Wetenschappers ontdekken mogelijke oorzaak én aanpak van Alzheimer

Alzheimer is een mysterieuze ziekte met een grote impact. Als ze toch kunnen uitvinden hoe het ontstaat en verspreidt, dan kunnen ze het wellicht (ooit) tegenhouden. Het goede nieuws: dát is recent gebeurd.

Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie, treft ruim 200.000 mensen in Nederland. Waarom en hoe het precies ontstaat, weet men niet zo goed. Wat wel bekende factoren zijn: veroudering, genetische factoren, algehele gezondheid en leefstijl. Er zijn dus een hoop dingen waar je invloed op hebt. Denk aan sporten, gezond eten, weinig alcohol en roken, goed slapen, sociale verbinding en mindfulness.

Toch kun je het door botte pech alsnog krijgen. Dus wat nou als ze de verspreiding van de ziekte kunnen tegenhouden? We vertellen je wat veelbelovend nieuw onderzoek heeft ontdekt, en wat dit voor onze toekomst betekent.

Waardoor verspreidt Alzheimer zich door het brein?

Alzheimer leidt tot geheugenverlies, afnemende motoriek en uiteindelijk de dood. Het bekende van de ziekte is dat hij enorm ‘progressief’ is: het begint klein en wordt steeds heftiger. Dat komt door een giftig proteïne, genaamd Tau, dat zich door het brein verspreidt en hersencellen vernietigt.

Makkelijke oplossing, zou je denken. Gewoon Tau aanpakken, maar Tau zit in iedere neuron van je brein. Hij doet zelfs heel nuttig werk. Totdat ze dat niet meer doen. Eerste auteur van de studie, Dr. Mitali Tyagi noemt ze lijmmonsters: ‘Ze plakken aan elkaar en blokkeren informatietransport tussen de neuronen.’ Wanneer het zich verspreidt, herhaalt dit proces zich in gezonde cellen.

De verspreiding tegengaan

Waarom Tau zich opeens tegen het brein keert, is niet precies bekend. Wél weten wetenschappers nu hoe giftig Tau zich verspreidt. In een studie op muizen werd uitgevonden dat een ander proteïne, Arc, Tau vervoert van ‘besmette’ naar gezonde hersencellen. Nu zijn wij geen muizen, maar hun genetische gelijkenissen met mensen maken zulke onderzoeken zeer behulpzaam.

Om dit te doen werden twee muisversies van de ziekte Alzheimer vergeleken. Eentje met het Arc-eiwit, eentje zonder. Daaruit bleek dat Arc ‘essentieel was voor het verplaatsen van Tau naar andere neuronen’. En als je weet hoe iets zich verplaatst, kun je het tegenhouden.

Dr. Jason D. Shepherd was mede-auteur van het onderzoek en is professor neurobiologie aan de Universiteit van Utah. Hij zei: ‘Ik kan enthousiast zeggen dat we een nieuwe manier hebben gevonden om in potentie de progressie van Alzheimer tegen te houden.’ Door in plaats van tegen Tau te racen, zijn wielen af te nemen.

Is dit het einde van Alzheimer?

Nu is dit natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Arc blijkt namelijk ook een beschermend effect te hebben in de ziekte. Door Tau te verplaatsen, blijven de besmette cellen langer leven. Bovendien speelt dit zich ook nog allemaal af in een ontzettend kwetsbaar brein, waar elke misstap een catastrofe kan zijn.

Ondanks de veelbelovende resultaten, is de conclusie van deze studie meer een oproep naar meer onderzoek. ‘We weten niet zeker of hetzelfde gebeurt in mensen als in muizen, al zijn er signalen dat dit wel zo is’, zegt Shepherd.

Tot nu toe is het op tijd ontdekken en aankaarten van Alzheimer het beste wapen. Ben je bezorgd om jezelf of een familielid? Dit zijn de symptomen volgens Alzheimer Nederland.

• Geheugenverlies
• Desoriëntatie in tijd en plaats
• Moeite met spreken en onthouden van woorden
• Agnosie: het niet meer goed kunnen herkennen van voorwerpen of geluiden
• Moeite met alledaagse handelingen
• Moeite met situaties inschatten
• Verhalen vertellen die niet waar zijn

Onderzoek wijst in ieder geval op deze combinatie van leefstijlfactoren die je risico verkleinen:

• Ten minste 150 minuten aan matig tot intensieve fysieke activeit: cruciaal voor gezond ouder worden.
• Niet roken: veel onderzoek laat zien dat zelfs stoppen op je zestigste, na jaren roken, je gezondheid nog verbetert.
• licht tot matige alcoholconsumptie: kan cognitieve gezondheid bevorderen.
• Een gezond dieet: het mediterraans dieet of het MIND-dieet staan het hoogst aangeschreven.
• Cognitieve activiteit op latere leeftijd: beste manier om je geest scherp te houden, blijf haar uitdagen.

Wil je meer weten over Alzheimer? Kijk op de website van Alzheimer Nederland.

Bronnen: ScienceDaily, Alzheimer Nederland, National Institute of Ageing.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.