De klok is vooruit - en je lichaam voelt dat: dit doet het volgens een slaapexpert met je gezondheid

De klok is vannacht een uur vooruit gegaan, en als je je vandaag moe, prikkelbaar of gewoon een beetje ‘off’ voelt is dat niet zo gek. Het verzetten van de klok heeft namelijk ook subtiele effecten op je gezondheid, zo blijkt uit onderzoek. 

Veel mensen ervaren op de dag van de overgang van winter- naar zomertijd een soort mini-jetlag. Dat gaat echter verder dan slechte slaap (al is er ook een groep die helemaal géén last heeft), en dat is zelfs te zien aan het aantal ziekenhuisopnames.

Volgens slaapneurowetenschapper Els van der Helm is het misschien tijd om onszelf af te vragen: waarom doen we dit eigenlijk nog?

Drs. Els van der Helm is neurowetenschapper, expert op gebied van slaap en adjunct professor aan de IE Business School in Madrid. Haar boek heet Sleep Intelligence - The High-Performance Blueprint for Sharper Thinking and Leadership en komt uit op 12 januari 2027.

Meer ziekenhuisopnames als de zomertijd ingaat

‘Tijdens de overgang naar zomertijd verliezen we gemiddeld 40 minuten van onze slaap’, vertelt Els van der Helm. Maar dat dit ene (bijna-)uurtje minder slaap volgens haar niet per sé het probleem is, schreven we eerder deze week. ‘Je interne klok verschuift niet ineens mee,’ zegt Els van der Helm. ‘Wij doen ineens alles op een ander tijdstip, maar je lichaam heeft tijd nodig om zich daaraan aan te passen.’ Je wordt een uur vroeger wakker, ontbijt een uur eerder, sport een uur eerder etc.. 

‘Dat zien we terug in slechtere slaap, meer vermoeidheid en aan een kleine maar wel consistente toename in bijvoorbeeld hartproblemen in de dagen erna.’ Onderzoek en ziekenhuiscijfers laten volgens haar zien dat meer mensen met hartproblemen in het ziekenhuis belanden zodra de zomertijd ingaat. 

Niet iedereen voelt het effect

Mocht je nu denken: ik voel helemaal niks, hoor - dan ben je heus geen buitenbeentje. ‘De effecten zijn niet enorm groot op populatieniveau,’ nuanceert Van der Helm. ‘De meeste mensen passen zich binnen een paar dagen prima aan, je lichaam is flexibel genoeg. Het is geen drama, maar het heeft wel systematisch impact. Je weet gewoon: iedere keer dat we de klok verschuiven zullen er individuen zijn die hier wél slecht op reageren.’

De echte vraag: waarom doen we dit nog?

Juist omdat de gezondheidseffecten - hoewel klein - op lichaam en hersenen zo consistent zijn, groeit onder wetenschappers de discussie over het nut van de zomertijd. ‘Waar de wetenschap het steeds meer over eens is, is dat twee keer per jaar die klok verschuiven eigenlijk het grootste probleem is’, aldus Van der Helm. 

‘Als je het vanuit gezondheid bekijkt hebben we een permanente tijd nodig, en een permanente wintertijd past het best bij onze biologische klok.’ Dat heeft volgens de neurowetenschapper te maken met het feit dat we ‘s ochtends fel licht nodig hebben van de zon. ‘Als we permanent zomertijd zouden hebben zou de zon in de winter in Nederland - uit mijn hoofd - pas rond half 10 opkomen (in de ‘slechtste tijd van het jaar’) en dat is heel erg laat en ongezond voor mensen.’

Waarom zou je zomertijd dan wél houden?

De zomertijd en langer licht in de avond wordt met iets heel fijns geassocieerd - terrassen pakken, avondwandelingen, rondjes fietsen en na je lange werkdag nog genoeg ‘dag’ over. ‘Maar als we de zomertijd permanent zouden houden in de winter, krijg je hele hele donkere ochtenden’, legt Van der Helm uit. ‘We weten juist dat fel zonlicht in de ochtend super belangrijk is, bijvoorbeeld voor tegengaan van winterdepressies.’

Fun fact: de klok staat eigenlijk altijd verkeerd

Wat het extra interessant maakt: Nederland zit eigenlijk altijd niet helemaal “goed” qua tijdzone. ‘We liggen geografisch dichter bij de tijdzone van het Verenigd Koninkrijk,’ aldus van der Helm. ‘Maar we volgen die van Duitsland. Daardoor staat onze klok al een beetje vooruit ten opzichte van de zon.’

De zomertijd versterkt dat effect nog verder. ‘Het is een relatief kleine verschuiving, maar op grotere schaal en over langere tijd telt dat wel op.’

Hoe groot is het probleem dan eigenlijk?

Vanuit gezondheidsperspectief zou één vaste tijd beter zijn voor ons biologische ritme. Maar vooralsnog leiden discussies (nog) niet tot verandering. Voor vandaag is de belangrijkste conclusie daarom vooral geruststellend: voel je je wat trager, vermoeider of minder scherp dan normaal, dan is dat een heel logische reactie van je lichaam. En het gaat vanzelf (of met een goede powernap) weer voorbij.

Tegelijkertijd laat de zomertijd wel iets interessants zien: hoe klein dat ene uur ook lijkt, ons lichaam is heel gevoelig voor ritme en timing. Heb je echt last van de overgang naar de zomertijd? Je leest hier tips om vanavond goed te kunnen slapen. 

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.