Na het zien van de ‘Inside the Manosphere’ vroegen wij ons af: bestaat er ook toxische feminiteit?

Heel TikTok heeft het over ‘Inside the Manosphere’ - de docu waarin documentairemaker Louis Theroux een deep dive neemt in de manosfeer. Op het internet zijn velen het er over eens dat het hier om extreme - en problematische - denkbeelden gaat. De ideale vent volgens de manosfeeraanhangers? Rijk, heel gespierd en met een ondergeschikte vrouw aan de zij (of misschien wel meerdere). Feministisch kunnen we dit gedachtegoed absoluut niet noemen…

De manosfeer en de toxic masculinity die eraan kleeft, staan dus volop in de schijnwerpers. Maar na het zien van de docu vroegen wij bij Women’s Health ons ook af (nadat we het met de nodige verontwaardiging hadden gekeken): bestaat er eigenlijk ook een vrouwelijke variant - oftewel toxische femininiteit?

Eerst even over toxische masculiniteit

Hebben we het over de manosfeer, dan verwijzen we naar online content waarin een radicale visie op mannelijkheid wordt gepromoot. Zoals Rutger Otto het op Nu.nl verwoordt: ‘In deze online wereld, gedomineerd door opgepompte en opgefokte mannelijke influencers, komen een paar extremen samen. Antisemitisme, vrouwonvriendelijkheid (of beter gezegd: discriminatie), complottheorieën en schimmige verdienmodellen, om er maar een paar te noemen.’

Daar komt ook toxic masculinity (toxische masculiniteit) om de hoek kijken. Volgens socioloog Michael Flood komt dit neer op het ‘benadrukken van de slechte aspecten van stereotiepe mannelijke eigenschappen’. Mannen worden hierbij, zo luidt de wetenschap, getraind en onder druk gezet om zich op een bepaalde manier te gedragen. In de praktijk komt dit neer op hardheid, agressie, een afkeer tegen vrouwelijke eigenschappen en macht. Dit wordt een probleem wanneer het bij mannen wordt opgedrongen. En wanneer het de vrijheid van anderen wegneemt. 

Dit soort toxische masculiniteit zagen we ook in de documentaire, toen Louis volgens één van de geïnterviewde manosfeermannen niet hard genoeg tegen een boksbal sloeg - dat werd ‘gay’ genoemd. Ook horen we van een andere geïnterviewde de uitspraak ‘Ik bepaal wanneer ik mijn penis in jou stop’ voorbij komen, gericht aan de vrouw. 

Lees hier om te weten hoe je seksuele dwang herkent.

Toxische vrouwen

Toxische masculiniteit gaat dus over een bepaalde, problematische blik op wat mannelijkheid zou moeten zijn. Een enorm groeiend probleem, wat zich onder andere uit in toenemende vrouwenhaat. Maar bestaat er eigenlijk ook een vrouwelijke variant?

Het korte antwoord: ja, daar lijkt het wel op. Zo wordt de term toxic femininity in studies regelmatig benoemd. Maar wat het nou precies inhoudt, daar lijken de meningen over verdeeld, zo schrijft wetenschapper op het gebied van gender en communicatie Karrin Vasby Anderson. Met andere woorden: verschillende mensen houden verschillende betekenissen aan - we benoemen er een paar.  

Wist je trouwens dat een vriendschap ook toxisch kan zijn? Lees hier meer.

Toxische femininiteit als stereotype vrouwelijkheid

Eigenlijk sluit deze definitie goed aan bij toxische masculiniteit: mannen zijn sterk, beschermend en dominant, en vrouwen horen juist onderdanig, passief en schikkend te zijn. Psycholoog Ritch G. Savin-Williams beschrijft toxische femininiteit als geïnternaliseerde vrouwenhaat - je hebt bestaande gedachtegoeden en waarden en normen eigen gemaakt. Daarbij zou toxic femininity vrouwen stimuleren om hun eigen behoeften te negeren.

Oftewel: toxische masculiniteit en toxische femininiteit komen binnen deze benadering beiden voort uit seksisme, en pushen hen om in een bepaald, vastgesteld plaatje te passen. 

Toxische feminiteit als giftig gedrag

Een andere benadering beschouwt toxische femininiteit niet als stereotypering, maar juist als giftig gedrag - denk aan agressie en achterbakse praktijken. In die zin is het eigenlijk ook heel vergelijkbaar met toxische masculiniteit; de vrouwelijke versie van de dominante en overheersende houding. 

Toxische feminiteit als haat tegen mannen

Anderen zien toxische femininiteit weer als haat op mannen - dit als tegenreactie op toxische masculiniteit, waarbij de gedachtengang heerst dat mannen slachtoffer worden van het gedrag van vrouwen. Men gebruikt toxische femininiteit ook als manier om feminisme tegen te gaan, als een soort tegenargument dat suggereert dat toxische femininiteit even gevaarlijk is als toxische masculiniteit, maar dan voor de andere partij. 

Een focus op ‘toxic’, niet op gender

Alhoewel toxische masculiniteit nu voornamelijk aan het licht wordt gebracht - zoals in de documentaire ‘Inside the Manosphere’ - wordt er ook meer aandacht besteed aan toxische femininiteit. Maar of het nu om mannen of vrouwen gaat, problematisch is vooral het stukje ‘toxic’. Toxisch gedrag is, ongeacht gender, een issue. Dat hebben we in de documentaire immers al op een dienblad voorgeschoteld gekregen.

Het overkoepelende probleem? Dat is (verrassing) seksisme

Bovendien is er bij toxische masculiniteit én femininiteit volgens Healthline één belangrijke rode draad te zien: het komt uiteindelijk voor allebei neer op maatschappelijke ondergeschiktheid van het vrouwelijke geslacht - seksisme. Strenge genderrollen, straffen van gedrag dat buiten de 'norm' is en bepaalde macht willen over het andere geslacht én over elkaar. Alle vormen worden gepromoot op social media, wat seksistisch gedachtegoed normaliseert. En dat schaadt niet alleen vrouwen, maar ook mannen.

En juist dát moeten we vooral niet vergeten.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.