Vervroegd in de overgang: ‘Ik was 34 en mijn kinderwens was ineens voorbij’
Women's Health
Hartkloppingen, opvliegers, hoofdpijn… Stress, denk je al snel. Maar je zou ook vervroegd in de overgang kunnen zitten. Dat is, op z’n zachtst gezegd, bepaald geen pretje, en heeft een behoorlijke impact op je leven. Wat kun je doen?
Tekst: Cilla Peters
'Zelf zwanger worden zit er niet in. Hier heb je een kaartje van een rouwtherapeut, daar kun je terecht, veel sterkte.’ Met die woorden sluit Willekes arts het gesprek af. Tien minuten later loopt Willeke verdwaasd het ziekenhuis uit, het parkeerterrein op. Daar staat ze dan, 34 jaar. Al sinds haar dertigste komt ze in het ziekenhuis in de hoop op een kind, omdat zwanger worden op de natuurlijke manier niet lukt. Ivf-, IUI, niets werkt. Haar lichaam reageert niet op het hormoon dat cruciaal is voor de vruchtbaarheidsbehandeling.
En dan brengt haar arts het verpletterende nieuws: Willeke zit in de vervroegde overgang. De ivf-behandeling wordt per direct stopgezet. Een zwangerschap met haar eigen eicellen is niet meer mogelijk. Wel kan ze nog eiceldonatie, pleegouderschap of adoptie overwegen, maar haar eigen traject eindigt hier. ‘Ik kon bijna niet meer op mijn benen staan en eenmaal op de parkeerplaats, klapte ik tegen de grond. Ik zat op mijn knieën naast de auto en moest zo huilen, alle opgekropte emoties kwamen eruit. Ik wist: ik zal nooit zwanger raken.’
Geen begeleiding
Het is de ontlading van jaren vol onzekerheid en medische molens. Willeke doorstond heel wat voordat ze na vier jaar eindelijk die diagnose kreeg. ‘De eerste test in het fertiliteitstraject was een baarmoederfoto. De arts zei dat het wat pijnlijk kon zijn, maar bij mij deed het extreem veel pijn. Mijn eileiders werden doorgespoten met een vloeistof. Het voelde alsof alles in mijn buik explodeerde. Ik gilde het uit, mijn man viel bijna flauw door wat er gebeurde. Dat was een enorm traumatische ervaring.’
Ook andere behandelingen lieten diepe sporen na. ‘Ik kwam naar het ziekenhuis om zwanger te worden. Dat lukte niet en daarmee was het traject voor de artsen klaar. Maar voor mij was het meer dan een medisch proces, het was ook een mentale reis. Daar kreeg ik geen enkele begeleiding bij. Daardoor ging ik steeds weer over mijn eigen grenzen. Ik dacht dat ik alles maar moest ondergaan, voor het hogere doel: een kind. En dat ik niet moest zeuren. Maar het waren ingrijpende, intieme behandelingen. Elke keer weer met mijn benen wijd in de behandelstoel, heel veel verschillende mensen die iets met mijn lichaam deden. Het klinkt heftig, maar ik voelde me gebruikt en op een bepaalde manier zelfs verkracht. Met de kennis van nu had ik het vruchtbaarheidstraject veel eerder stopgezet.'
Schaamte
Toen bleek dat de IUI- en ivf behandelingen niet aansloegen, sprak Willekes arts voor het eerst hardop uit wat ze al had gevreesd: ze zou in de vervroegde overgang kunnen zitten. Hoewel dat het laatste is wat je wilt horen als je probeert zwanger te worden, was Willeke ergens ook opgelucht. ‘Ik snakte naar duidelijkheid. Ik had opvliegers waarbij het voelde alsof er stoom uit mijn oren kwam, hoofdpijn, hartkloppingen, blaasontstekingen: allerlei klachten die ik in eerste instantie totaal niet kon plaatsen. Alles draaide om zwanger worden. Ik voelde niet meer wat er in mijn lichaam gebeurde.’
Na vier jaar onzekerheid kwam dan eindelijk de diagnose: Willeke zat vervroegd in de overgang. En toch kwam die klap alsnog hard aan. ‘Ik stond onder hoogspanning: slapen lukte niet meer, ik kon geen prikkels verdragen en kon mijn werk niet meer aan. Ik kreeg een burn-out en belandde in de ziektewet.’ De diagnose bracht ook iets anders met zich mee: schaamte. ‘Ik vond er heel veel van dat ik een jonge vrouw was en geen werkende eierstokken meer bleek te hebben. Ik hoorde in de bloei van mijn leven te zitten, maar voelde me zó anders dan leeftijdsgenoten, net een alien. Mijn klachten matchten wel met die van vrouwen van twintig jaar ouder, maar daar wilde ik helemaal niet bij horen.’
