Waarom verspillen we juist het voedsel dat we het meest gebruiken?

Dat beschimmelde kapje brood? Kon je toch niet meer eten. En dat restje dat je – met de beste intenties – iets te lang in de koelkast hebt bewaard? Tja, dat moest uiteindelijk ook echt de prullenbak in. Toch vallen beide onder voedselverspilling. Op die weggegooide voedingsmiddelen lijken we ons best vaak te verkijken.

Vandaag, op de Internationale Dag tegen Voedselverspilling, zoeken we daarom uit: wat telt eigenlijk als voedselverspilling – en hoeveel invloed heb je daar zelf op? Lilou van Lieshout werkt als expert duurzaamheid bij het Voedingscentrum en legt het ons uit.

Even in het kort: hoeveel verspillen we eigenlijk?

In Nederland verspillen we thuis gemiddeld 25,5 kilo eten per persoon per jaar. Opvallend genoeg zijn het juist de producten die we veel gebruiken die het vaakst worden weggegooid. Brood gaat aan kop met 4,3 kilo per persoon, gevolgd door groente (3,6 kilo), fruit (3,5 kilo), aardappelen (1,9 kilo) en zuivel (1,9 kilo).

‘Juist omdat we er veel van kopen én omdat het vaak verse producten zijn, is de kans op verspilling groter’, legt Van Lieshout uit. ‘Ze zijn minder lang houdbaar en het is soms lastiger om in te schatten hoelang ze goed blijven.’

Het goede nieuws: we zijn de afgelopen jaren wel een stuk minder gaan verspillen. Ten opzichte van 2015 is onze voedselverspilling met bijna 30 procent afgenomen. Maar voordat je achteroverleunt omdat de rest van Nederland blijkbaar goed bezig is: we blijken met z’n alle nog al te onderschatten hoeveel we zelf eigenlijk weggooien.

We overschatten onszelf misschien een klein beetje

Want hoewel we als land de goede kant opgaan, denken we over ons eigen gedrag misschien nét iets te positief. Zo denkt 80 procent van de Nederlanders minder voedsel te verspillen dan gemiddeld, vertelt Van Lieshout. ‘Dat komt omdat het achter de schermen gebeurt. Je ziet niet hoe het er bij andere mensen aan toegaat en daardoor is het lastig om in te schatten wat normaal is.’

Wat telt als voedselverspilling?

Een grote reden waarom we vaak denken dat vooral anderen voedsel verspillen (bijvoorbeeld als we die cijfers en gemiddelden voorbij zien komen) is dat we eigenlijk niet goed weten wat nou telt als voedselverspilling. Een beschimmeld kapje brood gooi je mogelijk zonder schuldgevoel weg – je kunt het tenslotte niet meer eten. Toch is dit wél verspilling. Dat beschimmelde brood had je heus niet alsnog moeten opeten, maar je had in de eerste plaats misschien wel kunnen voorkomen dat het zou beschimmelen.

Hetzelfde geldt voor dat restje dat je met de juiste intentie in de koelkast bewaart, maar een paar dagen later (als je dat bakje ineens achter de bakken yoghurt en potten jam vindt) alsnog weggooit. Op het moment zelf is het misschien niet meer eetbaar, maar door het eerder op te eten, in te vriezen of simpelweg minder klaar te maken, had je misschien kunnen voorkomen dat het in de prullenbak belandde.

Oké, maar hoe voorkom je dit dan?

Ieder restje hoeft nu niet ineens omgetoverd te worden tot een heel nieuw gerecht. Het kan veel simpeler. Volgens Van Lieshout begint het vooral bij slimmer omgaan met de producten die je toch al in huis haalt. Daarbij kan alleen al de juiste bewaarplek een groot verschil maken.

Neem fruit: zacht fruit kun je het beste in de koelkast bewaren, terwijl peren, pruimen, kiwi’s en avocado’s eerst op de fruitschaal kunnen narijpen en daarna de koelkast in kunnen om ze langer te bewaren.

Soms leggen we fruit juist bewust in het zicht, zodat die appel eerder je aandacht trekt dan de snoepla. Begrijpelijk, maar ook daar heeft Van Lieshout een middenweg voor: ‘Leg bijvoorbeeld je voorraad appels in de koelkast en een paar op de fruitschaal.’ Zo blijft je gezonde reminder in het zicht, zonder dat je hele voorraad sneller achteruitgaat. Twee vliegen in één klap dus.

Ook bij brood kun je verspilling vaak vóór zijn. Is het alleen wat droog of muf geworden, dan kun je het volgens Van Lieshout nog verwerken in bijvoorbeeld een tosti of croutons. Of vries het brood direct in en haal er alleen de porties uit die je nodig hebt.

Te veel van het goede

Nog iets wat ons bijna allemaal weleens overkomt: te veel koken. Bij groente en aardappelen ziet het Voedingscentrum dat er regelmatig meer wordt klaargemaakt dan uiteindelijk wordt opgegeten. We begrijpen het: je weet maar nooit of er mee-eters aanschuiven. Maar juist door meer op maat te koken, kun je voorkomen dat die laatste schep uiteindelijk weggegooid moet worden.

THT-datum is een suggestie, geen grens

Wat zuivel betreft, betekent een verstreken THT-datum (ten minste houdbaar tot) niet automatisch dat het product de prullenbak in moet. Bij producten met een THT-datum kun je volgens Van Lieshout je eigen zintuigen gebruiken om te beoordelen of iets nog goed is: kijken, ruiken en proeven.

Het is echt niet zo dat je melk na middernacht ineens pootjes krijgt en zelf beschimmeld de koelkast uitloopt. Sterker nog: soms kan een product nog langer mee dan je denkt. ‘Als je melk of yoghurt in de koelkast – op 4 graden Celsius – bewaart, is die vaak zeker een week na de houdbaarheidsdatum nog prima’, zegt Van Lieshout.

Doe de test bij jezelf

Denk je na al deze tips nog steeds dat het bij jou thuis allemaal wel meevalt? Dan heeft Van Lieshout nog een kleine challenge voor je: houd eens een week lang bij wat er allemaal in de prullenbak belandt. ‘Bewaar het bijvoorbeeld in een bakje. Dan zie je hoeveel het daadwerkelijk kan oplopen en kun je ook gerichter kijken naar waar het bij jou beter kan.’

Misschien ontdek je dat je altijd te veel kookt, dat die optimistische aankoop aan groente en fruit toch iets te ambitieus was of dat je steeds hetzelfde restje achter in de koelkast vergeet. Minder verspillen begint uiteindelijk niet bij het redden van die beschimmelde boterham, maar een paar dagen eerder: zorgen dat hij überhaupt niet beschimmeld raakt. 

Volg je Women's Health al op Facebook en Instagram? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

 Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.