is zelfs al meer dan tien jaar geleden dat er een overheidscampagne is geweest rondom veilige seks, zo schrijft NPO Radio 1. Nadat de ‘vrij veilig’-campagne in 2012 beëindigd werd - wegens bezuinigingen - was een jaar later een flinke daling te zien in het condoomgebruik. Daarom heeft Muns een duidelijke boodschap aan de overheid: ‘Doe niet dom en investeer in de seksuele gezondheidszorg.’
‘Denk je dat je een soa hebt opgelopen? Zelftesten, thuistesten of preventieve testen worden niet vergoed vanuit de zorgverzekering’, legt Bas Knoppers, expert zorgverzekeringen bij Independer, uit. ‘Maar een bezoek aan de GGD voor een soa-test is tot je 25ste gratis en anoniem. Je kunt ook naar de huisarts, dan valt het ook onder je basisverzekering. Voor het bezoek aan de huisarts en het laten uitvoeren van de test betaal je dan niets. Maar het bijhorende laboratoriumonderzoek, dat ook onderdeel is van de soa-test, gaat van je eigen risico af. Dus dat moet je wel betalen als die niet volledig gebruikt is.’ Beter een condoom gebruiken, dus.