Hoe seksuele lichaamstherapie vrouwen kan helpen (en met welk risico het komt)

We praten overal over: seks, trauma, grenzen, verlangens. Maar wat als praten niet meer genoeg is? Steeds meer vrouwen zoeken hulp bij lichaamsgerichte sekstherapie, waar aanraking soms onderdeel van het proces is. Dat kan bevrijdend zijn, maar roept ook een vraag op: hoe kwetsbaar wil je je maken?

Lichaamsgerichte sekstherapie gaat verder dan een gesprek; het zoekt lichamelijk contact op. Waarom? Om dichterbij je eigen lijf te komen, angst of schaamte rondom seks aan te pakken of andere problemen te ontleden.

Seksuologisch bodywork

In een vijfsterrenhotelkamer ligt Chiara op een massagetafel, onder een wit laken. Ze is niet gekomen voor ontspanning, maar om opnieuw contact te maken met haar lichaam. De 30-jarige financier voelt zich steeds vaker vervreemd van zichzelf. Wat begon met gesprekken met haar therapeut, groeide uit naar iets anders. Praten alleen was niet genoeg meer. Dus komt er aanraking bij kijken. ‘Eerst hield ze mijn heupen vast’, vertelt Chiara. ‘Daarna bracht ze haar vingers in me, langzaam, en toen wat dieper.’

Ze probeert te voelen wat er gebeurt, zonder te analyseren. Haar therapeut vraagt haar: ‘Wat zou je willen?’ Een simpele vraag, maar voor Chiara nieuw. ‘Ik besefte dat mijn lichaam kracht heeft, en dat ik er zelf invloed op heb.’ Het klinkt misschien als iets tussen therapie en iets veel intiemers in, maar dit valt onder wat ‘seksuologisch bodywork’ wordt genoemd.

Terug in je lijf

Je weet waarschijnlijk wat een seksuoloog is: iemand met wie je seksuele problemen bespreekt. In somatische sekstherapie komt daar iets bij. ‘Somatisch’ betekent: via het lichaam werken. Soms gebeurt dat via aanraking, met als idee dat je lichaam zelf laat zien wat er speelt en dat die signalen kunnen helpen daar meer inzicht in te krijgen.

Voor Chiara voelt het alsof haar lichaam weer één geheel is, en niet langer alsof haar vulva daar een los onderdeel van is. Ze ligt op de massagetafel bij somatisch sekstherapeut Aisha Paris Smith. Ongeveer een derde van haar sessies bevat aanraking, als onderdeel van een combinatie van coaching en therapie waarin lichaam en seksualiteit samenkomen. ‘Veel mensen leren al vroeg dat ze hun lichaam niet echt mogen verkennen’, zegt Paris Smith. ‘Die schaamte kan zich vastzetten in het lichaam.’ Volgens haar kan deze vorm van therapie mensen met trauma helpen om weer contact te maken met lichamelijke sensaties.

Therapie voor betere seksuele ervaringen

De redenen om bij een somatisch sekstherapeut aan te kloppen lopen uiteen. Sommigen, zoals Chiara, zoeken heling. Anderen worstelen met angst of schaamte rondom seks, moeite met klaarkomen of lichamelijke klachten zoals vaginisme, waarbij penetratie pijnlijk is.

De therapievorm wordt vaak in één adem genoemd met yonimassage: een eeuwenoude tantrische massage van de vulva die bedoeld is om spanning los te laten, seksuele energie ‘op te wekken’ en heling te bevorderen. Toch zijn er belangrijke verschillen. Waar een yonimassage meestal wordt geleid door de behandelaar, staat de cliënt centraal bij seksuologisch bodywork. De therapeut werkt vanuit de wensen, grenzen en signalen van degene die tegenover hem of haar zit. Tegelijkertijd bevindt dit werk zich in grijs gebied. In Nederland zijn zowel yonimassage als seksuologisch bodywork niet wettelijk gere- guleerd. Er bestaan opleidingen en certificeringen, maar geen officieel erkend beroepsregister of toezichthoudende instanties.

