Wanneer wordt een gezonde leefstijl een obsessie? Stichting Kiem legt uit

Je workouts afvinken, je eiwitdoel halen en iedere dag je stappendoel aantikken: gezond leven lijkt tegenwoordig bijna een tweede baan. En daar is natuurlijk niets mis mee. Bewegen is goed voor je, voedzaam eten ook. Maar wanneer slaat een gezonde routine eigenlijk om in iets wat je juist energie kost?

Volgens Frouke van Overveld van Stichting Kiem zit het antwoord niet in hoeveel je sport of hoe gezond je eet. 'Het gaat vooral om de functie die het gedrag krijgt', vertelt Van Overveld. 'Wordt bewegen iets waar je van geniet of is het iets wat moet?'

Let op: in dit artikel worden onderwerpen rondom eetstoornissen aangehaald, en dat kan als triggerend worden ervaren. Onderaan lees je hoe en waar je hulp kunt vinden.

Een gezonde leefstijl hoort je leven groter te maken

Een gezonde leefstijl zou je leven moeten verrijken. Maar volgens Van Overveld vergeten we soms waar gezond leven eigenlijk om draait. 'Een gezonde leefstijl ondersteunt je leven. Het geeft je energie, plezier, verbinding en veerkracht', legt ze uit. Juist dat laatste is belangrijk. Gezond leven draait niet alleen om wat je op je bord legt of hoe vaak je in de sportschool staat. Het gaat er ook om dat er ruimte blijft voor spontane etentjes, een avond op de bank zonder schuldgevoel of een weekend waarin je een training overslaat omdat je andere plannen hebt. 'Het wordt zorgelijk wanneer voeding, sporten of lichaamscontrole steeds meer ruimte innemen en andere belangrijke dingen verdringen', zegt Van Overveld.

Niet hoeveel je sport, maar waarom

Twee mensen kunnen allebei vijf keer per week sporten en er toch totaal anders in staan. Waar de één uitkijkt naar een rondje hardlopen omdat het helpt om het hoofd leeg te maken, voelt het voor de ander als een verplichting waar niet van afgeweken mag worden. Volgens Van Overveld zit daarin precies het verschil. 'Kun je flexibel zijn of ontstaat er paniek, schuldgevoel of compensatiedrang wanneer je een training mist of afwijkt van je eetplan?' Dat zijn vragen die volgens haar veel meer zeggen dan het aantal uren dat je sport of de hoeveelheid groenten die je eet.

Wanneer discipline langzaam verandert in dwang

Discipline wordt vaak gezien als iets positiefs. En dat is het ook, tot op zekere hoogte. Een beetje structuur helpt je immers om gezonde gewoontes vol te houden. Toch zit daar ook een kantelpunt aan. 'Discipline wordt dwang wanneer je merkt dat je niet meer vrij kunt kiezen', vertelt Van Overveld. Dat kan zich op allerlei manieren uiten. Misschien voelt een rustdag als falen, heb je het idee dat je eten eerst moet verdienen met een workout of merk je dat je humeur volledig afhangt van je training of het cijfer op de weegschaal.

'Wanneer eten voelt als iets wat je moet verdienen of wanneer je jezelf straft nadat je meer hebt gegeten of minder hebt bewogen dan gepland, hebben we het niet meer over discipline, maar over dwang', legt Van Overveld uit.

Gezond leven betekent ook durven loslaten

In een tijd waarin 'no excuses' en 'never skip a workout' regelmatig voorbijkomen op social media, kan het voelen alsof rust iets is wat je eerst moet verdienen. Toch is dat volgens Van Overveld precies de verkeerde manier om ernaar te kijken. 'Gezondheid draait om meer dan bewegen, het gaat ook om voldoende voeding en herstel', vertelt ze. 'Rustdagen, voldoende eten en luisteren naar de signalen van je lijf zijn geen teken van gebrek aan discipline, deze zijn juist essentieel voor een gezonde leefstijl.'

Je hebt rust nodig

Dat klinkt misschien minder spectaculair dan een intensieve workout of een nieuw personal record, toch herstelt je lichaam juist tijdens rust. Spieren krijgen de kans om sterker te worden, hormonen blijven beter in balans en je bouwt aan een basis die je op de lange termijn gezond houdt.

Je lichaam geeft vaak eerder een seintje dan je denkt

Wie structureel over zijn of haar grenzen gaat, krijgt vaak signalen van het lichaam. Volgens Van Overveld kunnen terugkerende vermoeidheid, blessures of een verstoorde menstruatiecyclus aanwijzingen zijn dat je lichaam onvoldoende energie heeft om optimaal te functioneren. 'Een onregelmatige menstruatie of een menstruatie die wegblijft, is geen teken dat je fit bent. Het is juist een belangrijk signaal dat je lichaam niet genoeg energie beschikbaar heeft voor alle functies die het moet uitvoeren', legt Van Overveld uit.

Meer is niet perse beter

Ook sportprestaties kunnen juist achteruitgaan. Wie denkt dat nóg harder trainen altijd betere resultaten oplevert, komt er volgens haar bekaaid vanaf. Zonder voldoende herstel en voeding heeft je lichaam simpelweg niet de mogelijkheid om sterker te worden.

Gezondheid draait om meer dan wat je op je sporthorloge ziet

We leven in een tijd waarin bijna alles meetbaar is. Van je hartslag en slaapscore tot je stappen, calorieverbranding en trainingsbelasting. Handig? Absoluut. Maar cijfers vertellen nooit het hele verhaal. Volgens Van Overveld is gezondheid veel breder dan wat een app of sporthorloge kan registreren. 'Gezondheid gaat ook over kunnen genieten, sociale verbinding, flexibiliteit en mildheid naar jezelf.'

Misschien is dit wel de belangrijkste vraag

Volgens Van Overveld hoeven gezonde gewoontes niet perfect te zijn. Ze zouden je juist vrijheid moeten geven. 'Vraag jezelf eens af: maakt mijn leefstijl mijn leven groter of kleiner? Geeft het me vrijheid of neemt het mijn vrijheid weg?' Dat lijkt een simpele vraag, maar het antwoord kan veel duidelijk maken. Geeft sporten je energie of vooral stress? Geniet je van gezond eten of ben je vooral bezig met regels? Kun je zonder schuldgevoel een rustdag nemen of spontaan met vrienden uit eten?

De belangrijkste boodschap die Van Overveld Women's Health-lezers wil meegeven, is misschien wel dat een gezonde leefstijl je leven niet kleiner hoort te maken. 'Sporten kan je kracht, plezier, ontspanning, zelfvertrouwen en verbinding brengen. Maar gezondheid gaat óók over rust, flexibiliteit, genoeg eten, kunnen genieten en mild zijn voor jezelf.'

Let goed op jezelf en anderen

Merk je dat voeding, sporten of de controle over je lichaam steeds meer ruimte in je hoofd innemen? Wacht dan niet tot het 'erg genoeg' voelt, adviseert Van Overveld. 'Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals een vriend(in), je huisarts of een diëtist met kennis van eetstoornissen. Herstel is mogelijk, ook als deze patronen al jarenlang bestaan.' Want uiteindelijk is een gezonde leefstijl niet degene die je het strakst volhoudt. Het is degene die je helpt om vrijer, energieker en met meer plezier in het leven te staan.

Het belang van de juiste hulp

Herken jij jezelf in dit verhaal, of herken je een ander? Weet dan dat je niet alleen bent. Hulp zoeken is - hoewel moeilijk - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
• Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.

Wil je weten hoe hulp bij een eetstoornis eruit kan zien? Je leest het in dit artikel.