Je kunt een ijzertekort hebben zonder bloedarmoede – dit zijn de signalen

Een ijzertekort wordt bij vrouwen nog weleens over het hoofd gezien. Je kunt je al een tijdje moe, futloos of sneller buiten adem voelen, terwijl je bloedtest toch geen reden tot zorgen lijkt te geven. Hoe dat kan? Je Hb kan namelijk binnen de ‘normale’ waarden vallen, terwijl je ijzervoorraad ondertussen langzaam leegraakt. 

In de Huisarts Podcast ‘Maak kennis met je blinde vlek over ijzergebrek’ leggen internist Hilde Rooijen en internist-hematoloog Marlijn Hoeks uit waarom je bij een mogelijk ijzertekort verder moet kijken dan alleen dat ene getal. We duiken in de rol van ferritine, leggen uit waarom vrouwen extra vatbaar zijn voor een tekort en bespreken welke klachten erbij kunnen horen. 

Een normale Hb-waarde zegt niet alles

Als je bloed laat prikken, wordt onder andere gekeken naar je Hb. Dat zegt iets over de hoeveelheid hemoglobine in je bloed. Hemoglobine helpt zuurstof door je lichaam te vervoeren. Is je Hb te laag, dan spreken we van bloedarmoede. Maar volgens de internisten kan er al eerder iets aan de hand zijn. Je hebt namelijk niet per se hetzelfde Hb als iemand anders. Ook kan jouw Hb in de loop van de tijd veranderen. Misschien zit je normaal rond een bepaalde waarde, maar is die inmiddels flink gedaald. 

‘Als een vrouw een Hb van 9,5 heeft en ze komt nu met 7,3, dan geeft ze eigenlijk een relatieve anemie (een daling van het hemoglobinegehalte ten opzichte van haar normale waarde) die je niet zo snel oppikt’, legt Hoeks uit. Daarom kan het volgens haar nuttig zijn om, als die gegevens beschikbaar zijn, ook naar oude bloeduitslagen te kijken. Die kunnen laten zien wat voor jou normaal is. ‘Je moet niet geloven dat iedereen op de ondergrens van normaal woont’, zegt Hoeks.

Je voorraad kan al op zijn voordat je Hb daalt

Naast je Hb is er nog een belangrijke bloedwaarde: ferritine. Dat geeft een idee van hoeveel ijzer je lichaam heeft opgeslagen. En daar kun je je ijzer het beste voorstellen als geld. Rooijen gebruikt in de podcast een simpele vergelijking: je ferritine is je bankrekening en je Hb je portemonnee. Je kunt dus een tijdje geld uitgeven zonder dat iemand aan je portemonnee ziet dat je bankrekening langzaam leegloopt.

Op = op

Zo werkt het ook met ijzer. Eerst raakt je voorraad op. Pas daarna kan je Hb dalen. ‘Als je helemaal bankroet wilt gaan, moet eerst je hele bankrekening leeg en dan moet je portemonnee nog leeg. En dan ga je klagen. Maar dan is je bankrekening al heel lang leeg.’ Dat verklaart waarom je al langere tijd weinig ijzer kunt hebben voordat er sprake is van bloedarmoede.

Vooral vrouwen moeten hun ijzer in de gaten houden

Voor vrouwen is er nog een extra reden om alert te zijn: menstruatie. Elke maand verlies je tijdens je menstruatie bloed en daarmee ook ijzer. Bij een hevige menstruatie kan dat aardig aantikken. En tijdens een zwangerschap heeft je lichaam nog meer ijzer nodig, omdat je niet alleen jezelf, maar ook je baby van ijzer moet voorzien. Je kunt daardoor lange tijd nét genoeg ijzer binnenkrijgen om je Hb op peil te houden, terwijl je voorraad steeds kleiner wordt. 

Maar menstruatie is niet de enige mogelijke oorzaak. Ook ander bloedverlies kan ervoor zorgen dat je ijzer verliest. Daarnaast kan je lichaam ijzer minder goed opnemen, bijvoorbeeld bij coeliakie. Heb je na de overgang een ijzertekort, dan is het daarom extra belangrijk om uit te zoeken waar dat tekort vandaan komt. Je verliest immers geen ijzer meer door je menstruatie.

Je lichaam kan op meer manieren om ijzer vragen

Moeheid is waarschijnlijk het bekendste signaal van een ijzertekort. Maar je lichaam kan op meer manieren laten merken dat er iets niet helemaal goed zit. Denk aan haaruitval, rusteloze benen, sneller buiten adem zijn tijdens inspanning, jeuk, een pijnlijke tong en weinig energie. 

Het lastige is dat je deze klachten ook door allerlei andere dingen kunt krijgen. Slecht slapen, stress, hormonen of gewoon een periode waarin je veel te veel op je bord hebt. Daardoor is het niet gek dat je niet meteen aan ijzer denkt. Heb je al langere tijd last van zulke klachten? Dan kun je met je huisarts bespreken of het zinvol is om je ijzerwaarden te laten controleren.

Je voelt je beter voordat je ijzervoorraad is aangevuld

Heb je inderdaad een ijzertekort, dan kan het verleidelijk zijn om te denken dat je na een paar weken ijzer slikken weer helemaal bent opgeladen. Maar zo werkt het niet helemaal. Je Hb kan namelijk al vrij snel stijgen. Daardoor kun je je ook snel beter voelen. Het ijzer dat je binnenkrijgt, wordt eerst gebruikt om nieuwe rode bloedcellen te maken. Je lichaam heeft daarna nog tijd nodig om de voorraad weer aan te vullen. 

Oftewel: je vult eerst je portemonnee en daarna pas je bankrekening. ‘Je bent nog helemaal niet de bankrekening aan het vullen. Je bent alleen nog de portemonnee aan het vullen’, legt Rooijen uit. Daarom betekent het niet automatisch dat je behandeling klaar is zodra je je weer fitter voelt. Hoe lang het duurt om je ijzervoorraad aan te vullen, verschilt per persoon. Bij een groot tekort kan dat behoorlijk lang duren.

Met deze voeding help je je ijzer een handje

Je kunt je lichaam daarnaast helpen door voldoende ijzerrijke producten te eten. IJzer zit bijvoorbeeld in vlees en vis, maar ook in peulvruchten, tofu, eieren, noten, zaden, volkorenproducten en groene groenten. Niet al het ijzer uit voeding wordt even goed opgenomen. IJzer uit vlees en vis neemt je lichaam makkelijker op dan het ijzer uit plantaardige producten. Eet je vooral plantaardig, dan kun je daarom extra letten op de combinatie van je eten. 

Eet je ijzer

Vitamine C helpt namelijk bij de opname van ijzer uit plantaardige producten. Denk bijvoorbeeld aan paprika, broccoli, kiwi, sinaasappel of aardbeien bij een maaltijd met linzen, bonen of volkorenproducten. En nog een kleine tip: thee en koffie kunnen de opname van ijzer uit je maaltijd verminderen. Je hoeft je koffie dus echt niet te laten staan, maar drink hem liever niet precies bij je meest ijzerrijke maaltijd. Heb je daadwerkelijk een ijzertekort, dan is voeding alleen meestal niet genoeg om een groter tekort op te lossen. Bespreek dan met je huisarts welke behandeling nodig is.

Bronnen: Huisarts Podcast en Voedingscentrum

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.