Dealen met klachten
Willeke is niet de enige met deze diagnose. Zo’n 3 tot 4 op de 100 vrouwen krijgt voor haar veertigste te maken met POI (prematuur ovariële insufficiëntie), oftewel de vervroegde overgang. Ter vergelijking: de meeste vrouwen komen pas tussen hun 45e en 55e in de overgang. Net als bij de ‘normale’ overgang is bij POI je eicelvoorraad op. Daardoor stopt de aanmaak van het vrouwelijke hormoon oestrogeen, wat niet alleen de vruchtbaarheid beïnvloedt, maar ook andere lichamelijke gevolgen kan hebben. ‘Door het tekort aan oestrogeen wordt het risico op hart- en vaatziekten en botontkalking groter’, legt gynaecoloog Yvonne Louwers uit.
Ook op mentaal vlak kan de vervroegde overgang impact hebben. ‘Veel vrouwen komen in een rouwproces terecht omdat hun kinderwens vervliegt, of worstelen met hun zelfbeeld: wie ben ik nog als mijn lichaam ‘faalt’ op jonge leeftijd?’ vult psycholoog Geranne Jiskoot aan. De twee runnen samen het Expertisecentrum vervroegde overgang (POI) in het Erasmus MC Rotterdam. Ze richtten de poli op in 2020, omdat de juiste zorg en begeleiding bij POI vaak ontbraken. Gynaecoloog Louwers focust op symptoombestrijding en preventie: ‘Je kunt POI niet genezen, je kunt ook niet voorkomen dat je vervroegd in de overgang raakt. Maar je kunt wél iets doen tegen de gevolgen. We zetten vaak hormoonsuppletietherapie (HST) in - het aanvullen van oestrogeen en progesteron - om risico’s op lange termijn, zoals osteoporose en hartziekten, te verkleinen.’
Psycholoog Jiskoot geeft daarnaast handvatten om met overgangsklachten om te gaan. ‘Niet alle klachten zijn op te lossen met hormoonsuppletietherapie, dus mijn werk richt zich vooral op hoe je het best kunt omgaan met de situatie. Dat zorgt ervoor dat sommige vrouwen minder last hebben van stemmingswisselingen en beter in hun vel zitten. Maar het grootste deel van mijn werk bestaat uit rouwverwerking: hoe voel je je als vrouw nu je in de vervroegde overgang zit? Ook bied ik groepstrainingen aan waarin vrouwen in contact komen met lotgenoten. Hun vriendinnen zijn vaak bezig met trouwen en kinderen krijgen, dan is het fijn om met andere vrouwen te praten die hetzelfde meemaken.’
De kunst van communiceren
Willeke weet als geen ander hoe moeilijk het is om kinderloos te blijven, terwijl iedereen om je heen juist wél kinderen krijgt. ‘Mijn zusje, collega’s, vriendinnen... elke zwangerschap was heel triggerend en bracht alle emoties van het vruchtbaarheidstraject meteen terug. Ik weet nog dat mijn zusje zwanger was van haar eerste kind en op een verjaardag een echo van de baby liet rondgaan. Ik wist niet dat ze dat zou doen, en het overviel me. We clashten enorm. Tegelijkertijd was het een eyeopener: ik had werk te doen. Hoe kon ik mijn verdriet een plek geven, zonder het geluk van een ander te overschaduwen?’ Willeke besloot het gesprek aan te gaan.
‘Babyshowers sloeg ik over. Ik zei tegen vriendinnen: ik wil er wel voor je zijn, maar kom liever een -op -een bij je langs.’ Met haar zusje praatte ze het echo-incident uit. ‘Onze band is er juist sterker door geworden. Ik vond het wel spannend om bij haar op kraamvisite te gaan, omdat ik wist dat ik liefde, jaloezie én verdriet tegelijk zou voelen. Natuurlijk was haar kindje enorm welkom. Ik gunde de hele wereld een zwangerschap. Maar mezelf ook.’ Ook voor Willekes relatie was het een pittige periode. ‘Mijn partner en ik gingen allebei anders om met onze ongewenste kinderloosheid. Mijn kinderwens was sterker dan die van hem en daardoor voelde ik me soms heel eenzaam. Het was de kunst om te blijven communiceren, maar dat was hard werken. Er was een punt waarop ik dacht: volgens mij kunnen wij beter uit elkaar gaan. Dat had ook met mijn zelfbeeld te maken: ik kon hem geen kinderen geven, dus dan kon hij beter een relatie met iemand anders krijgen, dan had hij tenminste nog de keuze of hij kinderen wilde.”
