Wat als skincare obsessief wordt? Zo herken je dat je te streng wordt voor jezelf

Je wilt goed voor je huid zorgen, logisch. Maar ergens tussen serums, routines en TikTok- trends is skincare voor sommigen geen selfcare meer, maar druk. Hoe herken je wanneer ‘goed bezig zijn’ omslaat in te streng zijn voor jezelf?

De perfecte huid... bestaat niet. Al lijkt dat door al die 'ideale' routines en beloftes soms wel zo. En dat kan mentaal behoorlijk wat impact hebben.

De impact van skincare

Je moet stevig in je schoenen staan om niet te vallen voor de belofte van een perfecte huid als je op social media langs de glass skin-trend scrollt. En wat te denken van het groeiende aantal kinderen dat al actieve anti-aging-producten gebruikt? De fixatie op een gladde, gezonde huid is niet nieuw. Wat wél verandert, is de leeftijd waarop dit begint en de intensiteit waarmee iemand ermee bezig kan zijn.

Dat baart steeds meer huidexperts zorgen. Termen als porexia (obsessie met poriën) en dermorexia (dwangmatige focus op huidoneffenheden) circuleren online en spelen ook in Nederland een rol. Cosmetisch arts Marguerite van Randwijck: ‘Social media werken als vergrootglas. Filters en AI laten een huid zien die niet bestaat: zonder poriën, glanzend, egaal en zonder textuur. Mensen hebben het gevoel dat ze controle kunnen uitoefenen door routines, producten, schema’s, actieve ingrediënten en injectables. In stressvolle tijden is dat aantrekkelijk. Ook is preventief ingrijpen normaler geworden. Jongeren denken dat ze achterlopen als ze niet vroeg beginnen.’

Even tussendoor: eerder schreven we ook al over de rol van AI in zelfbeeld. Lees hier hoe je AI kunt herkennen.

Holistisch gedragspsycholoog Mariska Fissette herkent deze fixatie bij jonge meiden, vaak twintigers en dertigers: ‘Ze zijn op een overdreven manier bezig met hun huid’, vertelt ze. ‘Terwijl de huid een levend orgaan is dat reageert op voeding, hormonen, stress, leefstijl en omgevingsfactoren, beschouwen zij deze als een statisch object dat kan worden gefixt en gecorrigeerd als er iets mee aan de hand is.’ De link met de dieetcultuur is snel gelegd. ‘Altijd bezig zijn met producten, routines en regels voelt hetzelfde als streng diëten’, zegt Mariska Fissette. ‘Het verschil is dat je huid gezond lijkt, maar je onderliggende onzekerheid blijft.’

De huid als project

Waar komt die drang naar een gezicht zonder poriën, acne of rimpels vandaan? Fissette: ‘Dat verlangen om erbij te horen zit diep in ons. De oermens moest binnen de groep passen om te overleven. Dat mechanisme is er nog steeds. De pandemie versterkte dat: we zaten in Zoom-meetings constant te letten op gezichten van anderen én dat van onszelf. Filters werden normaal. Als je die de hele tijd ziet, worden ze onderdeel van je werkelijkheid.’

Van Randwijck herkent die verschuiving. ‘Het lichaam blijft belangrijk, maar de focus op het gezicht is enorm toegenomen door selfies, Zoom en social media. Skincare is een hobby én een identiteit geworden. En een sociaal acceptabele vorm van perfectionisme: ik ben niet ijdel, ik ben met mijn huidgezondheid bezig.’ Verder zie je een verschuiving van slank en fit naar longevity en glow: fris, sterk en stralend als teken van succes en zelfzorg.’ Ook hier ligt de vergelijking met dieetcultuur voor de hand. Maar klopt die ook? Fissette: ‘Ik denk het wel. Net als bij diëten kan skincare onzeker maken als het jouw leefwereld beheerst. Goed voor je huid zorgen uit zelfliefde is gezond gedrag. Maar als je het doet vanuit de overtuiging dat je niet goed genoeg bent, wordt het iets anders.’

Een puistje voelt als falen

Van Randwijck ziet dezelfde parallellen. ‘Net zoals altijd clean eten onrealistisch is, is een altijd perfecte huid dat ook. Je huid verandert met je cyclus, stress, slaap, de seizoenen. Er ontstaan regels, lijstjes en verboden ingrediënten. En als het niet lukt, komen schuld en schaamte: een puistje voelt als falen. Dat kan zelfs leiden tot sociaal isolement: niet zonder make-up naar buiten durven, afspraken afzeggen, niet op de foto willen.’

Waar obsessie begint

Hoe kan iets alledaags als huidverzorging omslaan in obsessie? Fissette: ‘Er kan een innerlijke stem ontstaan die zegt: ik ben niet goed genoeg. Door te streven naar een perfecte huid probeer je dat gevoel weg te duwen. Je voelt je even opgelucht, en daarna begint het opnieuw. Die opluchting is tijdelijk, de kritische stem vindt altijd iets nieuws. Zo kan het je leven gaan beheersen.’ Bij sommigen ontwikkelt zich zelfs body dysmorphic disorder (BDD): een psychische aandoening waarbij iemand geobsedeerd is door vermeende imperfecties die voor anderen nauwelijks zichtbaar zijn.

De huid hoort tot de vijf meest voorkomende aandachtspunten. Fissette: ‘Twee tot drie procent van de Nederlanders heeft BDD. Bij dermatologen en cosmetisch artsen ligt het percentage patiënten hoger: ongeveer tien tot twintig procent. De focus ligt bij deze mensen op hun huid, neus en haar.’ Ook Van Randwijck ziet het in haar kliniek. ‘Niet dagelijks, maar vaak genoeg om er alert op te moeten zijn. Je herkent het aan vergelijkingsgedrag, voortdurend foto’s checken, onrealistische verwachtingen, teleurstelling na objectief goede behandelingen en steeds een nieuw ‘probleem’ vinden. Dan is meer behandelen zelden de oplossing. Dan moet je juist vertragen en kijken naar wat er mentaal speelt.’

Heb je zelf klachten die op BDD lijken of ken je iemand anders die dit heeft? Neem gerust gratis contact op met Stichting Mind.

Terug naar zachtheid

BDD wordt meestal behandeld met cognitieve gedragstherapie en soms medicatie. Maar hoe voorkom je dat het zover komt? Fissette: ‘We zijn vaak milder voor anderen dan voor onszelf. Zelfcompassie en zelfliefde zijn de basis. Dat kun je oefenen: praten met vrienden, lezen, podcasts luisteren, journallen. Neem minimaal tien minuten per keer, zodat je echt de diepte in gaat. Vraag jezelf bij selfcare af: waarom doe ik dit? Uit onzekerheid, of uit liefde voor mezelf?’ Ze raadt ook aan om ruimte te creëren tussen impuls en actie. ‘Stel het kopen van dat nieuwe product uit en kijk wat er gebeurt. Ontvolg accounts waar je je onzeker van gaat voelen. En voel je je somber of vastgelopen, ga naar je huisarts of een professional.’

Van Randwijck vult aan: ‘Als het je in je dagelijks leven beperkt, is het geen beautyprobleem meer maar een mentaal gezondheidsvraag - stuk. Realiteitszin, mediawijsheid en kennis helpen. En houd skincare simpel: reinigen, hydrateren, SPF. Voldoende slaap, beweging en stressregulatie geven je meer dan welke serumlaag dan ook.’ Kortom, goed voor jezelf zorgen betekent dat je oké bent met jezelf, ook als je huid niet ‘perfect’ is. Skincare is selfcare, geen zelfkritiek.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.