Waarom sommige mannen geen condoom willen – en wat dat betekent voor vrouwen

Condooms bestaan al eeuwen. Toch blijkt een simpel stukje latex tijdens het daten nog regelmatig voor discussie te zorgen. ‘Ik heb er geen bij me.’ ‘Met een condoom voelt het minder lekker.’ Of de klassieker: ‘Maar ik ben laatst nog getest.’

Voor veel vrouwen klinkt dat bekend. Terwijl we steeds makkelijker praten over seksueel plezier, grenzen en consent, blijft het gesprek over veilige seks soms verrassend ingewikkeld. Wie zorgt er eigenlijk voor dat een condoom klaarligt? En waarom komt die verantwoordelijkheid zo vaak bij degene met wie iemand seks heeft te liggen?

Condoomgebruik is nog altijd geen vanzelfsprekendheid

Barrièrebescherming tijdens seks is trouwens allesbehalve nieuw. Door de eeuwen heen gebruikten mensen materialen als linnen, leer, dierlijke darmen en zelfs schildpad om zich tijdens seks te beschermen. De latex variant die we nu kennen werd in de twintigste eeuw populair. Toch blijkt ook in Nederland dat een condoom tijdens losse seks lang niet altijd vanzelfsprekend is. Uit cijfers van het CBS blijkt dat 5 procent van de Nederlanders van 16 jaar en ouder in het afgelopen jaar seks had met een losse partner zonder condoom. Onder twintigers ligt dat percentage met 11 procent een stuk hoger.

Vooral jonge mannen laten het condoom liggen

Opvallend is het verschil tussen jonge mannen en vrouwen. Van de mannen in hun twintigste had 14 procent in de afgelopen twaalf maanden minstens één keer seks met een losse partner zonder condoom. Bij jonge vrouwen was dat 8 procent, blijkt uit de cijfers van de Gezondheidsenquête. Juist in diezelfde leeftijdsgroep is ook het verschil in soa-testen groot. Slechts 6 procent van de jonge mannen liet zich in het afgelopen jaar testen op een soa, tegenover 13 procent van de jonge vrouwen. Voor een hiv-test waren de percentages respectievelijk 3 en 6 procent.

Over alle Nederlanders van 16 jaar en ouder, liet 5 procent zich het afgelopen jaar testen op een andere soa en 3 procent op hiv. Dat betekent natuurlijk niet dat iedere man die geen condoom gebruikt zich ook niet laat testen, of dat een soa-test alleen bij vrouwen op de agenda zou moeten staan. De cijfers laten wel zien dat jonge mannen minder vaak testen én vaker onbeschermde seks met een losse partner rapporteren dan jonge vrouwen.

Waarom willen sommige mannen zo graag zonder?

De redenen om een condoom te weigeren lopen uiteen. Voor sommige mannen voelt seks zonder prettiger, anderen zeggen dat ze met een condoom moeilijker een erectie krijgen. En dan is er natuurlijk de man die ‘geen condooms bij zich heeft’. Toevallig altijd precies op het moment dat ze nodig zijn. Lucie maakte mee hoe snel zo’n discussie gevolgen kan hebben. Haar partner zei dat hij zijn erectie met een condoom moeilijk kon behouden en vroeg tijdens de seks of hij het mocht afdoen. Lucie stemde op dat moment toe. Later bleek ze chlamydia te hebben, leuk souvenir maar niet heus.

Een keer, nooit meer

Chlamydia is over het algemeen goed te behandelen met antibiotica. Toch kan een soa meer betekenen dan een kuur en een paar dagen ongemak. Je moet een partner informeren, mogelijk opnieuw worden getest en soms omgaan met de onzekerheid over hoe je besmet bent geraakt. Voor Lucie kwam daar later nog een zwangerschapsschrik bovenop, nadat ze tijdens een langdurige relatie seks zonder condoom had gehad. Die ervaring maakte haar duidelijker over haar grenzen. ‘In het verleden gaf ik toe’, vertelt ze. ‘Nu ik weer aan het daten ben, zou het voor mij echt een weigering betekenen als we het niet eens kunnen worden over het gebruik van een condoom.’

