Veel vrouwen hebben ongemerkt een ijzertekort - zo herken je het

Vermoeid, vergeetachtig of steeds duizelig? Je denkt misschien: burn-out. Maar het kan ook iets heel anders zijn: een ijzertekort. Wist je dat één op de vier menstruerende vrouwen hiermee rondloopt zonder het te merken? Zo herken je het en dit kun je eraan doen.

Een ijzertekort blijft vaak onopgemerkt doorsudderen, maar kan ondertussen wel degelijk impact hebben op je dagelijks leven.

Tekst: Marloes Graat

Duizelig door ijzertekort

‘Straks val je nog flauw op het perron, niet alweer duizelig worden’, zei ik tegen mezelf. Het was de zoveelste keer dat ik vlekken voor mijn ogen kreeg als ik te snel opstond. Concentratieproblemen en vermoeidheid waren dagelijkse kost. Niet gek, dacht ik: ik had twee jonge kinderen, ik werkte vier dagen en probeerde na mijn verlof mijn sociale leven weer op te pakken. De bedrijfsarts dacht eerst aan overspanning en vroeg me om bloed te laten prikken. Toen bleek dat mijn ferritine 16 was, schrok ze zichtbaar. Ik was niet overspannen, maar had flink ijzergebrek. Hoe kan het dat veel vrouwen rondlopen met klachten zonder dat deze herkend worden?

Is het een burn-out?

Internist Hilde Roijen legt uit: ‘Huisartsen kijken vaak alleen naar hemoglobine (Hb). Als dat binnen de normaalwaarden is (in Nederland is dat tussen de 7,5 en 10,0), wordt er niets gedaan, terwijl je ferritine wél te laag kan zijn.’ Uit onderzoek gepubliceerd in Nature (Foy et al., 2024) blijkt dat iedereen een eigen Hb-setpoint heeft. ‘Heb je setpoint 8,7 en je Hb is 7,5? Dan zit je onder je normaal en ervaar je klachten’, aldus Roijen.

Samen met internist Marlijn Hoeks maakte Roijen de podcast Maak kennis met je blinde vlek over ijzergebrek. ‘Tachtigduizend luisteraars hebben hem al gehoord, vrouwen sturen hem massaal door.’ In de podcast leggen Hoeks en Roijen uit dat je Hb en ferritine kunt vergelijken met je bankrekening. Je Hb is wat er in je portemonnee zit, je ferritine is wat je op je bankrekening hebt staan. Je ijzervoorraad. ‘Een ferritine lager dan 30 betekent geen voorraad, dat is nul’, legt Roijen uit. Klachten die daarbij kunnen horen zijn vermoeidheid, futloos, hersenmist, prikkelbaarheid, duizeligheid. Klinkt bekend bij burn- out? Precies.

IJzertekort over het hoofd gezien

Dat betekent dus dat klachten soms verkeerd geïnterpreteerd worden en vrouwen met een foute diagnose de spreekkamer verlaten. Waarom duurde het zo lang voordat de richtlijn werd aangepast? ‘Het lijkt misschien alsof huisartsen hier niet naar luisteren, maar dat doen ze wél’, legt Roijen uit. ‘Het probleem is dat huisartsen simpelweg niet álle nieuwe onderzoeken kunnen bijhouden. Daarom zijn er richtlijnen. Het is belangrijk dat vrouwen hun ervaringen blijven delen en met hun huisarts kijken of het zinvol is om ferritine te prikken. Continu moe zijn hoort niet bij het leven. Hoe meer vrouwen hun verhaal vertellen, hoe meer aandacht dit onderwerp krijgt.’ Roijen en Hoeks hebben zelfs een subsidieaanvraag lopen voor een grootschalig weten- schappelijk onderzoek naar ijzergebrek. Er zit dus beweging in – en het laat zien dat je als vrouw wél het verschil kunt maken door je klachten serieus te nemen.

Weinig energie door weinig ijzer

Online marketeer Karin (35) dacht eerst dat ze een burn-out had, terwijl ze eigenlijk met een ijzertekort kampte. Ze dacht dat het kwam door te veel hooi op haar vork, met werk en de gebroken nachten van haar twee zoontjes. ‘Ik werkte vier dagen en op vrijdag, als ik vrij was, voelde ik me echt helemaal leeg. Met de kinderen op stap of ’s avonds uit eten met vriendinnen, dat zat er gewoon niet in. Ik was alleen maar bezig met bijkomen. Je past je er ook een beetje op aan: niet piepen, zelf alles regelen voor de kinderen en op werk alle ballen hoog houden. Totdat ik merkte dat ik steeds meer ballen liet vallen. Het enige wat ik nog deed, was op werk mijn hoofd boven water houden en thuis aanmodderen. Voor sociale afspraken had ik geen energie meer. Dat kan toch niet de bedoeling zijn als je vijfendertig bent?’

Karin had in het verleden te maken met overspannenheidsklachten, maar dit voelde anders. ‘Je gaat wel twijfelen als een huisarts of je partner zegt: je hebt het ook wel druk gehad. Maar ik voelde zelf dat het lichamelijk was. Na traplopen was ik buiten adem. Het was niet mentaal moe zijn, maar mijn lichaam dat er moeite mee had.’

