Volgens dit onderzoek kan gapen helpen om afvalstoffen in je hersenen af te voeren

Heb je eenmaal het gevoel dat je moet gapen, kan het moeilijk zijn om ermee te stoppen. Maar als we dit onderzoek moeten geloven is dat zo verkeerd nog niet: onderzoekers vonden aanwijzingen dat gapen kan helpen om afvalstoffen in je hersenen af te voeren. Say what? 

Dat gapen een belangrijke functie heeft komt misschien niet als een verrassing. Het is een fabeltje dat het zorgt voor extra zuurstof voor de hersenen, zoals veel mensen denken. Wat het wel doet? Gapen koelt je hersenen af. Daarnaast is het een belangrijke manier om te ontspannen. En als we dit onderzoek mogen geloven zit er nog een voordeel aan: het helpt bij het afvoeren van de afvalstoffen in de hersenen. We vertellen hoe dat zit.

Wat vonden de onderzoekers? 

Voordat je begint met de hele dag door gapen onder het mom van dat het goed is voor je gezondheid een kleine disclaimer: het onderzoek is geen definitief bewijs dat gapen je hersenen ‘reinigt’. Wel levert het een aantal interessante uitkomsten op, die suggereren dat een gaap hier en daar geen kwaad kan.

Voor het onderzoek lieten 22 deelnemers MRI-scans van hun hoofd en nek maken. Tijdens de scans kregen ze verschillende opdrachten: ze moesten gapen, diep ademhalen, proberen een gaap in te houden en normaal ademen.

Meer dan ademhalen

En daar zagen de onderzoekers iets bijzonders. Het hersenvocht dat de hersenen en ruggenmerg omgeeft stroomde weg van de hersenen als een deelnemer gaapte. Haalde iemand diep adem, ging het vocht juist de andere kant op - terug naar de hersenen. Ook zagen ze dat diep ademhalen en gapen ervoor zorgde dat er meer bloed uit de hersenen wegstroomde. Daardoor ontstond er weer ruimte voor vers bloed.

‘Deze bevindingen tonen aan dat gapen meer is dan een diepere ademhaling. Het is een specifieke cardiorespiratoire handeling (red. het samenspel tussen bloedsomloop en het ademhalingssysteem), die de stroming van hersenvocht herschikt’, schrijven de onderzoekers.

Wat betekent dit? 

Dat klinkt allemaal mooi, maar wat zegt dit nou? Hoewel de onderzoekers bewegingen in hersenvocht en bloedstroom in de hersenen constateerden, hebben ze niet verder uitgezocht wat de betekenis hiervan is. Wel hebben experts een aantal interessante theorieën.

Neurochirurg Randy D’Amico legt uit dat hersenvocht niet alleen de hersenen en het ruggenmerg beschermt, maar ook helpt bij het transport van voedingsstoffen en het afvoeren van afvalstoffen die de hersenen niet nodig hebben. Vanuit de wetenschap is hier de laatste jaren meer belangstelling voor. ‘Zo wordt een verminderde afvoer van afvalstoffen in verband gebracht met veroudering en neurodegeneratieve aandoeningen (red. aandoeningen die de hersenen en het ruggenmerg aantasten, zoals Alzheimer en Parkinson)’, vertelt D’Amico. ‘Maar dit onderzoeksgebied is nog volop in ontwikkeling, dus deze gegevens zijn nog lang niet definitief.’ 

Het zou dus kúnnen dat gapen bijdraagt aan de afvoer van afvalstoffen in de hersenen. De manier waarop het hersenvocht en het bloed op een gecoördineerde wijze samen uit de hersenen wegvloeien, duidt hier volgens neuropsycholoog Davide Cappon in ieder geval wel op.

Toch blijft het bij een hypothese, zegt Cappon. ‘Er is niet aangetoond dat gapen de hersenen ‘reinigt’. Wel laat het onderzoek zien dat gapen mogelijk complexere fysiologische functies heeft dan we eerder dachten.’

Wat gebeurt er in je hersenen tijdens het gapen?

Wat weten we dan wel zeker dat er gebeurt als je gaapt? Cappon vertelt dat gapen een supercomplex neurologisch en fysiologisch proces is in je hersenen, ‘waarbij allerlei netwerken tegelijk samenwerken.’

Neuroloog en slaapdeskundige W. Christopher Winter vult aan: ‘Door de jaren heen leren we dat gapen tal van potentiële voordelen en functies met zich meebrengt.’ De bevindingen van dit onderzoek suggereren volgens Dr. Winter dat gapen een potentieel back-upsysteem is voor de hersenen. 

‘Als je goed slaapt, doet het afvoernetwerk in de hersenen zijn werk’, zegt hij. ‘Als je niet genoeg - of niet goed - slaapt, voelt het gapen plotseling alsof je hersenen zeggen: als je niet goed gaat slapen en dit afvoernetwerk systeem niet activeert, dan zetten we de back-up pomp aan.’

>> Heb je tijdens het lezen van dit artikel al een paar keer moeten gapen? Ontdek hier waarom gapen zo aanstekelijk is.

Wat kunnen we hieruit concluderen?

‘De belangrijkste conclusie is eigenlijk hoe dynamisch de hersenen en het lichaam zijn’, zegt Cappon. ‘Zelfs alledaagse handelingen zoals ademen, slapen en geeuwen kunnen de fysiologie van de hersenen beïnvloeden op manieren die we nog maar net beginnen te begrijpen.’

D’Amico sluit zich daarbij aan en zegt dat de uitkomsten van het onderzoek laten zien hoeveel er gebeurt in de hersenen. ‘Ze zijn afhankelijk van dynamische hersenvochtcirculatie, slaap, vasculaire gezondheid en fysiologische ritmes om normaal te blijven functioneren’, zegt hij.

Dus, de volgende keer dat je gaapt weet je dat het misschien meer is dan alleen je lichaam dat je vertelt dat je moe bent. Gapen is een voorbeeld van hoe complex én slim ons lichaam kan zijn. 

Dit is een syndication van Women's Health US.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.