Grenzen worden vaak duidelijker naarmate je ouder wordt

Dat veranderende gevoel over grenzen komt vaker terug. Ook Jeanette, 30, herkent het patroon. Ze is biseksueel en date al enkele jaren. In de afgelopen twee jaar merkte ze dat mannen met wie ze seks had vaker bereid waren een condoom te gebruiken. Volgens haar zegt dat vooral iets over haar eigen standaarden. Toen ze net single was, stond ze naar eigen zeggen minder kritisch tegenover met wie ze naar bed ging. Ze maakte meerdere keren mee dat mannen zeiden dat ze geen condooms bij zich hadden, ze niet prettig vonden of ze simpelweg niet nodig vonden.‘In die gevallen weigerde ik seks te hebben en kreeg ik daar weerstand op.’

Tegenwoordig is een condoom voor Jeanette niet onderhandelbaar bij seks met iemand met een penis. Een argument dat ze regelmatig hoort, is dat iemand zich ‘net heeft laten testen’. Haar ervaring? Als ze aanbiedt om samen even naar de apotheek te lopen om condooms te halen, verandert de reden soms plotseling in: ‘Ik vind ze gewoon niet fijn.’ De test is dan ineens verdwenen uit het verhaal.

Een soa-test is geen vrijbrief

Een soa-test kan ontzettend belangrijk zijn, maar vertelt alleen iets over het moment waarop iemand is getest en over de infecties waarop is getest. Iemand kan na een negatieve test een nieuwe infectie oplopen. Bovendien kunnen sommige soa’s langere tijd zonder duidelijke klachten aanwezig zijn. ‘Ik ben getest’ betekent daarom niet automatisch dat er geen risico bestaat.

Niet 100% veilig

Condooms kunnen het risico op verschillende soa’s verkleinen en helpen bovendien bij het voorkomen van zwangerschap. Ze beschermen overigens niet tegen iedere soa even goed. Infecties die via huid-op-huidcontact worden overgedragen, kunnen bijvoorbeeld ook buiten het gebied vallen dat door een condoom wordt bedekt. Veilige seks bestaat daarom uit meerdere onderdelen: weten wanneer testen verstandig is, weten hoe soa’s worden overgedragen en afspraken maken met een seksuele partner over bescherming.

Seksuele gezondheid is inmiddels veel meer dan een condoom

Tegelijkertijd zijn er de afgelopen decennia grote stappen gezet op het gebied van seksuele gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan PrEP, pre-expositie profylaxe, medicatie die de kans op een hiv-infectie sterk verlaagt bij mensen die mogelijk aan hiv worden blootgesteld. Volgens de CDC kan PrEP worden gebruikt door volwassenen en adolescenten zonder hiv die via seks of injecterend drugsgebruik risico lopen op hiv. PrEP beschermt alleen tegen hiv en voorkomt geen andere soa’s of zwangerschap. Daarvoor kunnen condooms nog steeds een belangrijke rol spelen.

Er zijn dus steeds meer manieren om seksuele gezondheid serieus te nemen. Juist daarom is het opvallend dat het gesprek over een van de meest toegankelijke vormen van bescherming soms nog steeds eindigt in een discussie.

Wie draagt eigenlijk de verantwoordelijkheid?

Uiteindelijk gaat het gesprek over condooms over meer dan alleen een stukje latex. Veel vrouwen gesproken vrouwen beschrijven hetzelfde gevoel: dat zij degene zijn die het onderwerp moeten aansnijden, de condooms moeten meenemen en uiteindelijk de grens moeten trekken. Daar zit een belangrijk verschil tussen verantwoordelijkheid nemen voor je eigen seksuele gezondheid en alle verantwoordelijkheid bij jezelf neerleggen. Je mag als vrouw prima zeggen: zonder condoom heb ik geen seks.

Je hoeft daar geen uitgebreid betoog bij te houden en ook geen wetenschappelijk artikel uit je tas te trekken. Een grens hoeft geen verdediging te krijgen. Tegelijkertijd kan het natuurlijk handig zijn om zelf condooms bij je te hebben. Niet omdat jij daarmee verantwoordelijk bent voor de seksuele gezondheid van iedereen met wie je naar bed gaat, maar omdat je zo zelf de regie houdt.

Veilige seks hoort gewoon bij goede seks

We praten steeds opener over orgasmes, seksuele voorkeuren, dating en wat goede seks voor ons betekent. Bescherming hoort in dat gesprek net zo goed thuis. Een condoom omdoen kost misschien een paar seconden. Een soa of ongewenste zwangerschap kan aanzienlijk langer in je leven blijven hangen. En als iemand echt geen condoom wil gebruiken? Dan mag jij altijd besluiten dat de seks daarmee stopt. Want goede seks gaat uiteindelijk ook over vertrouwen, grenzen en je veilig voelen bij degene die naast je in bed ligt.

Dit is een syndication van Women's Health US

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.