Steeds populairder

Zolang de behandelaar niet focust op seksueel genot, er sprake is van wederzijdse instemming en geen wettelijke grenzen worden overschreden, zijn deze vormen van begeleiding toegestaan. Somatisch-seksuele therapie werd begin deze eeuw ontwikkeld door seksdocent Joseph Kramer en wint sindsdien aan populariteit. Veel mensen maakten er voor het eerst kennis mee via de Netflix-serie Sex, Love & Goop, waarin deelnemers onderzochten hoe overtuigingen, schaamte en oude ervaringen hun seksleven beïnvloeden. Zo zag je hoe deelneemster Shandra, die opgroeide in een streng religieuze omgeving waarin seks als iets slechts werd gezien, tijdens een sessie voor het eerst zonder pijn penetratie kon ervaren (via de handschoenen van de therapeut).

Veel vrouwen ervaren seksueel geweld

Waarom spreken dit soort alternatieve vormen van seksuele hulpverlening zo veel mensen aan? Misschien omdat de boodschap die vrouwen over hun seksualiteit krijgen vaak tegenstrijdig is. Aan de ene kant worden we overspoeld met producten die meer verlangen, betere seks en sterkere orgasmes beloven. Aan de andere kant zijn problemen als pijn tijdens seks nog altijd onderbelicht.

Naar schatting ervaart één op de vijf Nederlandse vrouwen weleens pijn bij seks, een kleinere groep heeft hier regelmatig last van. Terwijl de oorzaken daarvan nog lang niet volledig zijn onderzocht. Daar komt bij dat seksueel geweld veel vaker voorkomt dan meestal wordt gedacht. Volgens cijfers van Rutgers en het CBS heeft ongeveer een kwart van de Nederlandse vrouwen ooit seksueel geweld meegemaakt. Tel je ongewenste aanrakingen en zoenen mee, dan ligt dat percentage nog hoger. Daders worden zelden veroordeeld of vervolgd. Is het dan vreemd dat steeds meer vrouwen op zoek gaan naar andere manieren om opnieuw contact te maken met hun lichaam?

‘Veel vrouwen krijgen te horen dat ze door de pijn heen moeten’, zegt somatisch sekstherapeut Emily King. ‘Dat hun lichaam het probleem is en dat penetratie het einddoel zou moeten zijn.’ Veel van haar cliënten hebben al meerdere vormen van traditionele seksuologische hulp geprobeerd voordat ze bij haar terechtkomen. In haar sessies staan veiligheid, nieuwsgierigheid en plezier centraal, terwijl ze samen onderzoeken welke ervaringen iemand heeft opgedaan met seks en het eigen lichaam.

Kwetsbare sector

Maar waar dit soort therapeutisch werk voor de één voelt als een vorm van herstel, geldt dat niet voor iedereen. In Schotland bijvoorbeeld, is recent geprobeerd strenger op te treden tegen sekswerk. Uiteindelijk kwam het wetsvoorstel niet door het parlement, maar de discussie blijft fel. En hoewel somatisch sekstherapeuten geen sekswerkers zijn, raakt dit debat hun werk wel. Het heeft gevolgen voor hoe behandelaars hun werk mogen presenteren én hoe klachten worden beoordeeld als grenzen mogelijk zijn overschreden.

Juist die onduidelijke juridische positie maakt de sector kwetsbaar. Mensen die hulp zoeken, bevinden zich vaak in een moeilijke fase van hun leven. Ze kampen met schaamte, pijn, trauma of een gevoel van vervreemding van hun lichaam. ‘95 procent van mijn cliënten zegt zich kapot te voelen’, zegt King. ‘Als je je zo voelt, ben je wanhopig. Bedenk hoe makkelijk je dan te beïnvloeden bent.’

