Word jij vaak nét voor je wekker wakker? Dit is waarom

De vakantie zit er nu écht op. Waar je de afgelopen weken misschien wakker kon worden wanneer je lichaam eraan toe was, is het vanaf nu je wekker die je aanstuurt om wakker te worden. Het ritme is er even uit geweest en dat is prima.

Maar wat nou als je je lichaam zo kunt trainen dat je je wekker uiteindelijk vóór bent - oftewel precision waking? Slaapexpert en psycholoog Alies Coster legt uit hoe dat kan en welke kanttekeningen er aan vastzitten. 

Altijd nét voor je wekker wakker

Je wordt wakker en ziet dat je wekker over twee minuten afgaat. Toeval? Misschien niet helemaal. Het verschijnsel waarbij je uit jezelf rond een vooraf bepaald tijdstip wakker wordt, wordt ook wel precision waking genoemd. ‘Mensen ervaren het echt, maar het is geen officiële diagnose. Het is vooral een populaire term voor iets wat mensen ervaren,’ legt slaapexpert en psycholoog Alies Coster uit.

Precision waking in de wetenschap

In de wetenschap wordt eerder gesproken over self-awakening: uit jezelf wakker worden rond een gewenst tijdstip, zonder hulp van een wekker of andere prikkel. Een wetenschappelijke review uit 2023 onderzocht eerdere studies naar dit verschijnsel en haalde daar onderscheidt uit tussen twee vormen: gewoonte en anticiperen. 

Zo kun je uit gewoonte rond hetzelfde tijdstip wakker worden, bijvoorbeeld omdat je iedere ochtend om 7.00 uur opstaat. Maar je kunt je ook vóór het slapengaan voornemen om op een bepaald tijdstip wakker te worden, bijvoorbeeld omdat je de volgende ochtend om 5.00 uur op vliegveld moet staan. ‘Als je verwacht dat je op een bepaald tijdstip wakker moet worden, kan je lichaam daar als het ware op anticiperen,’ legt Coster uit.  

Hoe je dat precies doet? Daar kunnen we helaas geen uitgebreid stappenplan voor geven. Gek genoeg lijkt alleen al de intentie al een rol te spelen. Hoe onze hersenen dit tijdens onze slaap precies voor elkaar krijgen is nog onduidelijk.

Hoe weet je lichaam hoe laat het is?

Het klinkt misschien te mooi om waar te zijn – zeker als jij standaard door je wekkers heen slaapt – maar het kan echt. Hoe kan je slapende lichaam dan überhaupt weten dat het bijna tijd is om op te staan? 

Volgens Coster kan je lichaam zich voorbereiden op het moment waarop het verwacht wakker te moeten worden. Daarbij speelt cortisol een rol. Dit hormoon zorgt voor het reageren van je lichaam op stress. Denk dus aan die vroege vlucht, maar ook als je even in slaap bent gedoezeld in de trein, dan gebeurt het wel eens – als je geluk hebt - dat je precies bij jou eindstop wakker wordt. Cortisol zorgt er als het ware voor dat je alert blijft voor je omgeving, ook als je even niet zit op te letten.  

Zo train je je biologische klok

Tot op zekere hoogte valt dit te trainen, vertelt Coster. Wanneer je iedere dag rond 7.00 uur opstaat, gaat je lichaam zich namelijk aanpassen aan dat ritme. ‘Als je je ritme wilt veranderen, moet je beginnen met het tijdstip waarop je opstaat. Een goede nachtrust begint namelijk in de ochtend.'

En daar komt je biologische klok om de hoek kijken. Door iedere dag ongeveer rond hetzelfde tijdstip op te staan (ja, ook in het weekend) én ’s ochtends voldoende daglicht te krijgen, geef je je lichaam duidelijke signalen dat de dag is begonnen. Als je dit consequent volhoudt, zal je ’s avonds uiteindelijk ook eerder slaperig worden. 

Terug in je ritme komen

Dat komt goed uit nu de vakantie voorbij is en de wekker vanaf september weer een stuk vroeger staat. In plaats van jezelf op zondagavond om 21.30 uur naar bed te sturen terwijl je nog klaarwakker bent, kun je volgens Coster dus beter beginnen met een vaste opstarttijd. Sta op, en zoek het liefst meteen het daglicht op. Zo geef je je biologische klok rustig de tijd ook op even te wennen aan je nieuwe (oude) ritme. 

Gooi je wekker nog niet weg

Maar, hoe interessant precision waking ook klinkt, er zit een belangrijke kanttekening aan, zegt Coster. ‘Er is nog niet veel onderzoek gedaan naar het fenomeen.’ En de conclusies uit de onderzoeken kunnen nog wel eens uiteenlopen.

Daarnaast is ons geheugen ook heel erg goed in ons voor de gek houden. ‘Mensen zeggen vaak dat ze vóór hun wekker wakker worden, maar als ik vraag op welke momenten ze dit níét ervaren, moeten ze vaak wel even nadenken,’ vertelt Coster. Die ene ochtend waarop het nou eenmaal wel gebeurde onthoud je nu eenmaal beter dan alle keren dat je wel door het geluid van je wekker werd gewekt. Daarnaast kun je jezelf ook nog afvragen of je die ochtenden écht al je interne klok aan het trainen was, of dat je toch er toeval wakker bent geworden. Zo kan het ochtendlicht dat door je gordijnen heen komt er ook nog voor zorgen dat je eerder wakker wordt.  Gevalletje wie was er eerder: De kip of het ei? 

Dus, zeker nu met donkerdere dagen in opkomst, raden we je aan om nog niet té voorbarig te zijn met het vertrouwen op je interne wekker. Maar een vast ritme en voldoende ochtendlicht kun je je biologische klok wel een handje helpen. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.