Niet elke grens is gezond: zo herken je subtiele controle in je relatie

Je mag best met je vrienden afspreken, aantrekken wat je wilt en je ex volgen op Instagram. Maar als je bij iedere keuze nadenkt over hoe je partner zal reageren, hoe vrij ben je dan nog?

Relatietherapeut Jim Lasseur legt uit hoe je het verschil herkent tussen gezonde jaloezie en (subtiele) controle. Het is niet zo zwart-wit als het misschien lijkt.

Niet (meer) gelijkwaardig

Volgens de therapeut begint machtsongelijkheid vaak niet bij 'jij mag dit niet', maar meer bij het gevoel dat nee zeggen steeds moeilijker wordt. 'Machtsongelijkheid betekent voor mij vooral dat de ene partner structureel meer te zeggen heeft dan de ander.’ Dit kan er volgens hem dan ook langzaam en onbewust in sluipen. Verschillen zijn volgens hem niet meteen ongezond. ‘Een belangrijkere vraag is: kan ik binnen deze relatie nog nee zeggen zonder bang te zijn voor de reactie van mijn partner?’ 

‘Mag jouw vrouw?’

We worden opgevoed met ideeën over hoe een relatie zou ‘moeten’ zijn. Dit komt volgens Lasseur enerzijds uit opvoeding en cultuur, maar tegenwoordig ook echt via sociale media. ‘Daar worden soms vrij stellige regels verkondigd: als je partner dit doet, respecteert diegene je niet. Of: als iemand écht van je houdt, zou diegene hier geen behoefte aan hebben.’ Het is volgens hem belangrijk om te weten dat niet iedere relatieregel die viraal gaat, een regel in jouw relatie hoeft te worden. ‘Het gevaar is dat we zulke regels vervolgens meenemen in onze eigen relatie, zonder ons af te vragen: vinden wíj dit eigenlijk ook?’

Let op het patroon 

We kennen het allemaal wel; in een boze bui gooi je er zomaar wat uit. Dit kan vanuit onzekerheid komen of misschien vanuit frustratie. Context is dus belangrijk, pas wanneer bepaalde uitspraken repeterend zijn wordt het volgens Lasseur interessant.

Voorbeelden hiervan zijn: “Doe maar wat je wilt, maar dan weet ik genoeg” of “Als je echt van mij hield, zou je dit nooit doen”. De relatietherapeut geeft aan dat voortdurend willen weten waar iemand is of boos worden als iemand niet snel reageert op berichten ook onderdeel kan zijn van zo’n patroon. Controle hoeft niet altijd een verbod te zijn, maar kan ook het steeds onaantrekkelijker maken van andere keuzes zijn.

Grens of controle?

Controle gaat over wat de ander wel of niet mag, en een grens gaat over wat jij zelf tolereert. Volgens Lasseur kan je niet zomaar alles wat je partner van je verlangt een grens voor jezelf noemen. Aangeven dat je het niet prettig zou vinden als de ander iets doet is volgens hem niet problematisch. ‘Wat interessanter is wat er gebeurt wanneer de ander vervolgens reageert in de trant van: "Ik begrijp dat je het niet fijn vindt, maar ik wil het toch doen." De echte test is volgens hem niet of je ongemak mag uitspreken, maar meer of je daarna nog vrij bent om een andere keuze te maken. 

Op eggshells lopen

Een verdeling kan ongezond worden wanneer je steeds meer bezig bent met: hoe gaat mijn partner hierop reageren? Dan worden er geen keuzes meer gemaakt vanuit wat jij wilt, maar meer vanuit het voorkomen van gedoe. Als je steeds vaker keuzes maakt om de reactie van je partner te beperken, lever je onbewust een stukje vrijheid in, aldus Lasseur.

Jaloezie

Gezonde jaloezie – dit is iets wat je vaak voorbij hoort komen. Maar bestaat er wel zoiets als gezonde jaloezie? Volgens Lasseur wel: ‘Jaloezie is opzichzelfstaand niet per se iets ongezonds. Het is een vrij normale en menselijke reactie wanneer we het gevoel krijgen dat iets wat belangrijk voor ons is bedreigd wordt. Het interessante is daarom volgens hem ook niet of iemand jaloers wordt, maar vooral wat diegene met die jaloezie doet. 

Gezond vs ongezond

“Ik merk dat dit me onzeker maakt. Kunnen we het daarover hebben?” Hiermee leg je jouw gevoel op tafel, zonder dat je partner het direct voor je hoeft op te lossen. Het wordt volgens Lasseur problematischer wanneer het verminderen van jouw jaloezie afhankelijk wordt van het beperken van de vrijheid van de ander. Bijvoorbeeld door te eisen dat iemand diens telefoon laat zien, een locatie deelt, bepaalde mensen blokkeert of ergens niet meer naartoe gaat. Dan verschuift het bespreken van een gevoel naar het controleren van je partner. 

Subtiele controle 

Er wordt bijna nooit letterlijk gezegd: “Je mag niet …” Stel dat jij iedere keer dat je met vrienden afspreekt merkt dat je partner afstandelijk wordt, geïrriteerd raakt of achteraf ruzie maakt. Technisch gezien mag je gewoon gaan. Maar na de vijfde keer denk je misschien: ‘laat maar, ik blijf wel thuis’, – aldus Lasseur.

De subtielste vorm van controle is volgens hem ook wanneer niemand je iets hoeft te verbieden, omdat je jezelf al tegenhoudt. Uiteindelijk is daarom niet alleen de vraag: “Wat verbiedt mijn partner mij?”, maar ook: “Hoe vrij voel ik me nog om mijn eigen keuzes te maken?”

Easy peasy, not so lemon squeezy

Het klinkt allemaal makkelijker gezegd dan gedaan: ongezond gedrag herkennen en er iets mee doen. In de realiteit is het niet altijd zo simpel. Uiteindelijk ben jij degene die het beste kan beoordelen hoe jouw relatie voelt, waar jouw grenzen liggen en of je je nog vrij voelt om je eigen keuzes te maken. Merk je dat je steeds meer rekening houdt met de reactie van de ander? Praat er dan eens over met iemand die je vertrouwt; een blik van buitenaf kan soms helpen dingen scherper te zien.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.