Misbruik ligt op de loer

Waar mensen op zoek zijn naar heling, ligt helaas ook misbruik op de loer. De afgelopen jaren kwamen meerdere schandalen aan het licht binnen de wereld van seksuele wellness en lichaamsgerichte therapie. Een van de bekendste voorbeelden is OneTaste, een Amerikaans bedrijf dat groot werd met zogenoemde orgasmic meditation-sessies. Wat werd verkocht als een vorm van persoonlijke groei en seksuele bevrijding, bleek volgens justitie een omgeving waarin kwetsbare mensen onder druk werden gezet om seksuele handelingen te verrichten.

Oprichter Nicole Daedone en voormalig salesdirecteur Rachel Cherwitz werden schuldig bevonden aan het dwingen van leden tot seksuele activiteiten onder het mom van ‘vrijheid’ en ‘verlichting’. Volgens sekscoach en seksuoloog Lucy Rowett zijn dit geen opzichzelfstaande incidenten. ‘Binnen de sector gaan al langer waarschuwingen rond over mensen die je beter kunt vermijden’, zegt ze. Het probleem is dat die signalen niet altijd leiden tot ingrijpen.

Ook tantraschool Agama in Thailand kwam onder vuur te liggen nadat meerdere vrouwen verklaarden slachtoffer te zijn geworden van seksueel misbruik tijdens sessies die als spirituele of helende ervaringen gepresenteerd werden. De organisatie ontkent de beschuldigingen. Volgens hen is het een spirituele school die is geworteld in de authentieke yogatraditie, en is seksuele tantra maar een klein onderdeel van het onderwijs.

Saskia (34) bezocht Agama toen ze begin twintig was en herstelde van een gewelddadige relatie. ‘Mij werd verteld dat yonimassage de enige manier was om te genezen’, vertelt ze. ‘Er werd niet uitgelegd wat er zou gebeuren.’ Volgens haar mondde de sessie uit in seksueel contact waar ze geen toestemming voor gaf. Pas maanden later, toen ze het met een vriendin besprak, kon ze onder woorden brengen wat er was gebeurd. ‘Ze zei: ‘Meid, je bent verkracht.’’ Agama ontkent ook deze beschuldigingen.

Wie bewaakt die grens?

Voor mensen binnen de sector is het niet moeilijk te begrijpen waarom dit vakgebied gevoelig kan zijn voor misbruik. ‘Het idee dat je een ‘seksuele heler’ bent, kan snel naar je hoofd stijgen’, zegt Rowett. Volgens haar kunnen mensen met verkeerde intenties binnen een sector met weinig toezicht gemakkelijk een soort godcomplex ontwikkelen. ‘In de traditionele therapie leer je over erotische overdracht, waarbij een cliënt zich aangetrokken tot je kan voelen. Bij lichaamsgerichte therapieën is die training niet altijd hetzelfde, terwijl die dynamiek extra aandacht vraagt.’

Wanneer somatische therapie niet voldoende is

Daarnaast zijn somatische therapeuten niet altijd voldoende voorbereid op complexe hulp ­vragen, zeker als er sprake is van trauma. Dat maakt cliënten kwetsbaar. ‘Iedereen die seksueel geweld heeft mee- gemaakt, ervaart dat anders, maar trauma kan nog lang doorwerken’, zegt Jennifer Cirone van Solace Women’s Aid. ‘Juist daarom is goede begeleiding zo belangrijk.’ Volgens haar kunnen veilige aanrakingen onverwacht heftige emoties of herinneringen oproepen. Dat risico neemt toe wanneer therapeuten hun werk presenteren als sterk helend, zonder dat zij de juiste opleiding of expertise hebben.