Ongewenste kinderloosheid
Jarenlang worstelde Willeke met haar ongewenste kinderloosheid. ‘Maar inmiddels ben ik uit die donkere tunnel. Ik ben blij met mijn leven. Het heeft betekenis, ook zonder kinderen. Ik waardeer mijn vrijheid enorm, en ik weet nu dat een leven zonder kinderen heel bevredigend en prettig is. En als ik nu opnieuw mocht kiezen, dan weet ik: ik zou niet eens meer een kind willen.’
Dat betekent overigens niet dat haar moedergevoelens zijn verdwenen. ‘Die gevoelens neem ik serieus. En ik geef er ruimte aan. Gelukkig heb ik neefjes en nichtjes waar ik dol op ben. Ik vind het heerlijk om van ze te houden en ze te verwennen. Wel de lusten, niet de lasten.’
Warm bad
Willeke vindt het misschien nog wel het lastigst dat ze in aanloop naar haar diagnose geen mentale begeleiding van het ziekenhuis kreeg. Precies dát is het gat dat gynaecoloog Yvonne Louwers en psycholoog Geranne Jiskoot proberen te vullen. ‘Wij zijn uniek in de combinatie van medische en mentale zorg’, zegt Louwers. Toch wil ze ook graag benoemen dat zij en Jiskoot niet de enigen zijn die gespecialiseerd zijn in de vervroegde overgang. ‘Er zijn meer collega’s die veel over dit onderwerp weten en die hun werk goed doen.’ Willeke klopte in 2017 – jaren voordat de POI-poli werd opgericht – aan bij een vrouwenkliniek. Daar ervaarde ze voor het eerst dat warme bad en de liefdevolle behandeling die ze zo nodig had. ‘Eindelijk voelde het alsof iemand me echt wilde begrijpen. Ik kreeg informatie over hormonen en keuzes: synthetisch of bio-identiek? Ineens had ik weer regie over mijn eigen lichaam en leerde hoe ik mijn lijf kon ondersteunen met een gezonde leefstijl, voeding en beweging.’
Ook de POI-poli van Louwers en Jiskoot geeft begeleiding op het gebied van leefstijl. Jiskoot: ‘Het liefst zouden we zien dat iedere vrouw in de vervroegde overgang krachttraining gaat doen omdat je spiermassa afneemt door de oestrogeen daling, maar dat advies past niet bij iedereen.’ Louwers vult aan: ‘Voor vrouwen met POI is het effect van een gezonde leefstijl nog groter dan gemiddeld. Het helpt echt.’
De fysieke klachten die Willeke door de vervroegde overgang ervaart, heeft ze dankzij de begeleiding van de vrouwenkliniek inmiddels onder controle. ‘Ik doe aan yin yoga om soepel te blijven, doe wekelijks krachten conditietraining in de sportschool, eet zo puur en gezond mogelijk en doe aan intermittent fasting. Sinds mijn vierendertigste gebruik ik bio-identieke hormonen. En ik moet zeggen: mijn gewrichtsklachten, slaapproblemen en vermoeidheid zijn grotendeels verdwenen. Ik zit eindelijk weer lekker in mijn vel.’
Het moge duidelijk zijn: POI is iets waar meer aandacht voor moet komen. De impact die de vervroegde overgang op je leven heeft, is niet misselijk. Terwijl de juiste behandeling het verschil kan maken tussen overleven en leven. Precies daarom is het belangrijk om verhalen als die van Willeke te delen en zo het bewustzijn rondom POI te vergroten.
Want pas als we de vervroegde overgang beter leren herkennen, kunnen we vrouwen écht de zorg geven die ze verdienen.
Hoe herken je de vervroegde overgang?
Zo’n 3 tot 4 op de 100 vrouwen krijgt voor haar veertigste te maken met POI. Lange tijd dacht men dat het om 1 op de 100 ging, vertelt gynaecoloog Yvonne Louwers. Maar doordat de symptomen inmiddels beter worden herkend, wordt de diagnose nu vaker gesteld. Aan welke symptomen herken je de vervroegde overgang? Volgens het Expertisecentrum vervroegde overgang (POI) kun je last hebben van de volgende klachten:
- Een onregelmatige of afwezige menstruatiecyclus
- Opvliegers
- Nachtzweten
- Slaapstoornissen
- Vermoeidheid
- Verminderde belastbaarheid
- Seksuele problematiek
- Geheugenstoornissen
- Stemmingswisselingen
- Depressieve en angstige gevoelens
Dit artikel werd gepubliceerd in Women’s Health magazine Augustus/September 2025.