In haar zoektocht naar de reden voor haar vermoeidheid, ging Karin weer boksen, in de hoop meer energie te krijgen. Maar al snel bleek dat te veel. ‘Ik werd duizelig tijdens de training en was daarna helemaal kapot. Na een vakantie van zes weken voelde ik me nog net zo uitgeput als daarvoor. Op werk ging het niet meer: concentratieproblemen en vergeetachtigheid namen toe. De huisarts vroeg eerst of mijn werk stressvol was, of de kinderen doorsliepen en of ik relatieproblemen had. Ze legde het bij de mental load van een jonge moeder. Toen heb ik zelf aangedrongen op uitgebreid onderzoek, inclusief ferritine. Tijdens mijn zwangerschap was die waarde al twee keer laag geweest. Ik ben blij dat ik er zelf om vroeg, want dat is niet standaard. Toen bleek dat mijn ferritine 14 was – veel te laag ferritine 14 was – veel te laag – en dat dit al mijn klachten verklaarde.’

De impact van een ijzertekort

Roijen: ‘Het lastige aan de huidige richtlijn is dat huisartsen pas in actie komen als vrouwen helemaal onderaan de normaalwaarde zitten, dus bij 7,5. Op dat moment is bij 97 procent van de vrouwen hun ijzervoorraad al op, dus heb je een flinke achterstand. Die loop je niet zomaar in.’ Karin: ‘Het lastigst was de onzekerheid van het hele proces. Het was geen onwil van mijn huisarts, maar er is weinig bekend. Er ligt geen kant-en-klaar stappenplan. Bij mij duur- de het bijvoorbeeld best lang voordat de ijzertabletten aansloegen; eerst daalde mijn ferritine zelfs nog.

Op advies van een internist liet ik ook onderzoeken doen naar een mogelijke glutenallergie, want dat kan opname van ijzer beïnvloeden. Pas na twaalf weken begon mijn ferritine te stijgen. De internist was terughoudend met een ijzerinfuus. Telkens weer moest ik afwachten of de tabletten mijn maandelijkse bloedverlies konden bijhouden en of mijn lichaam het ijzer überhaupt opnam. Je leven staat dan telkens weer acht weken on hold. Inmiddels ben ik al een half jaar uitgevallen op werk.’

Het ijzertekort heeft voor Karin niet alleen impact op werk, maar ook op haar sociale leven. ‘Ik moet al mijn activiteiten incalculeren. Ik schat van tevoren in hoeveel energie het me kost en of ik daarna kan bijtanken. Ik mis het om onbevangen aan de dag te beginnen en te zien wat er op me afkomt. Ga ik naar een verjaardag met mijn zoontjes, dan weet ik dat ik de volgende dag de hele dag op de bank lig. Dat is frustrerend, want je wilt een actieve, leuke moeder zijn, geen moeder die passief op de bank hangt. Dat het herstel zo lang en onzeker is, maakt het nog moeilijker.’

Wat te doen bij een ijzertekort?

Zelf herken ik de frustratie over het herstelproces als geen ander. Soms dacht ik: heeft mijn huisarts wel door hoe weinig je kunt doen met een ijzertekort en twee kinderen? Zelfs een rondje lopen of naar de speeltuin gaan was een tijdlang al te veel. Waarom zijn artsen zo terughoudend met ijzertabletten? Is er een risico? Volgens Roijen niet: ‘Er zit geen risico aan ijzertabletten slikken. IJzerstapelen is eigenlijk niet mogelijk. Ik vind wel dat je alleen moet slikken als je weet dat je een tekort hebt, dus bij een ferritine onder de 30.’ Heftige menstruaties vergroten het risico op een ijzertekort, en ook vegetariërs moeten goed opletten. Met de pil of een hormoonspiraal kun je het bloedverlies en dus ijzerverlies beperken. Wil je geen hormonale anticonceptie? ‘Dan moet je je hele menstruele leven ijzertabletten blijven slikken, dat kan prima’, legt Roijen uit.

Met Karin gaat het inmiddels langzaam beter. Ook zij koos voor een hormoonspiraal, zodat haar ijzerverlies niet elke maand weer oploopt. ‘Het gaat nog steeds op en af, maar ik merk wel verschil met toen ik me net ziek had gemeld. Toen kon ik maandenlang niks sociaals doen. Een etentje was echt geen optie. Nu kan ik voorzichtig weer van dit soort dingen genieten.’ Ik kan weer een sprintje naar de trein trekken als ik te laat van huis ga. Duizeligheid en hartkloppingen zijn verleden tijd. Het was een dure les, maar ik weet nu: je klachten serieus nemen kan het verschil maken tussen een kuur ijzertabletten slikken of een half jaar volledig uit de running zijn door een lege ijzervoorraad. Daarom is het zo belangrijk dat het bewustzijn over ijzertekort groeit, zodat geen enkele vrouw meer hoeft te functioneren op halve kracht en denkt dat dat normaal is.

Nog meer leesvoer

Dit artikel staat in de nieuwste editie van Women's Health magazine. Het tijdschrift met Marijn Kuipers op de cover ligt nu in de winkels - maar je bestelt ‘m ook hier online. Wees er snel bij, want op = op! Het nieuwe nummer liever in de brievenbus ontvangen? Word abonnee en ontvang altijd als eerste de nieuwste editie. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Wil je bijdragen aan ons onderzoek naar eetgedrag, lichaamsbeeld en mentale gezondheid? Hier vind je de enquête!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.