Een voorbeeld is vaginal mapping, waarbij punten in en rond de vulva worden aangeraakt om lichamelijke reacties te onderzoeken. ‘Dat kan herinneringen of gevoelens oproepen’, zegt King. ‘Als je niet weet hoe je iemand daarin begeleidt, kan dat schadelijk zijn. Ik werkte vier jaar met trauma voordat ik überhaupt mensen aanraakte. Online zie ik ook cursussen die vooral leren hoe je iemand moet aanraken, niet hoe je iemand moet begeleiden.’ Dat is ook de reden waarom verschillende beroepsverenigingen voorzichtig zijn over lichaamsgerichte therapie.

Meer regulering nodig

Over één ding lijken veel experts het eens: meer regulering is welkom. Alleen is de vraag hoe dat eruit moet zien en wie verantwoordelijk is, minder eenvoudig te beantwoorden. Tegelijkertijd benadrukken zowel therapeuten als cliënten dat lichaamsgerichte therapie veel kan betekenen, mits zorgvuldig uitgevoerd en als er duidelijke toestemming, grenzen en deskundigheid zijn. Voor Saskia, die inmiddels zelf met yoni- massage werkt, draait het om lichaamsbewustzijn. ‘Het is een manier voor vrouwen om hun kracht terug te pakken’, zegt ze.

Ook King gelooft dat daar de kern ligt. ‘Het lichaam is heel beschermend en intelligent. Als je er niet naar luistert, ontstaat er voortdurend strijd met jezelf.’ Chiara herkent dat. ‘Het heeft me niet alleen geholpen om opnieuw contact te maken met mezelf op seksueel vlak, maar ook om beter naar mijn lichaam te luisteren in de rest van mijn leven.’

Misschien verklaart dat waarom steeds meer vrouwen zich aangetrokken voelen tot deze vorm van begeleiding. Niet omdat iemand hen vertelt hoe hun lichaam werkt, maar omdat ze de ruimte krijgen om het zelf te ontdekken. Zoals Paris Smith het zegt: ‘Ieder lichaam is anders. Wat wij doen, is ondersteuning bieden op jouw voorwaarden, zodat je kunt ontdekken wat jij zelf prettig vindt – niet wat iemand anders je vertelt.’

Waar kun jij terecht voor seksuele hulp?

Heb jij zelf moeite met intimiteit of heb je vragen over seks? Je hoeft er niet alleen meer rond te lopen. Dit zijn drie tips die je op weg kunnen helpen:

1. Begin bij de huisarts

‘Bij lichamelijke klachten of pijn is de huisarts altijd het eerste aanspreekpunt’, zegt psychotherapeut Hannah Jackson-McCamley. ‘Die kan doorverwijzen naar een seksuologische kliniek of gynaecoloog. Als het meer gaat om emoties, trauma of angst, kan een psychotherapeut helpen.’

2. Zoek erkende hulp

Kijk altijd of iemand is aangesloten bij een officiële beroepsvereniging, zoals de NVVS (Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie). Ook gespecialiseerde GGZ-teams of organisaties zoals Transvisie kunnen steun bieden bij vragen rond seksualiteit en gender.

3. Zelf meer begrijpen

Soms helpt het ook om zelf meer inzicht te krijgen in hoe je lichaam en seksualiteit werken. Jackson-McCamley noemt bijvoorbeeld Come As You Are van Emily Nagoski en Mind The Gap van Karen Gurney als toegankelijke boeken die je op weg kunnen helpen.

Verder de diepte in

Nieuwsgierig naar meer van zulke interessante artikelen? In de nieuwste editie van Women's Health, met met Iris Enthoven, Martijn Manschot en Niels Oosthoek op de cover, vind je ingrijpende verhalen, maar ook artikelen met gezondheidsfeiten, leuke interviews plus nog veel meer over sport, gezondheid en lifestyle.

Het tijdschrift met Iris Enthoven, Martijn Manschot en Niels Oosthoek op de cover ligt nu in de winkels - en hier kan je 'm online bestellen. Wees er snel bij, want op = op! Het magazine liever in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie van WH. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.